Source: https://mythos-app.download/blog/tr-tr/hades-neden-hades-diye-anilir-aidoneus-plouton-ve-pluton/

Yunan · 5 dk okuma

# Hades Neden Hades Diye Anılır? Aidoneus, Plouton ve Plüton

Hades, Aidoneus, Plouton, Plüton, Dis Pater: Yunan ve Roma ölüler tanrısının her adı ne anlama gelir ve neler hâlâ tartışmalı?

[Hikâyeler sayfasına dön](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/)

![Kayalık bir yamaçta koyu renkli taş bir geçit; eşikte solgun bir kumaş başlık duruyor ve gölgeye karışıyor.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-hades-name-960.webp)

Hades'e Hades denir, çünkü onun Yunanca adı Aïdēs'tir; bu adın aslen ne anlama geldiği ise hâlâ tartışmalıdır. Antik dönemdeki tahmin "Görünmez" yönündeydi ve pek çok modern dilbilimci de aynı yöne eğilir. Aidoneus şiirsel bir varyanttır; Plouton (Plüton) ise farklı bir unvandır ve "servet veren" anlamına gelir.

## Hades adı ne anlama gelir?

Homeros'ta biçim Áïdēs'tir; Aïdōneús gibi şiirsel varyantlar ve Áïdos gibi çekimli biçimler de vardır. Anlamı Yunanlar için de baştan bir bilmeceydi.

Platon'un *Kratylos* diyaloğunda (403a) Sokrates, çoğu insanın Hades'i Görünmez'in (*aeidēs*) adı saydığını, bu yüzden ondan korkup ona Plüton demeyi yeğlediğini söyler. Ardından Sokrates başka bir türetme önerir: tanrı, güzel ve iyi olan her şeyi bildiği (*eidenai*) için bu adı almıştır. Plütark (*Hurafe Üzerine* 13) Platon'un açıklamasını kısaca yineler: tanrıya Hades denir, çünkü bilge ve insancıldır, aynı zamanda zengindir. Ama "Görünmez" türetmesini onun yanına koymaz. Sokrates'in ciddi olup olmadığı tartışmalıdır, çünkü diyalog sonunda sözcük incelemesini hakikate giden kötü bir yol diye reddeder.

Modern bilginler de uzlaşmış değildir. Robert Beekes, "görünmeyen" anlamına gelen Proto-Yunanca bir *Awides biçimi önerdi; bu, önde gelen hipotezdir, kanıtlanmış bir olgu değildir. Güçlüklerden biri şudur: Yunancada belgelenmiş en eski biçimde, yeniden kurulumun gerektirdiği digamma yoktur. M. L. West ise bunun yerine "buluşmaya başkanlık eden" anlamını savundu. Eski el kitapları kökeni kısaca belirsiz sayar.

Küçük bir ayrıntı "görünmez" fikrine uyuyor olabilir. *İlyada* 5.844-845'te Athena, görünmemek için Hades'in başlığını takar. İfade belirsizdir; bu yüzden bir kanıt değil, yan bir ayrıntıdır.

## Yunanlar adını söylemekten kaçınır mıydı?

Adını hiç ağızlarına almadıkları fikri fazla güçlü bir iddiadır. Homeros, Hades'in adını çekinmeden anar. *İlyada*'da (9.158-159, Murray çevirisi) o, "yatıştırılamayan, yenilemeyen" tanrıdır; "bu yüzden bütün tanrılar içinde ölümlülerin en çok nefret ettiği odur." İnsanlar ondan korkardı, ama adını gizlemezlerdi.

Tabu iddiası esas olarak *Kratylos* pasajına dayanır. Kanıtların desteklediği şey, onun yanında başka ad ve unvanların da bulunduğudur. *Demeter'e Homeros İlahisi*'nde o, Polydegmon ("Çokları Ağırlayan") ve Polyonomos ("Çok adı olan") diye geçer. *İlyada*'da (9.457) Zeus Katachthonios, yani "yeraltının Zeus'u"dur.

Kült de aynı mesafeyi gösterir. Pausanias (6.25.2), Elis'teki Hades'e ait çevrili alanın ve tapınağın yılda yalnızca bir kez açıldığını, içeri yalnızca rahibin girebildiğini söyler. Elislilerin, bildiği kadarıyla Hades'e tapan tek halk olduğunu ekler ve bunun nedenini "sanırım" diyerek, insanların Hades'e yalnızca bir kez inmesine bağlar. Bu bize durumun ona ne kadar alışılmadık göründüğünü anlatır, başka hiçbir yerin bulunmadığını değil. Bu tanrının genel portresi için bkz. [Hades şeytan değildir](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/hades-seytan-degildir/).

