
Als je de Walkuren alleen kent van de opera, stel je je waarschijnlijk een sopraan voor in een metalen beha en een gewiekte helm, krijsend op een paard. Dat beeld stamt uit 1876, en heeft heel weinig te maken met hoe de Vikingen hen beschreven. In de oude gedichten zijn ze ingewikkelder en op sommige manieren huiveringwekkender: zij zijn degenen die beslissen wie er gaat sterven.
Wat het woord betekent
Het Oudnoorse woord valkyrja betekent "kiezer van de gevallenen," van valr (de gevallenen op een slagveld) en een werkwoord dat "kiezen" betekent. In de gedichten rijden ze over slagvelden op paarden, of soms wolven, en ze worden door Odin gestuurd om te kiezen welke strijders zullen vallen en naar Walhalla worden gebracht, Odins grote zaal, waar ze de hele dag feesten en oefenen, ter voorbereiding op Ragnarok. In een ander gedicht gaat de helft van de gevallenen naar Freya's zaal, Fólkvangr, niet naar die van Odin.
In het gedicht Grímnismál noemt Odin hun namen, en ze lezen als een slagveld: Hild betekent "strijd," Göll betekent "geschreeuw," Skögul is "schudster," en een heet Bijltijd. Hun taak is om de uitkomst van de strijd te bepalen, en daarna mede te schenken aan de gevallen helden.
Half godin, half vrouw
In sommige verhalen staan de Walkuren dichter bij menselijke vrouwen. In een gedicht over de held Helgi beschermt een Walkure genaamd Sváva hem in de strijd. In de Völsunga-sage is Brynhildr een Walkure die Odin ongehoorzaam is door de overwinning te geven aan de koning die hij had bestemd om te verliezen. Als straf prikt Odin haar met een doorn van slaap en moet ze slapen binnen een ring van vuur totdat een man die geen angst kent erdoorheen kan rijden. De held Sigurd doet dat, en wekt haar. Het is de oorsprong van het "schone slaapster"-beeld dat Wagner later gebruikte.
Het Wagner-effect
Richard Wagners opera Die Walküre, voor het eerst opgevoerd in 1870, is waar het beeld vandaan komt dat de meesten van ons meedragen. Daarin zijn Walkuren Odins strijdersdochters, rijdend op gewiekte paarden en dragend helmen met hoorns of vleugels. "De Rit van de Walkuren" is een van de meest herkenbare muziekstukken in de wereld. Het is gebruikt in tekenfilms, reclames en, meest bekend, in de film Apocalypse Now uit 1979, waar Amerikaanse helikopters een dorp aanvallen terwijl de muziek schalt.
Geen van beide heeft veel te maken met de gedichten. In de gedichten zijn er geen hoornhelmen, en geen gezang.
Waren er echte strijdvrouwen?
Dit is een van de meest besproken vragen in de Vikingstudies. In de jaren 1870 werd een graf in Birka, Zweden, opgegraven en bevatte een rijk ingericht graf met wapens, waaronder een zwaard, een speer, pijlpunten en een paar paarden. Men nam aan dat het een mannelijke strijder was. In 2017 toonde een DNA-analyse dat het skelet vrouwelijk was.
Dat was groot nieuws, en het zette een verhitte discussie in gang. Sommige geleerden zeiden dat het graf wel van een vrouwelijke strijder moest zijn, misschien een leider. Anderen betoogden dat de wapens symbolisch konden zijn, of dat het graf zowel een vrouw als de bezittingen van een man kon bevatten, of dat het niet was wat het leek. Een vervolgstudie uit 2019 ondersteunde de oorspronkelijke interpretatie. De discussie gaat door.
Het is belangrijk om te zeggen dat de sagen ook skjaldmeyjar noemen, schilddraagsters, maar deze komen vooral voor in legendarische verhalen, niet in historische verslagen, en niemand weet hoeveel er echt waren.
De naam vandaag
Het woord heeft een lang tweede leven gehad. Het is gegeven aan een Amerikaanse experimentele bommenwerper (de XB-70 Valkyrie), een automodel, een personage uit Marvel-strips en talloze videogameheldinnen. Het betekent een soort strijdvrouw, fel en vrij.
Weefsters van de strijd
Het meest verontrustende beeld van de Walkuren staat niet in de epen. Het verschijnt in de Njáls-sage, een lange IJslandse sage uit de dertiende eeuw. Op de ochtend van de Slag bij Clontarf in Ierland, in 1014, kijkt een man genaamd Dörruðr in Caithness, Schotland, door het raam van de hut van een vrouw en ziet twaalf vrouwen bij een weefgetouw zitten. Het weefgetouw is gemaakt van menselijke lichaamsdelen. De gewichten zijn mensenhoofden, de inslag en de schering zijn menselijke ingewanden, het schietspoel is een pijl en de slagkam is een zwaard. De vrouwen zingen een gedicht, nu bekend als de Darraðarljóð, "het lied van Dörruðr," over de strijd die ver weg wordt uitgevochten, en terwijl ze zingen, scheuren ze de stof uit elkaar en rijden in verschillende richtingen weg.
Het gedicht noemt verschillende van hen met dezelfde namen als de Walkuren in het oudere vers, en het beschrijft hoe ze beslissen wie zal winnen en wie zal verliezen. Het is een opmerkelijk beeld: oorlog als een soort weven, met het lot op het weefgetouw. Het is ook een herinnering dat de "kiezers van de gevallenen" geen romantische maagden waren. Ze waren iets dat veel dichter bij de drie schikgodinnen stond.
Wat de uitverkorenen deden
Zij die uitgekozen werden voor Walhalla, werden de einherjar genoemd, "de eenzame strijders." Volgens het gedicht Grímnismál had de zaal 540 deuren, en uit elk daarvan zouden 800 strijders naar buiten marcheren om bij Ragnarok tegen de wolf te vechten. In de tussentijd oefenden ze. Elke ochtend trokken de einherjar hun wapenrusting aan, gingen naar buiten op het binnenplein en vochten elkaar tot de dood. Tegen de avond waren ze weer heel, gingen aan tafel om te feesten en werden bediend door de Walkuren.
Het eten raakte nooit op. Een everzwijn genaamd Sæhrímnir werd elke dag gekookt in een ketel door de kok Andhrímnir, en was de volgende ochtend weer levend. Een geit genaamd Heiðrún stond op het dak en at de bladeren van een boom, en uit haar uier kwam mede genoeg voor iedereen. Het was een visioen van een hiernamaals dat precies was wat een Vikingstrijder zou willen: een goed gevecht, een goede maaltijd en goed gezelschap.
Het oude idee daarachter is het waard om te onthouden. Vóór de helmen en de muziek waren de Walkuren iets verontrustenders. Zij waren degenen die aan de rand van een strijd stonden en beslisten welke strijders zouden leven. Het was een wereld waarin geluk niet willekeurig was. Iemand, ergens, was aan het kiezen.


