Source: https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-romeinse-goden-achter-de-maanden-van-het-jaar/

Romeins · 5 min leestijd

# De Romeinse goden achter de maanden van het jaar

Waarom september niet de negende maand is, en wie januari echt is.

[Terug naar Verhalen](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/)

![Een Romeinse kalendergravure met twaalf maanden, elk weergegeven door een symbool.](https://mythos-app.download/images/blog-roman-months-960.webp)

Kijk naar een kalender en je kijkt naar een van de succesvolste stukjes Romeinse propaganda die ooit zijn gemaakt. Twee van de maanden zijn naar mannen genoemd, twee naar goden en verschillende naar feesten, en het hele systeem is nog steeds in gebruik, tweeduizend jaar later, op plekken die nooit onder Romeins gezag hebben gestaan. Het was ook, lange tijd, een chaos.

## Het jaar van tien maanden

Volgens de Romeinse overlevering had de eerste kalender, toegeschreven aan Romulus, tien maanden en begon in maart, de maand van Mars, de god van de oorlog. Het liep 304 dagen, van maart tot december, en daarna kwam een periode in de winter die niet werd meegerekend. Daarom zijn de laatste vier maanden van ons jaar genoemd naar getallen: september (van *septem*, zeven), oktober (*octo*, acht), november (*novem*, negen) en december (*decem*, tien). De getallen klopten toen het jaar in maart begon. Nu niet meer.

De volgende koning, Numa Pompilius, zou januari en februari hebben toegevoegd om de winter te dekken. Zelfs toen kwam het jaar niet overeen met de seizoenen, en priesters moesten af en toe een extra maand toevoegen, wat hun aanzienlijke politieke macht gaf: ze konden het jaar van een ambtenaar die ze graag hadden verlengen en dat van een ander verkorten. Tegen de tijd van Julius Caesar was de kalender zo uit koers dat de seizoenen maanden verschoven waren. In 46 v.Chr. hervormde hij hem met advies van een Alexandrijnse astronoom en gaf ons het jaar van 365 dagen met een schrikkeldag elke vier jaar. Het jaar 46 v.Chr. had 445 dagen en is bekend als "het jaar van de verwarring."

## Wie is wie

- **Januari** is genoemd naar Janus, de god van deuren, poorten en beginnen, die twee gezichten had, één dat vooruitkeek en één dat achteruitkeek. De Romeinen baden tot hem voor elke nieuwe onderneming. Zijn tempel op het Forum had deuren die werden geopend in oorlogstijd en gesloten in vredestijd.
- **Februari** komt van *februa*, een Latijns woord voor reiniging. Het feest van Februa werd halverwege de maand gehouden en was een tijd van zuivering voor het nieuwe jaar, dat in de oude kalender op het punt stond te beginnen.
- **Maart** is de maand van Mars, de god van de oorlog, maar ook een landbouwgod. Het was het begin van het militaire veldtochtseizoen, en het begin van het oude jaar.
- **April** heeft geen zekere oorsprong. De Romeinen verbonden hem misschien met *aperire*, "openen," zoals de knoppen in de lente opengaan. Een andere theorie verbindt hem met Aphrodite via een Etruskische vorm van haar naam. De oude schrijvers zelf waren het er niet over eens.
- **Mei** komt waarschijnlijk van Maia, een godin van groei, al gaven de Romeinen ook andere verklaringen, zoals *maiores*, "ouderen."
- **Juni** eert Juno, de koningin der goden en beschermster van vrouwen en het huwelijk. Juni is nog steeds populair voor huwelijken.
- **Juli** heette oorspronkelijk *Quintilis*, "de vijfde maand." Nadat Julius Caesar in 44 v.Chr. werd vermoord, hernoemde de Senaat hem tot Julius, ter ere van hem.
- **Augustus** was *Sextilis*, "de zesde maand." In 8 v.Chr. hernoemde de Senaat hem naar Augustus, de eerste keizer, die in die maand enkele van zijn grootste overwinningen had behaald.

Een verhaal dat vaak wordt verteld, zegt dat Augustus een dag van februari afpakte om augustus net zo lang te maken als juli. Historici denken nu dat het een latere verzinsel is. Augustus had altijd eenendertig dagen.

## Ook de dagen

De dagen van de week zijn ook Romeins, doorgegeven via de talen van Europa. In het Frans is *lundi* de dag van de maan, *mardi* die van Mars, *mercredi* die van Mercurius, *jeudi* die van Jupiter, *vendredi* die van Venus. De Spaanse en Italiaanse vormen zijn vergelijkbaar. Zaterdag overleeft in het Engels als de dag van Saturnus, en zondag als de dag van de zon.