## Aidoneus kimdir?

Aidoneus, aynı adın şiirsel, uzatılmış bir biçimidir. Genellikle MÖ yedinci ya da altıncı yüzyıla tarihlenen *Demeter'e Homeros İlahisi*, [Persefoni](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/persephone-ve-nar-mevsimlerin-arkasindaki-mit/) öyküsünü başlatırken bu biçimi ikinci dizesinde kullanır. Etimolojisi, Hades'inkiyle aynı açık sorudur. "Görünmez efendi" şeklindeki yaygın karşılık "görünmez" hipotezine dayanır; yani o da kesinleşmiş değildir. Biçimin ölçü için seçildiği yönündeki iddialar ise spekülasyondur.

Ad ayrıca çifte iş görür. *İlyada*'da yeraltı *dôma Aidao*, yani "Haides'in evi"dir. Kimi bilginler bunu, "Hades'in" anlamındaki tamlayan hâlinin zamanla yeri de anlatır olmasıyla açıklar. Kimileri ise Hades'in önce bir yer adı olduğunu, kişi adına sonradan dönüştüğünü savunur. Bu ikinci görüş ileri sürülmüştür, ama gösterilmemiştir.

## Hades neden Plouton ya da Plüton diye de anılır?

Plouton, tanrının verdiği şeyle ilgili bir unvandır. Platon *Kratylos*'ta (403a), Plüton'a servet veren anlamında bu adın verildiğini söyler, çünkü servet (*ploutos*) aşağıdan, yerin içinden yukarı çıkar. Bu da bir halk etimolojisi olabilir, ama Yunanların onunla neyi ilişkilendirdiğini gösterir: ekini, tohumu ve madeni tutan yeraltını.

Ölüler hükümdarının adı olarak Plouton ilk kez Klasik dönem edebiyatında, Atinalı oyun yazarlarında ve Platon'da görünür. Aristofanes'in *Kurbağalar*'ında bir karakter olarak yer alır. En erken pasaj kesin olarak belirlenmiş değildir, ancak başvuru kaynakları kullanımın MÖ beşinci yüzyıl dolaylarında başladığını sık sık söyler. Yazıtlar Plouton'u Kore (Persefoni) ile birlikte anar; daha uzun bir biçim olan Ploutodotēs de "servet veren" demektir.

Onu servet tanrısı Ploutos ile karıştırmayın. Hesiodos'un *Theogonia*'sında (969-974) Ploutos, Demeter ile Iasion'un çocuğudur; *Demeter İlahisi*'nde (486-489) Demeter ile Persefoni onu sevdikleri hanelere gönderir. İki ad sık sık birbirine karıştırıldı, ama bunlar farklı figürlerdir.

## Plüton ve Dis Pater Roma'ya nasıl ulaştı?

Plüton, Plouton'un Latinceleşmiş hâlidir. Roma'nın ayrıca Dis Pater'i vardı. Cicero (*Tanrıların Doğası Üzerine*, 2. kitap), yeryüzündeki bütün gücün ve doğanın Baba Dis'e adandığını yazar; Yunanlarda Plouton nasıl zenginse, o da *dives*, yani "zengin"dir. Modern Latinceciler Dis'i *dives* sözcüğünün kısalmış hâli sayar; muhtemelen *divus* ya da *dius*, yani "tanrısal" sözcüğünden gelir. *Pater*'in neden eklendiği tartışmalıdır; bir öneri, Dispiter'le, yani Jüpiter'le kurulan ilişkidir.

Kimi bilginler Plüton ayinlerinin MÖ 249'daki Yüzyıl Oyunları ile Roma'ya girdiğini ve Dis Pater'in yalnızca Plouton'un Latince karşılığı olduğunu düşünür. Bu görüş çekişmelidir; Dis'in daha eski, ayrı bir servet tanrısı olduğu ve sonradan özümsendiği yönündeki yaygın fikir de öyle. Ozan Ennius (yaklaşık MÖ 239-169) Plüton'u, Roma karşılıkları Dis Pater ve Orcus ile açıklanan bir Yunan tanrısı olarak ele almıştı bile. Orcus, Hades gibi hem bir tanrıyı hem bir yeri adlandıran, ayrı ve belirsiz bir Roma figürüdür. Ovidius, çevirmenlerin sık sık "Plüton" koyduğu yerde "Dis" kullanır. İki panteonun birbiriyle ilişkisi üzerine daha geniş soru için bkz. [Yunan ve Roma Tanrıları Yan Yana: Sadece Adları Değişmedi](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/yunan-ve-roma-tanrilari-yan-yana-sadece-adlari-degismedi/) ve [Olimpos'un 12 Tanrısı: Kimdir ve Birbirleriyle Nasıl Akrabadır?](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/olimpos-un-12-tanrisi-kimdir-ve-birbirleriyle-nasil-akrabadir/).

