Source: https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-azteekse-goden-wie-ze-waren-en-hoe-we-ze-kennen/

Azteeks · 12 min leestijd

# De Azteekse goden: wie ze waren en hoe we ze kennen

Huitzilopochtli, Tezcatlipoca, Quetzalcoatl, Tlaloc en meer: de belangrijkste Mexica-goden, hun mythen en de invloed van Spaanse monniken.

[Terug naar Verhalen](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/)

![De tweelingtempel van Tenochtitlan bij zonsopgang boven het meer, met een gevederde slang en een jaguar getekend in de lucht en kano’s tussen goudsbloemen.](https://mythos-app.download/images/blog-aztec-gods-960.webp)

De belangrijkste goden van de Mexica, het volk dat meestal Azteken wordt genoemd, waren Huitzilopochtli (zon en oorlog, beschermheer van Tenochtitlan), Tezcatlipoca (“Rokende Spiegel”), Quetzalcoatl (de gevederde slang), Tlaloc (regen), Coatlicue (moeder van Huitzilopochtli) en Mictlantecuhtli (heer van Mictlan). Elke geschreven bron over hen is na de Spaanse verovering ontstaan.

In 1978 kwam in het centrum van Mexico-Stad een grote, gebeeldhouwde stenen schijf uit de grond. Ze toont een vrouw die in stukken is gesneden: het hoofd afgehouwen, armen en benen los van elkaar. Het is Coyolxauhqui, een figuur uit een mythe die de Mexica vertelden over de geboorte van hun beschermgod, en de vondst leidde tot de opgraving van de Templo Mayor, de grote tempel van Tenochtitlan. De schijf lag aan de voet van de tempeltrap. De mythe verklaart waarom: het heiligdom was gebouwd als model van de berg waar volgens het verhaal de god werd geboren en zijn zus werd gedood.

Dat is het eerste wat je over deze goden moet weten. Ze zijn bekend uit boeken die onder Spaanse ogen zijn geschreven en uit voorwerpen die uit de grond zijn gehaald, en die twee komen niet altijd overeen.

## Zeven goden in één oogopslag

| God | Bekend van | Belangrijkste bron |
| --- | --- | --- |
| Huitzilopochtli | Oorlog en de zon; beschermheer van Tenochtitlan, met een heiligdom op de Templo Mayor | *Florentijnse codex* boek 3, hoofdstuk 1; archeologie |
| Tezcatlipoca | “Rokende Spiegel”, genoemd naar de obsidiaanspiegels van waarzeggers; heer van het lot | *Florentijnse codex* boek 1; studie van Olivier |
| Quetzalcoatl | De gevederde slang; heeft Maya-tegenhangers | *Florentijnse codex* boek 1 |
| Tlaloc | Regen; deelde de Templo Mayor met Huitzilopochtli | *Florentijnse codex* boek 1 |
| Coatlicue | Moeder van Huitzilopochtli en van Coyolxauhqui | *Florentijnse codex* boek 3, hoofdstuk 1 |
| Coyolxauhqui | De zus die bij Coatepec werd gedood | *Florentijnse codex* boek 3, hoofdstuk 1; de schijf van 1978 |
| Mictlantecuhtli | Heer van Mictlan, de plaats van de doden; zijn gemalin Mictecacihuatl is een bijfiguur | *Florentijnse codex* boek 3, bijlage |

## Mexica, Nahua, Azteken: van wie zijn deze goden?

“Azteek” is een handig woord, maar niet de eigen naam van het volk. Aztecah betekende “mensen uit Aztlan” en komt voor in de Mexica-verhalen over hun trektocht. Het gebruik voor de hele cultuur is modern: gepopulariseerd door de historicus Clavijero in 1780 en verspreid door Humboldt in 1810.

De Mexica waren de heersers van de Drievoudige Alliantie en spraken Nahuatl. Ze horen bij een grotere familie, de Nahua, die de taal en veel van de cultuur delen. De Mexica zelf waren verdeeld over twee steden: Tenochtitlan (de bewoners heten Tenochca) en Tlatelolco (de Tlatelolca). Als dit artikel “de Mexica” zegt, bedoelt het dus de dominante groep, de groep die onze bronnen het best beschrijven. Nahua-buren hadden hun eigen plaatselijke goden en hun eigen versies van de verhalen, en de bronnen geven ons geen enkele nette canon.

