İskandinav · 4 dk okuma

İskandinav mitolojisinin dokuz dünyası, açıklamalı

Asgard, Midgard, Helheim ve diğerleri: ağaçtaki dünyaya bir rehber.

Hikâyeler sayfasına dön
Dalları ve kökleri arasında dokuz ayrı dünya olan devasa bir ağaç; gökyüzü ile yeryüzünü bağlayan bir gökkuşağı.

“Dokuz dünya”yı aratırsan, büyük bir ağacın üzerinde dokuz etiketli baloncuk bulunan düzenli haritalar bulursun. Çok resmî görünürler. Ama İskandinav kaynakları o kadar düzenli değildir. Völuspá bir dizesinde, kâhinin “dokuz dünyayı, ağaçta dokuz tanesini, yerin altındaki güçlü ağacı” hatırladığını söyler. Bir liste vermez. Başka şiirler daha fazla dünya ya da ad anar. İnternette gördüğün düzenli diyagram modern bir yeniden yapılandırmadır, dağınık ipuçlarından bir araya getirilmiş bir bulmaca. Bu bir kusur değil. Eğlencenin bir parçası.

Ağaç

Her şey devasa bir dişbudak ağacı olan Yggdrasill'e bağlıdır. Adı muhtemelen “Ygg'in atı” demektir; Ygg Odin'in adlarından biri, “at” ise darağacı için şiirsel bir sözcüktür. Odin bir keresinde runleri öğrenmek için dokuz gece boyunca bir mızrakla delinmiş halde kendini bu ağaca astı. Üç kökü farklı yerlere uzanır: biri tanrıların yakınındaki, Nornların baktığı Urd kuyusuna; biri bilgeliğin kaynağı olan Mímir kuyusuna; biri de Níðhöggr adlı bir ejderhanın onu kemirdiği soğuk Niflheimr diyarındaki Hvergelmir pınarına. Tepede bir kartal oturur. Ratatoskr adlı bir sincap yukarı aşağı koşar ve kartaldan ejderhaya hakaretler taşır.

Dünyalar

  • Ásgard, Odin, Thor, Frigg ve Balder dahil tanrıların ana ailesi olan Æsir'in yurdudur. Büyük salonları var: Odin'in seçtiği savaşçıların ziyafet çektiği Valhalla ve Thor'un salonu Bilskirnir.
  • Vanaheim, bereket, zenginlik ve yerle ilişkilendirilen ikinci bir tanrı ailesi olan Vanir'in yurdudur. İki aile bir savaş yaptı ve sonra rehine değiş tokuş etti. Freyr, Freyja ve babaları Njörd, Æsir arasında yaşayan Vanir'dir.
  • Alfheim ışık elflerinin yurdudur. Freyr onu çocukken armağan olarak aldı.
  • Midgard, “orta çevre” anlamına gelir. İnsanların dünyasıdır; bir okyanusla çevrilidir ve Midgard Yılanı etrafına dolanmıştır. Tanrılar onu devlerden korumak için bir çit inşa etti.
  • Jötunheimr, devlerin, jötnar'ın, tanrıların en eski düşmanlarının ve çoğu zaman akrabalarının diyarıdır. Birçok tanrının dev anneleri ya da eşleri vardır.
  • Nidavellir (“karanlık tarlalar”) ya da Svartalfheim cücelerin yaşadığı yerdir. Kozmosun en iyi demircileridir ve tanrıların en büyük hazinelerini yaptılar.
  • Niflheim, tanrılardan önce var olan bir soğuk, sis ve karanlık dünyasıdır. Yaratılış hikâyesinde büyük bir boşluğun bir yanında yer alır.
  • Muspelheim, boşluğun öbür yanındaki ateş diyarıdır. Muspelheim'ın sıcak havası Niflheim'in buzuyla buluştuğunda ilk varlık, dev Ymir oluştu. Ateş devi Surtr sınırını korur.
  • Helheim, ölülerin çoğunun gittiği, Loki'nin kızı Hel'in yönettiği yerdir. Nemli ve kasvetlidir ama bir işkence yeri değildir. Savaşta ölen savaşçılar bunun yerine Odin'e ya da Freyja'ya gider.