## Dayandığımız kaynaklar

**Antik kaynaklar**

- Platon, *Kratylos* 403a, Benjamin Jowett çevirisi (MIT İnternet Klasikleri Arşivi); Plütark, *Hurafe Üzerine* 13, F. C. Babbitt yayını (Loeb).
- Homeros, *İlyada* 5.844-845, 9.158-159, 9.457, A. T. Murray çevirisi (Loeb, 1924); *Demeter'e Homeros İlahisi*, H. G. Evelyn-White çevirisi.
- Pausanias, *Yunanistan'ın Tasviri* 6.25.2, W. H. S. Jones ve H. A. Ormerod çevirisi (Loeb).
- Cicero, *Tanrıların Doğası Üzerine*, H. Rackham çevirisi (Loeb, 1933).

**Modern araştırmalar**

- Robert S. P. Beekes, "Hades ve Elysion" makalesi, Calvert Watkins onuruna hazırlanan *Mír Curad* armağan kitabında; yayına hazırlayanlar Jay Jasanoff, H. Craig Melchert ve Lisi Oliver (Innsbruck, 1998).
- Robert S. P. Beekes, Yunancanın etimolojik sözlüğü, *Etymological Dictionary* (Brill, 2010), Ἀΐδης / Ἅιδης maddesi.

Ölüler efendisinin geniş Yunan dünyasındaki yerini merak mı ediyorsunuz? Mythos'ta Yunan Mitolojisi'ni öğrenin.

[Uygulamayı indir](https://mythos-app.download/tr-tr/#get-the-app) [Kursa göz atın](https://mythos-app.download/tr-tr/courses/greek-mythology/)

## Okumaya devam et

- ![Şafak vakti bir Yunan vadisine bakan yamaçta, etrafa saçılmış parşömen tomarları ve birkaç adakla açık havada bir sunak.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-greek-bible-960.webp)

  Yunan

  29 Ekim 2026 4 dk okuma

  ### [Yunan Mitolojisinin Kutsal Kitabı Var mı? Hayır, Nedeni Şu](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/yunan-mitolojisinin-kutsal-kitabi-var-mi-hayir-nedeni-su/)

  Hayır. Yunan dininin kutsal kitabı, inanç esası ya da kurucusu yoktu. Bunun yerine Homeros, Hesiodos, Orfik metinler ve kâhinler vardı.

  Yazıyı oku
- ![Şafakta dumanı yükselen taş bir sunak; köylülerden oluşan bir alay, küçük sütunlu bir tapınağın yanındaki sunağa doğru bir koç götürüyor.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-greek-religion-960.webp)

  Yunan

  29 Ekim 2026 5 dk okuma

  ### [Yunan Mitolojisi Bir Din miydi? Evet, Ama Bizimkine Benzemez](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/yunan-mitolojisi-bir-din-miydi-evet-ama-bizimkine-benzemez/)

  Yunan mitleri hikâyeydi; Yunan dini ritüel, kurban ve yurttaşlık görevi. İkisi nasıl birleşir, Yunanlar neden 'din' demezdi?

  Yazıyı oku
- ![Taş bir masada, lamba ışığında, açık bir papirüs tomarının yanında basit işaret dizileriyle dolu bir kil tablet duruyor.](https://mythos-app.download/images/blog-lt-gods-origin-960.webp)

  Yunan

  29 Ekim 2026 5 dk okuma

  ### [Yunan Tanrıları Nereden Geldi? Dört Cevap, Tek Hikâye](https://mythos-app.download/blog/tr-tr/yunan-tanrilari-nereden-geldi-dort-cevap-tek-hikaye/)

  Hesiodos, Herodot, Tunç Çağı tabletleri ve Yakın Doğu mitleri tanrıların kökenine yanıt verir. Her birinin neyi kanıtlayabildiği burada.

  Yazıyı oku
