Source: https://mythos-app.download/blog/nl-nl/wat-offerden-de-egyptenaren-aan-anubis-gemummificeerde-honden/

Egyptisch · 6 min leestijd

# Wat offerden de Egyptenaren aan Anubis? Gemummificeerde honden

In grafteksten geeft Anubis brood en bier door aan de doden. De offers aan hemzelf waren gemummificeerde honden, achtergelaten in Saqqara.

[Terug naar Verhalen](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/)

![Een pelgrim legt een klein bundeltje van linnen omwikkeld dier in een nis in een door lampen verlichte kalkstenen tunnel.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-anubis-offerings-960.webp)

De Egyptenaren offerden aan Anubis gemummificeerde dieren, vooral honden. Pelgrims lieten die achter in de hondencatacomben van Noord-Saqqara, een cultus die piekte in de Ptolemaeïsche tijd (de catacomben zouden in de vierde eeuw v.Chr. zijn uitgehakt). Het brood, het bier en de ossen in grafteksten waren geen gaven aan Anubis: hij wordt daar genoemd als de god via wie het offer de dode bereikte.

## Wat zegt de offerformule over Anubis?

Veel grafinscripties openen met *ḥtp dj nswt*, "een offer gegeven door de koning." Daarna volgt de naam van een god en dan een lijst met offergaven. De formule heeft vier delen: de koning, een god, de verzoeken en de ontvanger. De ontvanger is de dode, niet de god. Een bezoeker van het graf las de aanroeping hardop voor, de *prt-ḫrw*, letterlijk "het uitgaan van de stem", en de god werd gevraagd brood, bier, ossen, gevogelte, albast en kleding naar de *ka* van de dode te sturen. De naam van de koning geeft aan dat het offer koninklijk was goedgekeurd, niet dat de koning het zelf overhandigde.

Anubis neemt vaak de plaats van de god in. Zijn bijnamen daar zijn onder meer "Voorste van de goddelijke tent", "Hij die op zijn berg is", "die in de plaats van de balseming is" en "Heer van het heilige land", de necropolis. In de mastaba van Urirenptah uit het Oude Rijk, een priester van Re en Hathor, laat een museumvertaling (het label "Farao: Mastaba" van de NGV) Anubis, Voorste van de goddelijke tent, een aanroepingsoffer van brood, bier, rundvlees en gevogelte geven op nieuwjaarsdag, op het Thoth-feest en op andere feesten, waaronder elk maandelijks en halfmaandelijks feest.

Geleerden verschillen van mening over de grammatica. Alan Gardiner las de zin als een datief: een offer dat de koning *aan* Osiris geeft. Recenter onderzoek stelt dat het Egyptisch in het Oude en Middenrijk geen datief kende, wat pleit voor "gegeven door" de god. In beide lezingen is de lijst voor de dode bedoeld. Voor het bredere beeld van die reis, zie [De reis naar het hiernamaals in de Egyptische mythologie](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-reis-naar-het-hiernamaals-in-de-egyptische-mythologie/).

In de vroegste formules lijkt Anubis alleen te staan. De dateringen zijn omstreden: sommigen plaatsen dit in de Vierde Dynastie, waarna in de Vijfde veel goden verschijnen, onder wie Osiris. De trend is duidelijk: Osiris werd al snel populair in de formule. Zijn verhaal staat in [Isis en Osiris: het eerste moordmysterie](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/isis-en-osiris-het-eerste-moordmysterie/).

## Werd er linnen aan Anubis geofferd?

"Linnen" in de standaardlijst betekent kleding of textiel voor de dode, geen balsemingsdoek. Er is wel één beroemde linnen verwijzing, maar die gaat over een beeld. In de Anubis-schrijn van Toetanchamon stond een jakhalsbeeld, gewikkeld in een linnen hemd met het opschrift van jaar 7 van Achnaton. De inscripties roepen Imiut aan, "Hij die in zijn windsels is", en Khenti-seh-netjer. Dat toont een beeld van Anubis dat wordt aangekleed. Het is geen vastgelegd linnenoffer aan de god.

## Wat werd er echt aan Anubis gegeven?

Dieren. In Noord-Saqqara onderzochten de archeologen Paul Nicholson, Salima Ikram en Stephen Mills twee hondencatacomben naast elkaar, gewijd aan Anubis (gepubliceerd in *Antiquity* in 2015). Meer dan 90 procent van de mummies zijn honden, veel ervan zeer jonge pups, waarschijnlijk gefokt voor de cultus. De catacomben zouden in de vierde eeuw v.Chr. zijn uitgehakt en werden vooral in de Ptolemaeïsche tijd gebruikt.

Persberichten noemen ongeveer acht miljoen dieren, maar dat is een schatting op basis van steekproeven in de tunnels, dus het exacte aantal is omstreden. Nicholson leest het zo dat elke mummie een afbeelding van de god een passende begrafenis gaf. Ikram formuleert het zo: "elke mummie zou een symbool zijn van iets wat een pelgrim als gave aan de god had geschonken." Het offer was in feite een gemummificeerd votiefgeschenk.

## Wat zag Strabo in Kynopolis?

De Griekse geograaf Strabo schrijft in de Romeinse tijd dat in Kynopolis "Anubis wordt vereerd" en dat voor honden "een vorm van verering en heilige voeding" is geregeld (*Geografie* 17.1.40, in de vertaling van Philip Harland). Een andere vertaling zegt dat ze "de hond Anubis vereren." Dit is een buitenstaander, geen Egyptische bron.