De Maya zijn een andere beschaving met een eigen taal en eigen goden. Sommige figuren lijken verwant, en we ontmoeten er hieronder een, maar een Mexica-god is geen Maya-god met een Nahuatl-naam. Over de stichting van de hoofdstad zelf lees je meer in [De stichting van Tenochtitlan](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-stichting-van-tenochtitlan-adelaar-cactus-en-slang/).

## Huitzilopochtli: oorlog, zon en een stad

Huitzilopochtli was de beschermheer van de Mexica en van Tenochtitlan. De Library of Congress noemt hem, bij de beschrijving van de Florentijnse codex, god van de oorlog en van de zon. Zijn heiligdom stond op de Templo Mayor, en de tempel had twee kanten: een voor hem en een voor Tlaloc, de regengod.

Waarom was hij met de zon verbonden? Onderzoekers vatten het geloof van de Mexica zo samen: Huitzilopochtli hield de zon in beweging langs de hemel, en daarvoor had hij de kracht van mensenbloed nodig. Dat geloof is de reden dat het offer in het hart van de Mexica-religie staat, en daar komen we hieronder op terug.

## Tezcatlipoca en Quetzalcoatl

Tezcatlipoca betekent “Rokende Spiegel”. De naam verwijst naar de obsidiaanspiegels die priesters bij waarzeggerij gebruikten. In zijn monografie over de god concludeert Guilhem Olivier dat hij een meester van het lot is die het einde van tijdperken voorspelt. Hij heeft banden met de zon, de maan en Venus; in Oliviers lezing zijn de nacht of de ondergaande zon en de maan allebei belangrijk, en de bronnen beslechten niet netjes welke de overhand heeft. De korte omschrijving “rokende spiegel” klopt, maar ze verhult een god die moeilijk te vatten is.

Quetzalcoatl, de gevederde slang, is de bekendste van de groep en de meest verstrengelde met latere legendes. De Maya kenden vergelijkbare figuren: Kukulcan bij de Yucatec-Maya en Q’uq’umatz bij de K’iche’. Dat zijn tegenhangers, niet dezelfde god, en elk volk vertelde zijn eigen verhalen over zijn eigen figuur. Voor een Maya-verhaal dat een andere logica volgt, lees je [De Heldentweeling en de Heren van Xibalba](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-heldentweeling-en-de-heren-van-xibalba/).

Een beroemd verhaal rond Quetzalcoatl is een moderne mythe over de verovering. Het idee dat Moctezuma Cortés aanzag voor de terugkerende god is niet goed onderbouwd. Matthew Restall en Camilla Townsend wijzen er allebei op dat *teotl* niet netjes samenviel met het Europese woord “god”; het kon ook betekenissen hebben als machtig of heilig wezen, of als iemand die een godheid belichaamt. Townsend voert het verhaal van Cortés als terugkerende god terug op López de Gómara in 1552, en betoogt dat de Nahua-medewerkers van Sahagún het daarna hielpen uitbouwen tot een gedetailleerd, overtuigend verhaal. De hele zaak vind je in [Dacht Montezuma dat Cortés een god was? Waarschijnlijk niet](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/dacht-montezuma-dat-cortes-een-god-was/).

## Coatlicue en de geboorte bij Coatepec

De best gedocumenteerde Mexica-mythe is de geboorte van Huitzilopochtli, verteld in het eerste hoofdstuk van boek 3 van de Florentijnse codex. Coatlicue woonde bij Coatepec, op weg naar Tula. Ze was de moeder van de vierhonderd goden van het zuiden en van hun zus Coyolxauhqui. Huitzilopochtli werd volledig bewapend geboren. Hij trof Coyolxauhqui met de vuurslang en hieuw haar het hoofd af.

De Templo Mayor werd gebouwd als echo van dat tafereel, met het gebeeldhouwde lichaam van de in stukken gesneden zus aan de voet van de piramide. Onderzoekers brengen de schijf in verband met de offerslachtoffers die de trap af op de schijf werden geworpen. De mythe geeft het ritueel zijn decor.

Het grote beeld dat in 1790 werd gevonden, wordt traditioneel als Coatlicue geïdentificeerd. Die identificatie rust op de passage in de Florentijnse codex, waar ze optreedt als moeder van de beschermgod. Een artikel van Cecelia Klein uit 2008 stelt een andere lezing voor, waarin het beeld een geofferde scheppingsgodin toont.

