Noords · 5 min leestijd

De negen werelden van de Noordse mythologie, uitgelegd

Asgaard, Midgaard, Helheim en de rest: een gids voor de wereld in de boom.

Terug naar Verhalen
Een gigantische boom met negen verschillende werelden in zijn takken en wortels, met een regenboog die hemel en aarde verbindt.

Zoek op “negen werelden” en je vindt nette kaarten met negen benoemde bellen op een grote boom. Ze zien er heel officieel uit. Maar de Noordse bronnen zijn niet zo georganiseerd. De Völuspá zegt in één vers dat de zieneres zich “negen werelden, negen in de boom, de machtige boom onder de grond” herinnert. Ze geeft geen lijst. Andere gedichten noemen meer werelden of namen. Het nette diagram dat je online ziet is een moderne reconstructie, een puzzel in elkaar gezet uit verspreide aanwijzingen. Dat is geen gebrek. Het hoort bij het plezier.

De boom

Alles hangt aan Yggdrasil, een gigantische es. Zijn naam betekent waarschijnlijk “Ygg's paard”, waarbij Ygg een van de namen van Odin is en “paard” een poëtisch woord voor galg. Odin hing zich ooit negen nachten aan de boom op, doorboord door een speer, om de runen te leren. De drie wortels reiken naar verschillende plekken: een naar de bron van Urd, vlak bij de goden, waar de Norn hem verzorgen; een naar de bron van Mímir, de bron van wijsheid; en een naar de bron Hvergelmir in het koude rijk Niflheim, waar een draak genaamd Níðhöggr eraan knaagt. Een arend zit bovenin. Een eekhoorn, Ratatoskr, rent op en neer en draagt beledigingen van de arend naar de draak.

De werelden

  • Asgaard is het thuis van de Asen, de belangrijkste godenfamilie, waaronder Odin, Thor, Frigg en Baldr. Het heeft grote hallen: Walhalla, waar de door Odin uitgekozen krijgers feesten, en Bilskirnir, die van Thor.
  • Vanaheim is het thuis van de Wanen, een tweede godenfamilie die met vruchtbaarheid, rijkdom en de aarde wordt geassocieerd. De twee families voerden een oorlog en wisselden daarna gijzelaars uit. Freyr, Freya en hun vader Njörd zijn Wanen die onder de Asen leven.
  • Alfheim is het thuis van de lichtelfen. Freyr kreeg het als geschenk toen hij een jongen was.
  • Midgaard betekent “middelste omheining”. Het is de wereld van de mensen, omringd door een oceaan, met de Midgaardslang eromheen gekronkeld. De goden bouwden een hek om het tegen de reuzen te beschermen.
  • Jotunheim is het land van de reuzen, de jötnar, de oudste vijanden van de goden en vaak ook hun verwanten. Veel goden hebben reuzenmoeders of -vrouwen.
  • Nidavellir (“de donkere velden”) of Svartalfheim is waar de dwergen wonen. Ze zijn de beste smeden van de kosmos en maakten de grootste schatten van de goden.
  • Niflheim is een wereld van kou, mist en duisternis, die bestond voor de goden. In het scheppingsverhaal ligt het aan de ene kant van een grote leegte.
  • Muspelheim is het rijk van het vuur aan de andere kant van de leegte. Toen de warme lucht van Muspelheim het ijs van Niflheim ontmoette, ontstond het eerste wezen, de reus Ymir. De vuurreus Surt bewaakt de grens.
  • Helheim is waar de meeste doden heen gaan, bestuurd door Hel, Lokis dochter. Het is vochtig en somber, maar geen plaats van marteling. Krijgers die in de strijd sterven, gaan in plaats daarvan naar Odin of Freya.

Hoe je je verplaatst

De bekendste verbinding is Bifröst, de regenboogbrug, die Midgaard en Asgaard verbindt. Ze wordt bewaakt door Heimdall, die minder slaap nodig heeft dan een vogel en het gras kan horen groeien. De brug is gemaakt, zegt de Proza-Edda, van vuur, water en lucht, en ze zal breken op de dag van Ragnarok.

Waarom de aantallen verschillen

Verschillende gedichten lijken verschillende lijsten te gebruiken. De Proza-Edda noemt bijvoorbeeld “thuis van de lichtelfen” en “thuis van de donkere elfen”, maar ook “thuis van de dwergen”. Sommige moderne auteurs behandelen Nidavellir en Svartalfheim als dezelfde plek, andere als verschillende, wat er tien zou maken. Er is ook onenigheid over waar Helheim en Niflheim beginnen en eindigen. En het woord heimr betekent gewoon “thuis” of “wereld”, en duidt mogelijk geen fysieke planeet aan.

Een echte boom in Uppsala

Er is mogelijk een historische echo van Yggdrasil in de echte wereld. Rond 1075 schreef een Duitse geestelijke genaamd Adam van Bremen een geschiedenis van de aartsbisschoppen van Hamburg-Bremen, waarin hij de heidense tempel in Uppsala in Zweden beschreef, toen nog een centrum van de oude religie. Naast de tempel, zei hij, stond een enorme boom met wijd uitstaande takken, zomer en winter altijd groen, en niemand wist wat voor soort het was. Dichtbij was een bron waar offers werden gebracht, en een man werd er levend in gegooid; als hij niet weer bovenkwam, zou de wens van het volk worden vervuld. Adam zegt ook dat elke negen jaar negen mannetjes van elke soort schepsel, ook mensen, werden geofferd en opgehangen in het heilige bos bij de tempel. Adam was een christelijke buitenstaander met een voorliefde voor sensationele details, dus zijn verslag moet voorzichtig worden behandeld, maar de boom, de bron en het getal negen lijken allemaal echte lokale tradities.

De werelden in de films

Veel mensen maakten voor het eerst kennis met de Negen Werelden in Marvels Thor-films, die het idee vrij gebruiken: in Thor (2011) verbindt de Bifröstbrug Asgaard met de andere werelden, in Thor: The Dark World (2013) draait het plot om een conjunctie van alle negen, en de schurken komen van Svartalfheim. Marvels versie plaatst ze als planeten in hetzelfde universum. De Noordse bronnen bieden iets anders. De werelden zijn geen verre planeten. Het zijn plaatsen die door wortels en takken zijn verbonden, zodat een god te voet of te paard van de ene naar de andere kon gaan.

Het mooie van de negen werelden is dat ze fungeren als een kaart van de Noordse verbeelding. Goden, mensen, reuzen, elfen, dwergen en doden wonen allemaal in dezelfde boom. Ze bezoeken elkaar, bestelen elkaar, trouwen, vechten en komen in de problemen. Het is een wereld waarin niemand helemaal alleen is.

Lees verder