Source: https://mythos-app.download/blog/nl-nl/tiamat-en-marduk-het-babylonische-verhaal-over-hoe-de-wereld-werd-gemaakt/

Mesopotamisch · 6 min leestijd

# Tiamat en Marduk: het Babylonische verhaal over hoe de wereld werd gemaakt

Een strijd tussen een jonge stormgod en een oeroud zeemonster. Het oudste scheppingsepos, voorgelezen tijdens nieuwjaar.

[Terug naar Verhalen](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/)

![Een stormachtige oerzee met een enorme kronkelende zeegodin die opstijgt, en een jonge god met een boog die haar tegemoet treedt.](https://mythos-app.download/images/blog-tiamat-960.webp)

In het Babylonische epos *Enūma eliš* zijn Apsu en Tiamat de eerste ouders, zoet water en zout water, en uit hun vermenging worden de goden geboren. Marduk is niet hun kind maar de zoon van Ea, een van hun nakomelingen. Hij is de jonge stormgod die Tiamat verslaat en de wereld uit haar lichaam maakt.

De eerste regel van het Babylonische scheppingsepos is *Enūma eliš*, "toen in de hoogte." Dat is ook de titel van het gedicht. Het begint voordat er een hemel was, voordat er een aarde was, voordat een van de goden een naam had. "Toen in de hoogte de hemelen niet benoemd waren, de vaste grond daaronder geen naam had gekregen, niets dan de oer-Apsu, hun verwekker, en Mummu-Tiamat, zij die hen allen baarde, hun wateren vermengd tot één lichaam." Het is een van de oudste en meest dramatische verhalen over hoe het universum begon, en het werd opgeschreven op zeven kleitabletten, waarschijnlijk rond 1100 v.Chr., al kan het ouder zijn.

## Twee wateren

Apsu is het zoete water, de ondergrondse oceaan. Tiamat is het zoute water, de zee. Toen ze zich vermengden, werden de eerste goden geboren, en daarna hun kinderen, en de kinderen van hun kinderen. Maar de jonge goden maakten lawaai. Ze dansten en schreeuwden en verstoorden Apsu's rust. Hij kon niet slapen. Hij wilde hen vernietigen, en Tiamat, geschokt door het idee om haar eigen kinderen te doden, ging daar niet mee akkoord.

Apsu hield vol. De god Ea, de slimste van de jonge goden, kreeg lucht van het plan, sprak een bezwering uit, legde Apsu in slaap en doodde hem. Op Apsu's lichaam bouwde hij een huis, en daar werd zijn zoon Marduk geboren.

## De monstermoeder

Tiamat was woedend over de moord op haar echtgenoot. Aangemoedigd door andere goden verzamelde ze een leger van monsters: giganten-slangen met vergif in plaats van bloed, draken, een schorpioenmens, een dolle hond, visman­nen. Ze gaf het bevel over haar leger aan een god genaamd Kingu en legde de Tafel van het Lot op zijn borst, die hem macht over het universum gaf. De jonge goden waren doodsbang. Ea ging om te vechten en keerde terug. Dat deed een andere god ook.

## Marduks voorwaarde

Marduk stapte naar voren. Hij was jong, briljant, en, zo vertelt het gedicht ons, hij had vier ogen en vier oren en vlammen schoten uit zijn mond wanneer hij sprak. Hij vertelde de goden dat hij tegen Tiamat zou vechten, maar op één voorwaarde: dat als hij won, hij tot koning van de goden zou worden uitgeroepen en zijn woord wet zou zijn. De goden waren zo wanhopig dat ze instemden. Ze hielden een feestmaal, werden dronken en gaven hem de troon.

## Het gevecht

Marduk bewapende zich met een boog, een strijdknots, bliksem, een net gemaakt door zijn grootvader om haar te omsingelen, en vier windstreken, die hij aan zijn strijdwagen bevestigde. Hij schiep ook nog zeven windstreken extra, waaronder een "kwade wind," de *imhullu*. Hij reed uit op een stormwagen om Tiamat tegemoet te treden.

Ze opende haar muil om hem in te slikken. Hij dreef de kwade wind erin, zodat ze haar lippen niet kon sluiten. De wind deed haar buik opzwellen. Hij schoot een pijl die haar ingewanden openreet en haar hart doorboorde. Hij bond Kingu vast en nam de Tafel van het Lot weer terug.

## Het maken van de wereld

Wat hij daarna deed, daar gaat het gedicht eigenlijk om. Hij spleet Tiamats lichaam in twee stukken, "als een schelpdier," waarbij de ene helft de hemel werd en de andere de aarde. Hij bevestigde haar ogen in de grond, en daaruit vloeiden de Tigris en de Eufraat. Haar borsten werden bergen. Hij plaatste de sterren in de hemel als sterrenbeelden, bepaalde het jaar en de maanden, en stelde de maan en de zon in.

De goden, die al het zware werk hadden gedaan, eisten verlichting. Marduk maakte, met advies van Ea, mensen uit het bloed van Kingu, de opstandige god, gemengd met klei. Hun taak was om de goden te dienen, tempels te bouwen en offers te brengen, zodat de goden konden rusten. Dankbaar bouwden de goden Babylon voor Marduk en gaven hem vijftig namen.