## De doden en Mictlan

Mictlantecuhtli regeerde over Mictlan. Volgens boek 3 van de Florentijnse codex (bijlage) maakten de doden een reis die vier jaar duurde en negen rivieren overstak, met hulp van een hond die samen met hen werd gecremeerd. De Nahuatl-tekst zegt alleen dat er op de negen plaatsen van Mictlan “uiteindelijk verdwijnen” was. Een hel beschrijft hij niet.

De monniken deden hun best om van Mictlan een christelijke plaats van vuur en kwelling te maken, dus latere beschrijvingen van een “Azteekse hel” verdienen argwaan. De route hing ook af van hoe iemand stierf: Mictlan was een van drie mogelijke bestemmingen, niet de enige.

Bij de honden hoort een kanttekening. De codex zegt dat honden de doden over de rivier brachten, en de bronnen onderscheiden ze naar kleur, waarbij roodachtige de voorkeur hadden. De moderne traditie noemt de xoloitzcuintli als gids. De oude bronnen spreken van honden in het algemeen. Het verhaal staat in [Xolotl en de Xoloitzcuintli: de hond die de doden begeleidt](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/xolotl-en-de-xoloitzcuintli-de-hond-die-de-doden-begeleidt/), en het levende feest in [De Dag van de Doden en het Azteekse land van de doden](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/dag-van-de-doden-en-het-azteekse-land-van-de-doden/).

## De Vijf Zonnen

De Mexica vertelden over opeenvolgende zonnen, elk vernietigd vóór de huidige. Een onderzoeker noemt de *Legende van de Zonnen*, onderdeel van de Codex Chimalpopoca en in de inleiding gedateerd op 1558 (met een slotnotitie die wijst op ongeveer 1561), de beste bewaard gebleven Nahuatl-bron over de vernietiging van de zonnen, vóór de Florentijnse codex. Het enige andere Nahuatl-verslag is de kortere versie in de *Annalen van Cuauhtitlan* (1570). De bronnen zijn het niet eens over de volgorde van de zonnen. De tekst leest alsof de auteur naar geschilderde figuren wees, zoals John Bierhorst opmerkt. Die beeldbronnen zijn niet bewaard gebleven, en het handschrift van de Codex Chimalpopoca zelf is inmiddels verloren, dus we zijn aangewezen op een facsimile uit 1945. Elke nette lijst van de zonnen is een vereenvoudiging; lees [Waarom geloofden de Azteken in vijf zonnen?](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/waarom-geloofden-de-azteken-in-vijf-zonnen/) voor de details.

## Mensenoffers

Mensenoffers vonden plaats. De archeologie bevestigt het. In 2015 begonnen opgravers de Huei Tzompantli bloot te leggen, een rek voor schedels, aan de Calle República de Guatemala in Mexico-Stad, naast het terrein van de Templo Mayor, bij het heiligdom van Huitzilopochtli. Het INAH onderscheidt twee bouwfasen, ongeveer 1486-1502 en 1502-1521, en onder de schedels zijn er van vrouwen en kinderen.

Over de omvang wordt gediscussieerd. Diego Durán meldt 80.400 slachtoffers bij de herinwijding van de tempel in 1487. Michel Graulich meent dat niets ons toestaat te twijfelen aan ongeveer 80.000. Anderen noemen het getal onmogelijk en denken dat het propaganda diende, van de Mexica of van de Spanjaarden. Een stuk van Mexicolore merkt op dat er in de zestiende eeuw een “oorlog van tegenstrijdige cijfers” begon, en sommige getallen worden nog steeds zonder kritiek aangehaald. Overdrijven is hier niet eerlijk, ontkennen evenmin.

## Wat door een Spaans filter ging

Bijna al onze details komen van monniken, dus het helpt te weten hoe elke bron is gemaakt.

De Florentijnse codex, gedateerd 1577, is een werk in twaalf boeken, gemaakt door Nahua-mannen onder leiding van Bernardino de Sahagún, die in 1575 opdracht kreeg een tweetalig, geïllustreerd exemplaar te maken. Het heeft twee kolommen, Nahuatl rechts en Sahagúns Spaans links. Het Spaans is niet altijd een letterlijke vertaling. In boek 1 en de bijlage voegt Sahagún eigen commentaar toe, waarin hij afgoderij afkeurt en benadrukt dat wat de inheemsen voor goden hielden slechts mensen waren. Romeinse godheden komen voor in de Spaanse kolommen maar niet in het Nahuatl. De codex is dus noch “een Spaans boek” noch een zuivere Azteekse stem. Onderzoekers als Matthew Restall beschrijven hem als een Tlatelolca-Franciscaans verslag, gemaakt met een team van Nahua-geleerden, schrijvers en kunstenaars van het college van Tlatelolco onder Sahagúns leiding.

