Source: https://mythos-app.download/blog/nl-nl/waarom-bouwden-de-egyptenaren-de-grote-sfinx/

Egyptisch · 6 min leestijd

# Waarom bouwden de Egyptenaren de Grote Sfinx?

Geen oude tekst verklaart waarom de Grote Sfinx is gebouwd. Wie hem volgens de meeste Egyptologen maakte, wat hij kon betekenen en wat later volgde.

[Terug naar Verhalen](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/)

![De Grote Sfinx van Gizeh bij zonsopgang, met een piramide die erachter oprijst.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-sphinx-960.webp)

Geen Egyptische tekst vertelt waarom de Grote Sfinx is gebouwd. De meeste Egyptologen schrijven hem toe aan koning Chefren uit de 4e dynastie en leiden daaruit een koninklijk monument met een link naar de zon af, naast zijn piramidecomplex. Dat doel is een reconstructie op basis van de omgeving en van later bewijs, geen uitspraak uit de oudheid.

## Wie bouwde de Grote Sfinx, en wanneer?

De Sfinx is een kalkstenen leeuw met een mensenhoofd, ongeveer 73 m lang en 20 m hoog, die op het plateau van Gizeh ligt. Volgens de meeste Egyptologen is hij uitgehouwen onder Chefren, wiens regering wordt gedateerd op 2558-2532 v.Chr., door steenhouwers die aan zijn piramidecomplex werkten.

Het argument is contextueel. Er is geen inscriptie gevonden die Chefren of een andere bouwer noemt. Mark Lehner en Zahi Hawass stellen dat de Sfinx past in Chefrens plan voor zijn piramide en tempels. Sommige geleerden hebben in plaats daarvan Cheops, de vader van Chefren, of Djedefre voorgesteld, en er is geen consensus over wiens gezicht het beeld toont.

## Is hij uit een steengroeve gehouwen?

Ja, in wezen wel. Het beeld is uitgehouwen uit rotsbodem die in een steengroeve was blijven staan. Fossielenonderzoek door Aigner en Lehner toonde aan dat de muurblokken van de nabijgelegen Sfinxtempel afkomstig waren uit de Sfinxgracht. De bouwers hakten de figuur uit en gebruikten de steen die ze wegnamen voor de bouw van de tempel.

## Waar diende hij voor?

Niemand weet het zeker. Geen opgegraven materiaal uit het Oude Rijk noemt de bouw ervan, en in latere bronnen lijkt hij er altijd al te zijn geweest. We weten zelfs niet hoe de Egyptenaren uit het Oude Rijk hem noemden.

Geleerden leiden een koninklijke en zonnegebonden rol af uit zijn plaats in Chefrens complex en uit later bewijs. Een leeuwenlijf met een mensenhoofd is een voor de hand liggende manier om koninklijke macht uit te beelden. Sommige Egyptologen uit de school van Lehner zien de Sfinxtempel en de put eromheen bovendien als werken die destijds nooit helemaal voltooid of in regelmatig gebruik voor de cultus genomen zijn.

Het populaire idee dat hij is gebouwd als "bewaker van de piramiden" is een modern kader en geen gedocumenteerd doel uit de oudheid. Voor de bredere context van de zonnegod, zie [Ra's nachtreis en de slang die de zonsopgang wilde tegenhouden](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/ras-nachtreis-en-de-slang-apep/).

## Sinds wanneer noemden de Egyptenaren hem Horus van de Horizon?

In het Nieuwe Rijk, zo'n duizend jaar na Chefren, werd de Sfinx vereerd als de zonnegod Hor-em-achet, "Horus van de Horizon" (in het Grieks Harmachis). Dat is het oudste solide bewijs voor die identiteit. Het toont niet aan dat Chefrens bouwers dit beoogden.

Het beste bewijs is de Droomstele van Thutmosis IV (regeerde omstreeks 1401-1391 v.Chr.), die tussen de poten van de Sfinx staat. Ze vertelt hoe een prins in de schaduw van de Sfinx in slaap viel en droomde dat de god hem het koningschap beloofde als hij het zand zou wegruimen. In de vertaling van Selim Hassan uit 1953 noemt de god zichzelf Hor-em-achet-Chepri-Ra-Atoem. Ongeveer de helft van de tekst ontbreekt.

Sommige geleerden lezen het verhaal als propaganda om een koning te legitimeren die niet de verwachte erfgenaam was. Dat is een interpretatie, en de stele zegt niets over wie de Sfinx heeft gebouwd. Wel laat ze zien dat het monument toen onder het zand was bedolven. Opgravers vonden hem in het begin van de 19e eeuw nog steeds tot aan de borst begraven, en pas in de jaren dertig werd hij volledig vrijgemaakt. Voor de goden die hier worden genoemd, zie [De Egyptische goden: wie is wie](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-egyptische-goden-wie-is-wie/).

## Waarom heeft de Sfinx geen neus?

Niet door Napoleon. De Deense reiziger Frederic Louis Norden schetste de Sfinx in 1737 zonder neus, tientallen jaren vóór Napoleons expeditie, en ook andere oudere afbeeldingen komen daarmee overeen.

