
De meeste mythologieën geven hun belangrijkste god een troon. De Noormannen gaven de hunne een wandelstok, een mantel en een breedgerande hoed. Odin is de god van oorlog en poëzie, van de doden en van magie, en het enige waar iedereen het over eens is, is dat hij een zwerver is. Hij reist vermomd, stelt vragen en betaalt steeds opnieuw met stukken van zichzelf om meer te weten.
Het oog
Aan de voet van de wereldboom Yggdrasil bevatte een bron genaamd Mímisbrunnr, de bron van Mímir, alle wijsheid van de wereld. Haar bewaker was de reus Mímir, die er elke ochtend uit dronk, en hij was het wijste levende wezen. Odin kwam om een slok vragen. Mímir noemde zijn prijs: een oog. Odin betaalde hem. De Völuspá, het grote gedicht van de Noordse zieneres, zegt dat Odins oog verborgen ligt in de bron en dat Mímir er elke ochtend uit drinkt.
Daarom wordt Odin vaak met één oog afgebeeld. Het is geen wond. Het is een betaling.
Negen nachten aan de boom
Het tweede offer wordt beschreven in de Hávamál, “de spreuken van de Hoge”, een verzameling verzen in de Poëtische Edda die aan Odin zelf wordt toegeschreven. In een passage van buitengewone intensiteit spreekt Odin in de eerste persoon: “Ik weet dat ik hing aan een winderige boom, negen lange nachten, gewond met een speer, aan Odin gegeven, mezelf aan mezelf, aan die boom waarvan niemand weet uit welke wortels hij ontspringt.”
Niemand bood hem brood of drank aan. Hij keek omlaag, zegt hij, en “nam de runen op, schreeuwend nam ik ze op”, en toen viel hij. De runen waren het geheim van schrift en magie, de tekens die het lot zelf in hout en steen konden kerven. Odin gaf zichzelf aan zichzelf: de god geofferd aan de god, aan de boom. Het is een van de vreemdste en krachtigste beelden in elke mythologie, en geleerden debatteren al een eeuw of het werd beïnvloed door het christelijke verhaal van de Kruisiging of oudere sjamanistische praktijken weerspiegelt.
De runen
De runen waren echt. Het oudste runenalfabet, het Oudere Futhark, met vierentwintig tekens, werd vanaf ongeveer de tweede eeuw na Christus in heel Germaans Europa gebruikt. Elke rune had een klank en een naam, die vaak iets betekende: fehu, “vee, rijkdom”; uruz, “oeros”; thurisaz, “reus”; ansuz, “een god”. Ze werden gekerfd in stenen, wapens, sieraden en hout, en we hebben duizenden inscripties, van gedenkstenen tot alledaagse boodschappen. Of runen ook voor magie werden gebruikt, wordt betwist, maar de Noormannen dachten duidelijk van wel.
Gedachte en Herinnering
Odins twee raven, Huginn en Muninn, wier namen “Gedachte” en “Herinnering” betekenen, vliegen elke dag over de wereld en keren terug bij het ontbijt om hem in te fluisteren wat ze hebben gezien. In het gedicht Grímnismál zegt Odin dat hij voor Huginn vreest dat hij niet terugkeert, maar nog meer voor Muninn. Herinnering was voor de Noormannen kwetsbaarder dan gedachte.
Hij heeft ook twee wolven, Geri en Freki, wier namen beide “gulzig” betekenen. Hij geeft hun al het vlees van zijn tafel, want hijzelf leeft van wijn alleen.
De diefstal van de dichtersmede
Een van de beste Odinverhalen wordt verteld in Snorri Sturluson's Proza-Edda, en het is een inbrekerskomedie. Twee dwergen vermoordden een wijze man genaamd Kvasir, wiens bloed, gemengd met honing, een mede opleverde die iedereen die ervan dronk in een dichter of geleerde veranderde. Een reus, Suttungr, kreeg de mede in handen en verborg hem in een berg, bewaakt door zijn dochter Gunnlöð.
Odin vermomde zich, kreeg een baan als knecht door het werk van negen mannen te doen voor Suttungrs broer, die een gat door de berg boorde; hij veranderde in een slang en gleed erdoor. Hij bracht drie nachten door met Gunnlöð, in ruil voor drie slokken uit de tobben. Odin, die nooit iets half deed, dronk alle drie de tobben in drie teugen leeg, veranderde in een arend en vloog naar Asgaard, achtervolgd door Suttungr, eveneens in de gedaante van een arend. Toen hij over de muren kwam, spoog hij de mede in kruiken die de goden hadden neergezet. Maar hij werd zo dichtbij achtervolgd dat er iets aan het andere eind ontsnapte.
Dat deel, zegt Snorri, is het aandeel van slechte dichters, iedereen kan het hebben. De goede poëzie is het deel dat in de kruiken ging.
De namen
Odin heeft meer namen dan elke andere Noordse god, meer dan 150, en veel ervan beschrijven zijn uiterlijk of zijn gewoonten. Hij is Alvader, de Gehangene, de Zwerver, Grim (de gemaskerde), Gagnráðr (“hij die het spel wint”) en Bölverk (“kwaadstichter”). Als hij door de wereld reist, vertelt hij niemand wie hij is.
Odin in latere tijden
De Engelse Woden, de Duitse Wotan en de Noordse Odin zijn dezelfde figuur, en zijn naam leeft voort in woensdag. Richard Wagner maakte hem tot Wotan in zijn Ring-cyclus, een god die veel opgeeft en de controle over zijn eigen plan verliest. J. R. R. Tolkien zei dat zijn tovenaar Gandalf was gemodelleerd naar “de Zwerver”, een oude man met een hoed, een staf en een mantel, gebaseerd op een ansichtkaart die hij bezat. Een zeer Odinachtig idee.
Wat Odin ons vertelt
Voor een belangrijkste god is Odin vreemd kwetsbaar. Hij zoekt altijd, mist altijd, betaalt altijd. Hij weet dat Ragnarok eraan komt en kan het niet stoppen. De gedichten, geschreven door mensen die in een harde wereld leefden, lijken iets te zeggen over wijsheid: je krijgt haar niet cadeau. Je gaat haar zoeken, en ze kost je iets.
Daarom is de eenogige zwerver zo'n duurzame figuur. Hij is een heerser die uiteindelijk liever een leerling zou zijn.