Durán, een dominicaan, voltooide zijn *Geschiedenis* rond 1581; zijn boeken over de goden en riten en over de kalender dateren van ongeveer halverwege tot eind jaren 1570 (ca. 1574-1579, afhankelijk van de bron). Hij geloofde dat de inheemse volken afstamden van de tien stammen van Israël en dat Topiltzin Quetzalcoatl de heilige Thomas was. Dat laat zien hoezeer zijn Spaanse kader bepaalde wat hij optekende.

De Codex Borbonicus is vroegkoloniaal, waarschijnlijk gekopieerd naar een precolumbiaans model, met glossen voor een Europees publiek. De dateringen lopen uiteen van ongeveer 1507 tot 1540, dus hij kan niet zomaar precolumbiaans worden genoemd. De Codex Mendoza (ongeveer 1541) werd in opdracht van onderkoning Antonio de Mendoza gemaakt en gaat vooral over veroveringen, tribuut en het dagelijks leven, niet over de goden. Andere ritueelmanuscripten bestaan wel uit de tijd vóór de verovering, zoals de Borgia en de Cospi, maar dat zijn geen Mexica-boeken.

De situatie lijkt op de Noordse, waar boeken die na de kerstening zijn geschreven de oude verhalen bewaren; zie [De Noordse goden: wie is wie in Asgaard en daarbuiten](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-noordse-goden-wie-is-wie-in-asgaard-en-daarbuiten/). De archeologie is de onafhankelijke controle, en ze ondersteunt de kern van het beeld: de Templo Mayor en de Coyolxauhqui-schijf zijn echt.

## Wat er vandaag van overblijft

De Mexica-goden leven voort in de Mexicaanse cultuur als namen, beelden en discussie. Coyolxauhqui en de Templo Mayor maken deel uit van het centrum van Mexico-Stad. De Dag van de Doden heeft misschien precolumbiaanse wortels, is misschien een Europese traditie die in Mexico is omgevormd, of is een mengvorm; onderzoekers zijn het er niet over eens. Mictecacihuatl, de relatief onbelangrijke gemalin van Mictlantecuhtli, wordt in de volksmond vaak gekoppeld aan het elegante skelet dat bekendstaat als La Catrina, maar dat verband klopt niet.

Chocolade laat de gedeelde wereld zien. Het woord is Nahuatl, en de gangbare verklaring “bitter water” is niet vastgesteld. De Maya noemden de plant *kakaw*. De Mexica konden in hun hooglandstreek geen cacao verbouwen, dus kregen ze die via handel en tribuut en gebruikten ze de bonen als geld. Zie [Chocolade was een geschenk van de goden (letterlijk)](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/chocolade-geschenk-van-de-goden/). Voor de Maya-dagtelling, die soms met die van de Mexica wordt verward, zie [De Mayakalender en de “wereldondergang” van 2012](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-mayakalender-en-de-wereldondergang-van-2012/).

## Snelle antwoorden

- **Is Ometeotl de hoogste Azteekse god?** Miguel León-Portilla verdedigde een tweeledige scheppergod, Ometeotl. Richard Haly (1992) betwist dat en leidt de naam af van “bot”, niet van “twee”. Ometeotl blijft een hypothese, geen feit.
- **Is La Catrina Mictecacihuatl?** Nee. La Catrina is een figuur uit het begin van de twintigste eeuw en staat los van de Mexica-godin.
- **Is het Coatlicue-beeld zeker Coatlicue?** Nee. Het etiket is traditioneel, en het artikel van Klein uit 2008 pleit voor een andere identiteit.