De middeleeuwse Egyptische geschiedschrijver al-Maqrizi meldt dat een soefi genaamd Sa'im al-dahr in 1378 de neus en de oren vernietigde, omdat boeren offers brachten aan het beeld in de hoop op een goede overstroming van de Nijl en een goede oogst. Geleerden debatteren over die toeschrijving. Onderzoek van het gezicht wijst op een opzettelijke daad met staven of beitels, en Lehner houdt vol dat het bewijs een bewuste afbraak ondersteunt.

## Is de Sfinx ouder dan Egypte?

Nee. In 1991 betoogde Robert Schoch dat watererosie op de wanden van de put wijst op regenval en een datering van ongeveer 7000-5000 v.Chr. Later schoof hij zijn schatting terug naar ongeveer 10.000 v.Chr. Critici vonden fouten in de methode van Schoch en zijn medewerker John Anthony West. Ze merkten ook op dat de put past in de indeling van Gizeh en dat de kalksteen ervan in nabijgelegen gebouwen werd gebruikt. Geologen schrijven de erosie toe aan overstromingen van de Nijl en incidentele zware regen, die zich tot in de dynastieke periode bleven voordoen.

Er bestaat een bescheidener afwijkend standpunt. Colin Reader betoogde in 2001 dat de Sfinx ouder kan zijn dan Cheops. Zelfs een criticus als James Harrell beschrijft dat als slechts enkele honderden jaren ouder dan Chefren. Het blijft een datering in Gizeh en het Oude Rijk, en ze biedt geen steun aan een verloren beschaving. Voor de manier waarop zo'n verhaal groeit, zie [Atlantis: wat Plato echt schreef](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/atlantis-wat-plato-echt-schreef/).

## Waar komt de naam "Sfinx" vandaan?

De naam is Grieks. Klassieke schrijvers noemden het beeld, ruwweg tweeduizend jaar of langer nadat het was gemaakt, een "sfinx", naar analogie van een Grieks monster: een gevleugelde leeuw met het hoofd van een vrouw. De figuur van Gizeh heeft geen vleugels en het gezicht van een koning.

Een voorgestelde oorsprong is het Griekse werkwoord voor "samenknijpen" of "wurgen". Een andere verbindt de naam met het Egyptische *sjesep-anch*, "levend beeld", maar dat is slechts een suggestie. *Sjesep-anch* is een algemene term voor koninklijke standbeelden, geen overgeleverde naam voor dit monument. In het moderne Arabisch heet hij Abu al-Hol, "Vader van de Verschrikking". Voor meer over hoe de Egyptenaren zich doden en koningen voorstelden, zie [De reis naar het hiernamaals in de Egyptische mythologie](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-reis-naar-het-hiernamaals-in-de-egyptische-mythologie/) en [De vloek van de farao’s: waar de legende echt begon](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-vloek-van-de-faraos/).

## What we rely on

**Bronnen uit de oudheid**

- Droomstele van Thutmosis IV, tussen de poten van de Sfinx in Gizeh. Vertaling: Selim Hassan, in zijn boek over de Grote Sfinx en haar geheimen (*The Great Sphinx*, Staatsdrukkerij, Caïro, 1953).
- al-Maqrizi, *al-Khitat* (het bericht over de verminking in 1378).

**Moderne wetenschap**

- Mark Lehner, proefschrift over de Grote Sfinx van Gizeh als beeld (*Archaeology of an Image*, Yale, 1991).
- Zahi Hawass, boek over het onbekende verhaal van de piramidebouwers (*Mountains of the Pharaohs*, 2006).
- Colin Reader, artikel over de erosie van de Sfinx, in *Archaeometry* (2001).

Wil je zien hoe de Egyptenaren hun koningen en hun zonnegod voorstelden? Leer Egyptische mythologie in Mythos.

[Download de app](https://mythos-app.download/nl-nl/#get-the-app) [Bekijk de cursus](https://mythos-app.download/nl-nl/courses/egyptian-mythology/)

## Lees verder

- ![Een pelgrim legt een klein bundeltje van linnen omwikkeld dier in een nis in een door lampen verlichte kalkstenen tunnel.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-anubis-offerings-960.webp)

  Egyptisch

  29 oktober 2026 6 min leestijd

  ### [Wat offerden de Egyptenaren aan Anubis? Gemummificeerde honden](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/wat-offerden-de-egyptenaren-aan-anubis-gemummificeerde-honden/)

  In grafteksten geeft Anubis brood en bier door aan de doden. De offers aan hemzelf waren gemummificeerde honden, achtergelaten in Saqqara.

  Lees het artikel
- ![Een gebeeldhouwde stenen paletschaal met een koning in een hoge kroon die een vijand slaat, verlicht door een lamp in de tent van een archeoloog.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-narmer-960.webp)

  Egyptisch

  29 oktober 2026 6 min leestijd

  ### [Wie was de eerste farao van Egypte? Narmer, Menes en het bewijs](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/wie-was-de-eerste-farao-van-egypte-narmer-menes-en-het-bewijs/)

  Narmer of Menes? Wie geldt als de eerste koning van Egypte, waarom 'farao' een later woord is en waar geleerden het oneens zijn.

  Lees het artikel
- ![Een rietboot op een gouden rivier naar een deuropening van licht.](https://mythos-app.download/images/blog-egyptian-afterlife-960.webp)

  Egyptisch

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [De reis naar het hiernamaals in de Egyptische mythologie](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-reis-naar-het-hiernamaals-in-de-egyptische-mythologie/)

  Van het wegen van het hart tot het eeuwige leven.

  Lees het artikel
