İskandinav · 3 dk okuma

Odin bilgelik için bir göz verdi (ve runler için kendini astı)

İskandinav tanrılarının başı, bildiği şey için pahalı ödeyen ve bir keresinde şiir balını çalan bir gezginiydi.

Hikâyeler sayfasına dön
Geniş kenarlı şapkalı ve pelerinli tek gözlü yaşlı bir adam; omuzlarında iki karga, arkasında devasa bir ağaç.

Çoğu mitoloji başlıca tanrısına bir taht verir. İskandinavlar kendilerininkine bir baston, bir pelerin ve geniş kenarlı bir şapka verdi. Odin savaşın ve şiirin, ölülerin ve büyünün tanrısıdır ve herkesin üzerinde uzlaştığı tek şey onun bir gezgin olmasıdır. Kılık değiştirerek seyahat eder, sorular sorar ve daha fazlasını bilmek için defalarca kendinden parçalarla öder.

Göz

Dünya ağacı Yggdrasill'in dibinde, Mímisbrunnr, yani Mímir'in kuyusu denen bir pınar dünyanın tüm bilgeliğini tutardı. Koruyucusu her sabah ondan içen dev Mímir'di ve o yaşayan en bilge varlıktı. Odin bir yudum istemeye geldi. Mímir bedelini söyledi: bir göz. Odin ödedi. İskandinav kâhininin büyük şiiri Völuspá, Odin'in gözünün kuyuda gizli yattığını ve her sabah Mímir'in ondan içtiğini söyler.

Odin'in sık sık tek gözlü gösterilmesinin nedeni budur. Bu bir yara değil. Bir ödemedir.

Ağaçta dokuz gece

İkinci kurban, Odin'e atfedilen Manzum Edda'daki dizelerden bir derleme olan Hávamál'da, “Yüce'nin sözleri”nde anlatılır. Olağanüstü yoğunlukta bir pasajda Odin birinci tekil kişiyle konuşur: “Rüzgârlı bir ağaca asıldığımı bilirim, dokuz uzun gece, bir mızrakla yaralı, Odin'e adanmış, ben kendime, hiç kimsenin hangi köklerden yeşerdiğini bilmediği o ağaçta.”

Kimse ona ekmek ya da içecek uzatmadı. Aşağıya baktı, der, ve “runleri aldım, çığlık atarak aldım” ve sonra düştü. Runler yazının ve büyünün sırrıydı, kaderin kendisini ahşaba ve taşa kazıyabilen işaretlerdi. Odin kendini kendine verdi: tanrı tanrıya kurban edildi, ağaçta. Her mitolojideki en tuhaf ve en güçlü görüntülerden biridir ve bilginler yüz yıldır bunun Hıristiyan Çarmıha Geriliş hikâyesinden etkilenip etkilenmediğini ya da daha eski şamanik uygulamaları yansıtıp yansıtmadığını tartışıyor.

Runler

Runler gerçekti. Yirmi dört işaretli en eski run alfabesi, Eski Futhark, yaklaşık M.S. ikinci yüzyıldan itibaren Cermen Avrupa'sı boyunca kullanıldı. Her run bir sese ve çoğu zaman bir anlam taşıyan bir ada sahipti: fehu, “sığır, zenginlik”; uruz, “yaban öküzü”; thurisaz, “dev”; ansuz, “bir tanrı”. Taşlara, silahlara, mücevherlere ve ahşaba kazınırlardı ve anıtlardan gündelik mesajlara binlerce yazıtımız var. Runlerin büyü için de kullanılıp kullanılmadığı tartışmalıdır, ama İskandinavlar açıkça kullanılabileceklerini düşünüyordu.

Düşünce ve Bellek

Odin'in adları “Düşünce” ve “Bellek” anlamına gelen iki kargası Hugin ve Munin her gün dünyayı dolaşır ve gördüklerini kulağına fısıldamak için kahvaltıda döner. Grímnismál şiirinde Odin, Hugin'in dönmeyeceğinden korktuğunu, ama Munin için daha da çok korktuğunu söyler. İskandinavlara göre bellek düşünceden daha kırılgandı.

Ayrıca adları ikisi de “açgözlü” anlamına gelen iki kurdu var, Geri ve Freki. Sofrasındaki tüm eti onlara verir, çünkü kendisi yalnızca şarapla yaşar.

Şiir balının çalınması

Odin'in en güzel hikâyelerinden biri Snorri Sturluson'un Nesir Edda'sında anlatılır ve bir hırsızlık komedisidir. İki cüce, kanı baldan karıştırılınca içeni şair ya da bilgine çeviren bir bal yapan Kvasir adlı bilge bir adamı öldürdü. Bir dev, Suttungr, balı ele geçirdi ve kızı Gunnlöð'ün koruduğu bir dağın içine sakladı.

Odin kılık değiştirdi, Suttungr'un dağı delen kardeşi için dokuz adamın işini yaparak bir ırgat olarak iş buldu; yılana dönüşüp içinden süzüldü. Gunnlöð'le üç gece geçirdi, kazanlardan üç yudum karşılığında. Hiçbir şeyi yarım yapmayan Odin üç kazanı da üç yudumda kuruttu, kartala dönüştü ve Asgard'a uçtu; peşinde yine kartal biçimindeki Suttungr vardı. Duvarların üzerinden geçerken balı tanrıların hazırladığı küplere tükürdü. Ama o kadar yakından kovalanıyordu ki biraz öbür uçtan kaçtı.

Snorri, o kısmın kötü şairlerin payı olduğunu, herkesin alabileceğini söyler. İyi şiir küplere giden kısımdır.

Adlar

Odin'in başka hiçbir İskandinav tanrısından fazla, 150'den çok adı vardır ve birçoğu görünüşünü ya da alışkanlıklarını betimler. O Her Şeyin Babası, Asılan, Gezgin, Grim (maskeli), Gagnráðr (“oyunu kazanan”) ve Bölverk (“kötülük işçisi”)dir. Dünyada seyahat ederken kimseye kim olduğunu söylemez.

Sonraki zamanlarda Odin

İngilizce Woden, Almanca Wotan ve İskandinav Odin aynı figürdür ve adı İngilizce Wednesday'de, yani çarşambada yaşar. Richard Wagner onu Yüzük döngüsünde Wotan yaptı; çok şeyden vazgeçen ve kendi planının denetimini yitiren bir tanrı. J. R. R. Tolkien büyücüsü Gandalf'ın, sahip olduğu bir kartpostala dayanan, şapkalı, değnekli ve pelerinli yaşlı bir adam olan “Gezgin”e göre biçimlendirildiğini söyledi. Çok Odin'vari bir fikir.

Odin bize ne söylüyor

Başlıca bir tanrı için Odin tuhaf biçimde savunmasızdır. Hep arıyor, hep eksik, hep ödüyor. Ragnarök'ün geldiğini biliyor ve durduramıyor. Sert bir dünyada yaşayan insanların yazdığı şiirler bilgelik üzerine bir şey söyler gibidir: sana verilen bir şey değil. Gidip onu ararsın ve sana bir şeye mal olur.

Tek gözlü gezginin bu kadar kalıcı bir figür olmasının nedeni budur. Sonunda öğrenci olmayı tercih edecek bir hükümdardır.

Okumaya devam et