## Waarop we steunen

**Oude bronnen**

- Bernardino de Sahagún, *Florentijnse codex: algemene geschiedenis van de zaken van Nieuw-Spanje* (1577), boek 1 (de goden) en boek 3 (de oorsprong van de goden, en de bijlage over de doden). Vertaling: Arthur J. O. Anderson en Charles E. Dibble (School of American Research en University of Utah, 1950-1982). Handschrift: Biblioteca Medicea Laurenziana, Med. Palat. 218-220.
- Diego Durán, *Geschiedenis van de Indiën van Nieuw-Spanje en de eilanden van het Vasteland* (ongeveer 1581), en zijn boeken over de goden en riten en over de oude kalender, vertaald door Fernando Horcasitas en Doris Heyden (1971).
- *Legende van de Zonnen*, in de Codex Chimalpopoca. Vertaling: John Bierhorst, een uitgave over geschiedenis en mythologie van de Azteken (University of Arizona Press, 1992).
- *Codex Mendoza* (ongeveer 1541), Bodleian Library, MS Arch. Selden A.1, en *Codex Borbonicus* (vroegkoloniaal).

**Moderne wetenschap**

- Guilhem Olivier, monografie over Tezcatlipoca, “Heer van de Rokende Spiegel”, vertaald door Michel Besson (University Press of Colorado, 2003).
- Michel Graulich, *Mythes et rituels* (Académie royale de Belgique, 1987) en *Le sacrifice humain* (Fayard, 2005).
- Inga Clendinnen, *Aztecs* (Cambridge University Press, 1991). Put uitsluitend uit de Florentijnse codex; een recensent merkt op dat haar stelling over recent uitgevonden offerrituelen door de archeologie wordt tegengesproken.
- Alfredo López Austin, *Los mitos del tlacuache* (Alianza Editorial Mexicana, 1990): een theorie over mythe in heel Mesoamerika, geen handboek over Azteekse goden.
- Miguel León-Portilla, *La filosofía náhuatl* (1956); Engelse vertaling uit 1963. James Maffie, *Aztec Philosophy* (University Press of Colorado), biedt een andere lezing.
- Cecelia F. Klein, artikel over een nieuwe interpretatie van het Azteekse beeld dat Coatlicue heet, in *Ethnohistory* 55 (2008).
- Matthew Restall, *Seven Myths* (Oxford University Press, 2003), over de mythen rond de Spaanse verovering.

Wil je de mythen achter elke god kennen, een voor een? Leer Azteekse Mythologie in Mythos.

[Download de app](https://mythos-app.download/nl-nl/#get-the-app) [Bekijk de cursus](https://mythos-app.download/nl-nl/courses/aztec-mythology/)

## Lees verder

- ![Een adelaar op een schijfcactus op een rotsig eiland in een meer bij zonsopgang, met kano's en een besneeuwde vulkaan op de achtergrond.](https://mythos-app.download/images/blog-tenochtitlan-960.webp)

  Azteeks

  29 oktober 2026 12 min leestijd

  ### [De stichting van Tenochtitlan: de adelaar, de cactus en de slang die er misschien niet bij hoort](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-stichting-van-tenochtitlan-adelaar-cactus-en-slang/)

  De adelaar op een cactus in de Mexicaanse vlag: wat de Mexica-bronnen zeggen over Tenochtitlan, Aztlán, het jaar 1325 en de slang.

  Lees het artikel
- ![Twee linies krijgers in gewatteerd katoenen harnas en met veren schilden treffen elkaar op een hoogvlakte onder een besneeuwde vulkaan.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-flower-wars-960.webp)

  Azteeks

  29 oktober 2026 6 min leestijd

  ### [Wat waren de Azteekse bloemenoorlogen? Rituele strijd of echte oorlog?](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/wat-waren-de-azteekse-bloemenoorlogen-rituele-strijd-of-echte-oorlog/)

  De Azteekse bloemenoorlogen (xochiyaoyotl) tegen Tlaxcala en buurstaten duurden decennia. Wat de bronnen zeggen en waarom geleerden het oneens zijn.

  Lees het artikel
- ![Een kleifluit in de vorm van een schedel ligt in de open hand van een begraven man in een schemerige tempelopgraving.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-death-whistle-960.webp)

  Azteeks

  29 oktober 2026 5 min leestijd

  ### [Waar werd de Azteekse dodenfluit voor gebruikt?](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/waar-werd-de-azteekse-dodenfluit-voor-gebruikt/)

  Geen tekst zegt waarvoor Azteekse schedelfluiten dienden. Het beste bewijs wijst op rituele inzet rond dood, offer en wind, niet op oorlog.

  Lees het artikel