Kynopolis was Hardai, in de 17e Boven-Egyptische nomos. Of het "het" centrum van de cultus was, is omstreden, want ook Asyut (Lykopolis) wordt als belangrijke zetel genoemd. Verwar Kynopolis niet met Saqqara: de catacomben horen bij de regio Memphis. Strabo beschrijft dat honden in Kynopolis worden gevoed en geëerd, niet geofferd, dus populaire beweringen dat daar honden werden geofferd, steunen niet op hem. Het verhaal van Plutarchus over gedode honden (*Over Isis en Osiris* 72) gaat over de naburige Oxyrhynchieten in een latere vete. Waarom er een jakhals, of misschien een wolf, achter dit alles staat, lees je in [Waarom is Anubis een jakhals?](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/waarom-is-anubis-een-jakhals-hij-is-misschien-een-wolf/) Een andere dierencultus komt aan bod in [Bastet en de katten van het oude Egypte](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/bastet-en-de-katten-van-het-oude-egypte/).

## Kleedden priesters zich als Anubis?

Slechts gedeeltelijk gedocumenteerd. Een tonen jakhalsmasker in Hildesheim (PM 1585) dateert uit de tijd tussen de 26e en 30e Dynastie; de vindplaats is onbekend en het museum verwierf het in 1910. Sommige museumteksten zeggen dat een begrafenispriester de god kon worden door het te dragen. Het essay van het Glencairn Museum uit 2023 over honden en jakhalzen bespreekt priesters die Anubismmaskers droegen en toont het masker uit Hildesheim.

Een recente Duitse studie (een project van 2018 tot 2021) pakt de oude suggestie weer op dat het voorwerp een model voor lichtere maskers zou kunnen zijn. Ze wijst ook op een dakreliëf in Dendera van een priester die Anubis speelt, uit de late Ptolemaeïsche of vroeg-Romeinse tijd, zodat het masker mogelijk in de tempelcultus werd gebruikt en niet alleen in begrafenisrituelen. Hoe het masker werd gebruikt, en of dit al in het Oude Rijk gebeurde, is omstreden. Het was geen algemeen uniform van balsemaars.

## En wierook, rum en chocolade?

Moderne lijsten van zulke gaven voor Anubis staan in hedendaagse kemetische en heidense teksten, niet in antieke bronnen. Cipres als zijn plant en het getal negen als zijn getal komen eveneens voor in moderne spirituele en heidense teksten, en er wordt geen oud-Egyptische bron voor aangehaald. Voor de god in zijn bredere familie, zie [De Egyptische goden: wie is wie](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-egyptische-goden-wie-is-wie/).

## What we rely on

**Antieke bronnen**

- Strabo, *Geografie* 17.1.40, in de vertaling van Philip Harland.
- Het offeropschrift van de mastaba van Urirenptah, zoals vertaald op het label "Farao: Mastaba" van de National Gallery of Victoria.

**Moderne wetenschap**

- P. T. Nicholson, S. Ikram en S. Mills, artikel over de catacomben van Anubis in Noord-Saqqara, *Antiquity* 89 (345), 2015.
- Hans Kayser, *Die ägyptischen Altertümer*, over de Egyptische oudheden in het Roemer- und Pelizaeus-Museum in Hildesheim (het Anubismasker).
- Glencairn Museum, nieuwsbriefessay over honden en jakhalzen in het oude Egypte, 25 oktober 2023.

Wil je weten wat Anubis in het Egyptische geloof echt deed? Leer Egyptische mythologie in Mythos.

[Download de app](https://mythos-app.download/nl-nl/#get-the-app) [Bekijk de cursus](https://mythos-app.download/nl-nl/courses/egyptian-mythology/)

## Lees verder

- ![Een gebeeldhouwde stenen paletschaal met een koning in een hoge kroon die een vijand slaat, verlicht door een lamp in de tent van een archeoloog.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-narmer-960.webp)

  Egyptisch

  29 oktober 2026 6 min leestijd

  ### [Wie was de eerste farao van Egypte? Narmer, Menes en het bewijs](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/wie-was-de-eerste-farao-van-egypte-narmer-menes-en-het-bewijs/)

  Narmer of Menes? Wie geldt als de eerste koning van Egypte, waarom 'farao' een later woord is en waar geleerden het oneens zijn.

  Lees het artikel
- ![Een rietboot op een gouden rivier naar een deuropening van licht.](https://mythos-app.download/images/blog-egyptian-afterlife-960.webp)

  Egyptisch

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [De reis naar het hiernamaals in de Egyptische mythologie](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-reis-naar-het-hiernamaals-in-de-egyptische-mythologie/)

  Van het wegen van het hart tot het eeuwige leven.

  Lees het artikel
- ![De ingang van een verzegeld Egyptisch graf in de stijl van de jaren twintig met de lantaarn van een archeoloog.](https://mythos-app.download/images/blog-pharaoh-curse-960.webp)

  Egyptisch

  2 oktober 2026 4 min leestijd

  ### [De vloek van de farao’s: waar de legende echt begon](https://mythos-app.download/blog/nl-nl/de-vloek-van-de-faraos/)

  Toetanchamons graf, een muggenbeet en een heel goed krantenverhaal.

  Lees het artikel
