Source: https://mythos-app.download/blog/nl-nl/janus-de-god-met-twee-gezichten-die-het-jaar-opende-en-sloot/

Romeins · 5 min leestijd

# Janus: de god met twee gezichten die het jaar opende en sloot

Hij gaf ons januari, het woord conciërge en een tempel waarvan de deuren Rome vertelden of het in oorlog was.

[Terug naar Verhalen](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/)

![Een god met twee gezichten uitgehouwen in een marmeren boog, met één gezicht bij zonsopgang en één bij zonsondergang.](https://mythos-app.download/images/blog-janus-960.webp)

Veel Romeinse goden werden gelijkgesteld aan Griekse goden, maar het waren niet simpelweg Griekse goden met een nieuwe naam. Een paar hadden helemaal geen Grieks equivalent. Janus is er een van. Er bestaat geen Griekse Janus. De Romeinen zelf zeiden dat met enige trots: van alle goden was hij helemaal van hen. Hij had twee gezichten, een dat vooruit keek en een dat achteruit, en hij heerste over deuren, poorten, begin, einde en overgangen. Als je ooit aarzelend op een drempel hebt gestaan, ben je op zijn terrein geweest.

## De god in de deuropening

Het Latijnse woord voor deur is *ianua*, en een boog of overdekte doorgang heette *ianus*. De naam van de god hangt waarschijnlijk met die woorden samen, en niet andersom: hij is in zekere zin de godheid van het idee van een doorgang zelf. Het woord *ianitor*, deurwachter, gaf het Engels “janitor”. De maand januari, *Ianuarius*, is naar hem genoemd en opent daarom het jaar.

In het religieuze ritueel kwam Janus eerst. Tot welke god je ook wilde bidden, je begon met het aanroepen van Janus, omdat hij de weg opende zodat het gebed de anderen kon bereiken. Hij werd *Janus Pater* genoemd, “Vader Janus”, en in sommige oude hymnen “de god der goden”.

## Waarom twee gezichten?

De Romeinen hadden verschillende verklaringen. Doordat hij tegelijk vooruit en achteruit keek, zag hij verleden en toekomst. Hij hield zowel de ingang als de uitgang van een huis in de gaten. In de mythe was Janus een vroege koning van Latium die de god Saturnus opving toen die van de Olympus werd verdreven, en de dankbare Saturnus schonk hem de gave om verleden en toekomst te zien. In de *Fasti* van Ovidius vertelt Janus zelf hoe hij ontstond: hij was Chaos, vormloos, voordat de wereld vorm kreeg, en toen die zich in de elementen scheidde, nam hij een vorm aan met een voor- en achterkant.

## Een tempel die zei of Rome in oorlog was

Het ongewoonste aan Janus was zijn tempel. Op het Forum Romanum stond een klein heiligdom, in wezen een vierkante poort met aan elk uiteinde een dubbele deur, dat een bronzen standbeeld van de god herbergde. De deuren waren de sleutel: in oorlogstijd stonden ze open, in vredestijd waren ze gesloten.

Dat maakte het sluiten van de poorten een zeldzame gebeurtenis. Volgens de verslagen van de Romeinen zelf werden de deuren in de eerste zevenhonderd jaar van de stad maar een handvol keer gesloten: eenmaal onder koning Numa, de tweede koning, wiens bewind vreedzaam zou zijn geweest, en opnieuw na de Eerste Punische Oorlog, in 235 voor Christus. Augustus, die er in zijn eigen verslag van zijn daden mee pronkte, zei dat de Senaat tijdens zijn bewind driemaal opdracht gaf de poorten te sluiten, een teken dat de lange periode van burgeroorlog voorbij was. Nero sloot ze in 66 na Christus en liet de gebeurtenis op munten herdenken.

Het is een elegant stukje burgerlijke symboliek. Stel je voor dat een land een gebouw had waarvan je de deuren kon controleren om te zien of de natie in oorlog was.