## Rome aan de keukenmuur

## Waarom een kalender een kalender heet

De Romeinen telden de dagen van de maand op een ongewone manier, en de woorden zijn bewaard gebleven. De eerste dag van elke maand was de *Kalendae*, van een werkwoord dat "uitroepen" betekent, omdat een priester de komst van de nieuwe maan aankondigde. Het was ook de dag waarop schulden vervielen, en dus was het boek waarin een geldschieter zijn leningen bijhield een *calendarium*. Dat is de oorsprong van ons woord "kalender." Het midden van de maand, op de 13e of 15e, was de *Ides*, en de negende dag daarvoor was de *Nonae*. Dagen werden terugwaarts geteld vanaf deze drie vaste punten, zodat een Romein zou zeggen "de derde dag voor de Kalendae van maart." De Idus van maart, 15 maart, was de datum waarop Julius Caesar in 44 v.Chr. werd vermoord.

## De elf dagen die verdwenen

Caesars kalender was bijna perfect, maar niet helemaal. Hij voegde iets meer dan elf minuten per jaar toe aan het echte zonnejaar, en tegen de zestiende eeuw was de fout opgelopen tot tien dagen. Paus Gregorius XIII hervormde hem, en in 1582 volgde op donderdag 4 oktober meteen vrijdag 15 oktober. Katholieke landen voerden de verandering onmiddellijk door. Protestantse landen waren trager. Groot-Brittannië en zijn koloniën, inclusief die in Amerika, namen de nieuwe kalender pas in 1752 over, toen het verschil elf dagen was: op 2 september volgde meteen 14 september. Een populair verhaal vertelt over woedende menigten die "Geef ons onze elf dagen terug!" scandeerden, maar historici twijfelen of dat ooit gebeurd is. Wat zeker gebeurde, is dat mensen klaagden over huur. En de verjaardag van George Washington, oorspronkelijk 11 februari, werd 22 februari.

Er schuilt iets bevredigends in het idee dat je, wanneer je een datum schrijft, Latijn spreekt. Je eert een tweegezichtige god van deuren, een god van de oorlog, een koningin van de hemel en twee mannen die heel goed waren in public relations. De Romeinen bouwden wegen en aquaducten, maar ze gaven ons ook een manier om de dagen te tellen. Iedereen gebruikt het. Bijna niemand weet het.

Wil je het hele verhaal? Leer Romeinse mythologie in Mythos.

[Download de app](https://mythos-app.download/nl-nl/#get-the-app) [Bekijk de cursus](https://mythos-app.download/nl-nl/courses/roman-mythology/)

## Lees verder

- ![Een ronde tempel van Vesta met een priesteres in het wit die een kleine eeuwige vlam verzorgt.](https://mythos-app.download/images/blog-vestals-960.webp)

  Romeins

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [Het vuur van Vesta: de priesteressen die Rome's vlam brandend hielden](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/het-vuur-van-vesta-de-priesteressen-die-romes-vlam-brandend-hielden/)

  Zes vrouwen, dertig jaar dienst en één vuur dat nooit mocht doven.

  Lees het artikel
- ![Een vrouw met vlindervleugels houdt een lamp boven een slapende gevleugelde jonge god in een kamer bij kaarslicht.](https://mythos-app.download/images/blog-cupid-psyche-960.webp)

  Romeins

  2 oktober 2026 7 min leestijd

  ### [Cupido en Psyche: het verhaal achter het woord “psychologie”](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/cupido-en-psyche-de-mythe-achter-psychologie/)

  Een meisje te mooi om te trouwen, een god die zijn gezicht verbergt en vier onmogelijke opdrachten. De oudste Belle en het Beest.

  Lees het artikel
- ![Halfnaakte jongemannen rennen met leren riemen door een Romeinse straat, voor een grot met een wolvin.](https://mythos-app.download/images/blog-lupercalia-960.webp)

  Romeins

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [Lupercalia: het wilde Romeinse feest achter Valentijnsdag (misschien)](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/lupercalia-het-wilde-romeinse-feest-achter-valentijnsdag-misschien/)

  Geitenbloed, leren riemen en een koning die een kroon weigerde. En waarom de link met Valentijnsdag wankeler is dan je denkt.

  Lees het artikel