## Waarom het werd geschreven

De *Enūma eliš* was niet alleen een mythe maar ook een politiek document. In de oudere verhalen waren andere goden, zoals Enlil, de leiders. Tegen de tijd dat het gedicht werd geschreven, was Babylon de grootste stad van Mesopotamië geworden, en Marduk, haar beschermgod, had een ontstaansverhaal nodig dat hem bovenaan plaatste. Het gedicht werd elk jaar voorgedragen, op de vierde dag van het nieuwjaarsfeest, de *Akitu*, in de tempel van Marduk in Babylon. Het feest duurde twaalf dagen in de lente, en het beeldde de vernieuwing van de kosmos en het gezag van de koning opnieuw uit. De koning werd vernederd voor het beeld van de god en daarna in zijn ambt bevestigd.

## De herontdekking

De tabletten werden in de negentiende eeuw gevonden in de bibliotheek van Assurbanipal in Nineve, en de Britse geleerde George Smith, die ook het zondvloedtablet van Gilgamesj vond, publiceerde in 1876 een vertaling in een boek genaamd *The Chaldean Account of Genesis*. Het veroorzaakte opschudding vanwege de parallellen met het openingshoofdstuk van de Bijbel: een watervolle chaos, een scheiding van wateren en hemel, de schepping van de hemellichamen, en het maken van mensen op de laatste dag. Sommige geleerden hebben opgemerkt dat het Hebreeuwse woord voor "de diepte" in Genesis, *tehom*, verwant is aan de naam Tiamat. Anderen waarschuwen om het verband niet te overdrijven. Genesis presenteert één god die schept door te spreken, zonder gevecht.

## Een chaosmonster, overal

Het motief van een god die een monster van chaos verslaat en de wereld uit haar lichaam bouwt, komt voor in de hele oude wereld: Apophis in Egypte, de slang Python bij Delphi, Leviathan en Rahab in de Hebreeuwse Bijbel, de Noordse reus Ymir. Orde wordt niet gegeven. Ze moet gewonnen worden.

Vandaag leeft Tiamat voort op onverwachte plekken. Sinds 1974 heet een vijfkoppige drakenkoningin in het rollenspel *Dungeons & Dragons* Tiamat, en ze duikt op in talloze andere spellen en romans. Het is een lange reis van een kleitablet naar een dobbelspel, maar het eerste drakendodersverhaal wordt nog steeds verteld.

## Snelle antwoorden

- **Hoe kennen we het gedicht, en hoe oud is het?** De meeste bewaard gebleven manuscripten dateren uit het eerste millennium v.Chr. De Assyrische kopieën komen uit Assur, Nineveh, Nimrud en Sultantepe, en de Babylonische vooral uit Kish, Uruk en Sippar. De ouderdom van de compositie is een aparte kwestie: voorgestelde dateringen lopen uiteen van de Oudbabylonische periode tot het eerste millennium v.Chr., en een veelvuldig aangehaalde opvatting koppelt het aan de regering van Nebukadnezar I, aan het eind van de 12e eeuw v.Chr.
- **Werd het ook met een andere held verteld?** In een Assyrische versie neemt de hoofdgod Assur de plaats van Marduk in. Assyrische schrijvers pasten het gedicht aan hun eigen god aan. De opkomst van Marduk wordt over het algemeen in verband gebracht met Nebukadnezar I, die zijn beeld uit Elam terughaalde, dus zijn aanzien wordt vaak gezien als verbonden met het politieke lot van Babylon, al stellen sommige onderzoekers een laat-Kassitische datering voor.
- **Wie was de moeder van Marduk?** Het epos presenteert Marduk als de zoon van Ea en zijn vrouw Damkina, geboren in Ea's privévertrekken, die gebouwd waren boven het zoete water dat hij beheerst.

Wil je het hele verhaal? Leer Mesopotamische mythologie in Mythos.

[Download de app](https://mythos-app.download/nl-nl/#get-the-app) [Bekijk de cursus](https://mythos-app.download/nl-nl/courses/mesopotamian-mythology/)

## Lees verder

- ![Een Sumerische godin voor een grote biertobbe, met kleitabletten en rietjes van riet ernaast.](https://mythos-app.download/images/blog-ninkasi-960.webp)

  Mesopotamisch

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [Ninkasi: de Sumerische godin van het bier en het oudste recept ter wereld](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/ninkasi-de-sumerische-godin-van-het-bier-en-het-oudste-recept-ter-wereld/)

  Een 3800 jaar oude hymne is ook een bierbrouwhandleiding. Moderne brouwers hebben geprobeerd hem te volgen.

  Lees het artikel
- ![Een koning op de muren van het oude Uruk bij zonsondergang.](https://mythos-app.download/images/blog-gilgamesh-960.webp)

  Mesopotamisch

  2 oktober 2026 7 min leestijd

  ### [Wie was Gilgamesj?](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/wie-was-gilgamesj/)

  De koning in het hart van een van de oudste verhalen die ooit zijn geschreven.

  Lees het artikel
- ![Een grote boot die een door storm overspoelde vloed berijdt, met een modderstenen ziggurat op een verre heuvel.](https://mythos-app.download/images/blog-flood-noah-960.webp)

  Mesopotamisch

  2 oktober 2026 5 min leestijd

  ### [Het vloedverhaal van voor Noach](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/het-vloedverhaal-van-voor-noach/)

  Een boot, een waarschuwing en een vogel die niet terugkwam: eeuwen ouder dan de Bijbel.

  Lees het artikel