## De eerste dag van het jaar

1 januari was de dag waarop de Romeinse consuls hun ambt aanvaardden, vanaf 153 voor Christus, en werd de eerste dag van het jaar in de Romeinse kalender. Mensen wisselden goede wensen en kleine cadeaus uit, zoete dingen als honing en vijgen, om het jaar goed te beginnen. Het gold als een dag van voortekenen, en iedereen probeerde zich goed te gedragen en vrolijk te zijn, op grond van de theorie dat de eerste dag de toon zet voor het jaar. Een gewoonte die nog steeds bij ons is.

## Janus vandaag

Janus blijft opduiken. Iemand die het een zegt en het ander doet, is “met twee gezichten”, in het Engels “Janus-faced”. In de technologie hebben enkele producten de naam overgenomen, en er is een maan van Saturnus genaamd Janus, ontdekt in 1966, die bijna dezelfde baan deelt met een andere maan, Epimetheus, en elke vier jaar van plaats met hem wisselt. Ze naderen elkaar en wisselen van baan zonder te botsen. Een vreemd passend gebruik van de naam.

## Kop of schip

Een van de leukste Janusweetjes heeft in je zak gezeten. De vroegste Romeinse bronzen munt, de *as*, had aan de ene kant de kop van Janus en aan de andere de voorsteven van een schip. Romeinse kinderen speelden volgens de schrijver Macrobius een spel waarbij ze munten wierpen en “kop of schip” riepen, *capita aut navia*. Het is de voorouder van het moderne “kop of munt”. De kop op de munt had in de oude tijd meestal twee gezichten.

## Een heuvel naar hem vernoemd

Janus liet ook zijn naam achter in het landschap. De Janiculum, een heuvelrug aan de westoever van de Tiber, zou naar hem vernoemd zijn, omdat hij daar een stad zou hebben gesticht. Tegenwoordig is het een park met uitzicht over heel Rome, en elke dag om twaalf uur ’s middags wordt vanaf de Janiculum een kanonschot afgevuurd, een traditie die in 1847 begon om de klokken van de stad gelijk te laten lopen. Dus ook nu nog luisteren Romeinen, als ze willen weten hoe laat het is, naar de god van de deuren.

Maar het is de eerste januari die zijn echte erfenis is. Elk jaar maken we goede voornemens, kijken we terug op het afgelopen jaar en vooruit naar het volgende, en staan we even op de drempel. Janus is de god van die pauze, het moment waarop je niet hier en niet daar bent. De Romeinen vonden dat een eigen god verdiende. Het is moeilijk te zeggen dat ze ongelijk hadden.

Wil je het hele verhaal? Leer Romeinse mythologie in Mythos.

[Download de app](https://mythos-app.download/nl-nl/#get-the-app) [Bekijk de cursus](https://mythos-app.download/nl-nl/courses/roman-mythology/)

## Lees verder

- ![Links een Griekse tempel op een klif aan zee, rechts een Romeinse triomfboog en daartussen een marmeren beeld van een godin met helm.](https://mythos-app.download/images/blog-greek-roman-gods-960.webp)

  Romeins

  29 oktober 2026 10 min leestijd

  ### [Griekse en Romeinse goden naast elkaar (en waarom ze niet alleen hernoemd zijn)](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/griekse-en-romeinse-goden-naast-elkaar-en-waarom-ze-niet-alleen-hernoemd-zijn/)

  Zeus is Jupiter, Athena is Minerva, Ares is Mars: een tabel met de koppelingen en de plekken waar Romeinse goden iets heel anders waren.

  Lees het artikel
- ![Een wolvin op een heuvel boven de Tiber bij dageraad.](https://mythos-app.download/images/blog-romulus-remus-960.webp)

  Romeins

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [Romulus en Remus](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/romulus-en-remus/)

  De tweelingbroers die Rome stichtten, en de wolvin die hen opvoedde.

  Lees het artikel
- ![Een held draagt zijn oude vader, een jongen aan zijn zijde, uit een brandende stad naar een schip.](https://mythos-app.download/images/blog-aeneas-960.webp)

  Romeins

  2 oktober 2026 5 min leestijd

  ### [Aeneas: de vluchteling die Rome stichtte](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/aeneas-de-vluchteling-die-rome-stichtte/)

  Hij ontvluchtte een brandende stad met zijn vader op zijn rug. Het eigen epos van Rome begint met een ontheemd gezin.

  Lees het artikel
