Source: https://mythos-app.download/blog/nl-nl/ninkasi-de-sumerische-godin-van-het-bier-en-het-oudste-recept-ter-wereld/

Mesopotamisch · 4 min leestijd

# Ninkasi: de Sumerische godin van het bier en het oudste recept ter wereld

Een 3800 jaar oude hymne is ook een bierbrouwhandleiding. Moderne brouwers hebben geprobeerd hem te volgen.

[Terug naar Verhalen](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/)

![Een Sumerische godin voor een grote biertobbe, met kleitabletten en rietjes van riet ernaast.](https://mythos-app.download/images/blog-ninkasi-960.webp)

In 1989 maakte een Californische brouwerij genaamd Anchor Brewing een beperkte partij bier die geen echt precedent had. Het werd gebrouwen volgens een recept van bijna 4000 jaar oud, uit een Sumerische hymne aan de godin van het bier, en het project werd geadviseerd door een assyrioloog van de University of Chicago genaamd Miguel Civil. Ze noemden het Ninkasi. Voor zover bekend was het de eerste keer dat een bier werd gemaakt volgens de instructies uit een gebed.

## De godin

Ninkasi was de Sumerische godin van het bier. Haar naam betekent zoiets als “de vrouwe die de mond vult”. Ze werd volgens een mythe geboren uit sprankelend zoet water, en ze was “zij die het hart bevredigt”. Bier was in Sumer niet alleen een drank. Het was een basisvoedsel, een bron van calorieën en waarschijnlijk een veiliger drank dan rivierwater. Het was ook verweven met religie, in offers aan de goden en in vieringen.

## De hymne

De *Hymne aan Ninkasi* is een gedicht van ongeveer 70 regels, rond 1800 voor Christus gecomponeerd en bewaard op een kleitablet. Aan de oppervlakte is het een lofgebed voor de godin. Maar de verzen, die bedoeld zijn om te zingen, beschrijven ook de stappen van het brouwen.

Ze noemen een brood van gerst, *bappir* genaamd, tweemaal gebakken, dat in water wordt verkruimeld. Ze noemen mout, gemaakt van gekiemde gerst, gemengd met honing en dadels, in een grote tobbe. Het beslag wordt laten gisten en daarna uitgespreid op rietmatten om af te koelen. De vloeistof wordt gezeefd en stroomt uit de tobbe in een opvangkruik “met een aangenaam geluid”, dat de hymne vergelijkt met het ruisen van de Tigris en de Eufraat.

Geleerden hebben gedebatteerd over hoeveel van de hymne een echt recept weerspiegelt, aangezien het gedicht vaag is over hoeveelheden en timing. Maar het geeft een goede schets van de stappen, en het is de oudste bekende beschrijving van bierbrouwen ter wereld.

## Hoe het gedronken werd

Sumerisch bier was dik, troebel en laag in alcohol, meer een pap dan een pils. Het werd gedronken door rietjes, lange rietstengels of buisjes van goud of lapis lazuli voor de rijken, om de doppen en het bezinksel dat bovenop dreef te vermijden. Zegels uit die tijd tonen mensen die rond een grote kruik zitten, elk met een rietje. Het was een sociale gebeurtenis.

Bier was ook een vorm van loon. Administratieve tabletten uit de Sumerische stad Ur, rond 2100 voor Christus, noteren dagelijkse biertoewijzingen voor arbeiders, meestal samen met brood en uien. Een arbeider kon een paar liter per dag krijgen. Het bier maakte feitelijk deel uit van het loon.

## De herbergierster

Vrouwen waren prominent aanwezig bij het brouwen en in de tavernes. De herbergierster, in het Akkadisch *sābītum*, komt voor in verschillende juridische teksten. In het Wetboek van Hammurabi, rond 1754 voor Christus geschreven, staan wetten over herbergiersters, die meestal vrouwen waren. Een wet zei dat als een herbergierster meer voor bier vroeg dan voor graan, ze in het water moest worden gegooid. In een andere werd ze ter dood gebracht als ze criminelen toestond elkaar in haar taverne te ontmoeten en hen niet aangaf. Tavernes waren duidelijk belangrijk, en werden in de gaten gehouden.

In het Gilgamesj-epos ontmoet de held Siduri, een goddelijke herbergierster die aan het einde van de wereld woont en hem het advies geeft van zijn leven te genieten.

## Een kip-of-eivraag

Sommige archeologen hebben voorgesteld dat bier een van de redenen kan zijn geweest waarom mensen begonnen te boeren. Dat wil zeggen, de vroegste teelt van gerst en tarwe kan deels zijn gedreven door een voorliefde voor gefermenteerde dranken, niet alleen voor brood. De hypothese “bier voor brood” wordt betwist, en het bewijs is niet doorslaggevend. Maar het is een aantrekkelijk idee, en het toont hoe diep bier verankerd was in de vroege beschaving.

## De godin vandaag

De naam Ninkasi is vele malen nieuw leven ingeblazen. Naast Anchors bier uit 1989 is er een ambachtelijke brouwerij in Eugene, Oregon, opgericht in 2006, die naar haar is genoemd. Thuisbrouwers proberen regelmatig Sumerisch bier na te maken, met oeroude granen en bappirbrood gebakken in kleiovens, en ze melden dat het zuur, licht zoet en nogal als een dunne, troebele, laagalcoholische cider smaakt.

Het is moeilijk te weten hoe het bier van 1800 voor Christus werkelijk smaakte. Maar het is moeilijk niet ontroerd te zijn door het beeld van een priesteres die een hymne zingt terwijl ze in een tobbe roert. Het was een lied, een gebed en een recept, allemaal tegelijk. En vierduizend jaar lang heeft het gewacht tot iemand er een drank van zou maken.

Wil je het hele verhaal? Leer Mesopotamische mythologie in Mythos.

[Download de app](https://mythos-app.download/nl-nl/#get-the-app) [Bekijk de cursus](https://mythos-app.download/nl-nl/courses/mesopotamian-mythology/)

## Lees verder

- ![Een koning op de muren van het oude Uruk bij zonsondergang.](https://mythos-app.download/images/blog-gilgamesh-960.webp)

  Mesopotamisch

  2 oktober 2026 7 min leestijd

  ### [Wie was Gilgamesj?](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/wie-was-gilgamesj/)

  De koning in het hart van een van de oudste verhalen die ooit zijn geschreven.

  Lees het artikel
- ![Een grote boot die een door storm overspoelde vloed berijdt, met een modderstenen ziggurat op een verre heuvel.](https://mythos-app.download/images/blog-flood-noah-960.webp)

  Mesopotamisch

  2 oktober 2026 5 min leestijd

  ### [Het vloedverhaal van voor Noach](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/het-vloedverhaal-van-voor-noach/)

  Een boot, een waarschuwing en een vogel die niet terugkwam: eeuwen ouder dan de Bijbel.

  Lees het artikel
- ![Een oude hogepriesteres aan een tempeltafel drukt bij lamplicht een stilus in een kleitablet.](https://mythos-app.download/images/blog-enheduanna-960.webp)

  Mesopotamisch

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [Enheduanna: de eerste bij naam bekende auteur uit de geschiedenis](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/enheduanna-de-eerste-auteur-uit-de-geschiedenis/)

  Een priesteres en dichteres van 4.300 jaar geleden die haar werk ondertekende.

  Lees het artikel