Nasıl dolaşılır

En ünlü bağlantı Midgard ile Asgard'ı birleştiren gökkuşağı köprüsü Bifrost'tur. Bir kuştan daha az uykuya ihtiyaç duyan ve çimenin büyüdüğünü duyabilen Heimdall tarafından korunur. Nesir Edda'ya göre köprü ateşten, sudan ve havadan yapılmıştır ve Ragnarök gününde kırılacaktır.

Sayılar neden değişiyor

Farklı şiirler farklı listeler kullanıyor gibi görünür. Örneğin Nesir Edda “ışık elflerinin yurdu” ve “karanlık elflerin yurdu”ndan ama aynı zamanda “cücelerin yurdu”ndan da söz eder. Bazı modern yazarlar Nidavellir ve Svartalfheim'ı aynı yer, bazıları ise farklı yerler olarak ele alır; bu da sayıyı ona çıkarır. Helheim ile Niflheim'in nerede başlayıp bittiği konusunda da uzlaşma yoktur. Ve heimr sözcüğü yalnızca “yurt” ya da “dünya” demektir ve fiziksel bir gezegen anlamına gelmeyebilir.

Uppsala'da gerçek bir ağaç

Yggdrasill'in gerçek dünyada tarihsel bir yankısı olabilir. 1075 dolaylarında Bremenli Adam adlı Alman bir din adamı, Hamburg-Bremen başpiskoposlarının bir tarihini yazdı ve bunda o sırada hâlâ eski dinin merkezi olan İsveç'teki Uppsala pagan tapınağını betimledi. Tapınağın yanında, dedi, yayvan dalları olan, kışın da yazın da hep yeşil duran ve türünü kimsenin bilmediği devasa bir ağaç duruyordu. Yakınında kurbanların yapıldığı bir pınar vardı ve bir adam oraya canlı atılırdı; yüzeye çıkmazsa halkın dileği yerine getirilirdi. Adam ayrıca her dokuz yılda bir her tür yaratıktan dokuz erkeğin, insanlar dahil, kurban edilip tapınağın yakınındaki kutsal koruda asıldığını söyler. Adam, sansasyonel ayrıntılara düşkün Hıristiyan bir yabancıydı, bu yüzden anlatımına dikkatle yaklaşmak gerekir; ama ağaç, pınar ve dokuz sayısı hep gerçek yerel gelenekler gibi görünüyor.

Filmlerdeki dünyalar

Birçok kişi Dokuz Dünya ile ilk kez Marvel'ın fikri özgürce kullanan Thor filmlerinde tanıştı: Thor'da (2011) Bifrost köprüsü Asgard'ı öteki dünyalara bağlar, Thor: The Dark World'de (2013) olay örgüsü dokuzunun bir kavuşumu etrafında döner ve kötüler Svartalfheim'dan gelir. Marvel'ın versiyonu onları aynı evrende gezegenler olarak yerleştirir. İskandinav kaynakları farklı bir şey sunar. Dünyalar uzak gezegenler değildir. Köklerle ve dallarla bağlanmış yerlerdir; öyle ki bir tanrı birinden ötekine yürüyerek ya da atla gidebilirdi.

Dokuz dünyanın güzel yanı, İskandinav hayal gücünün bir haritası olarak işlemeleridir. Tanrılar, insanlar, devler, elfler, cüceler ve ölüler aynı ağaçta yaşar. Birbirlerini ziyaret eder, birbirlerinden çalar, evlenir, savaşır ve başları derde girer. Kimsenin tamamen yalnız olmadığı bir dünyadır.

Okumaya devam et