Roma · 3 dk okuma

Lares ve Penates: Roma mutfağında yaşayan tanrılar

Her Roma evinin küçük bir türbesi, günlük bir adağı ve bir çift dans eden heykelciği vardı. Özgün ev sunağının bir turu.

Hikâyeler sayfasına dön
Bir Roma duvarında, dans eden iki genç, togalı bir adam ve bir sunağın önünde iki yılan bulunan küçük boyalı bir türbe.

Pompeii'deki hemen her eve gir; mutfağın yakınında ya da merkezi salon olan atriumda, duvarda küçük bir niş ya da minyatür bir tapınağa benzeyen küçük boyalı bir türbe bulacaksın. Üstünde çoğu zaman bir resim olur: kısa tunikli, dans eden iki genç, her biri bir içki boynuzu ve bir kova tutuyor, aralarında togalı bir adam, altta da bir sunağa doğru kayan bir çift yılan. Bu bir lararium, bir ev türbesi ve Roma evinin dinî yaşamının merkeziydi. Yalnızca Pompeii ve Herkulaneum'da yüzlercesi bulundu. Roma dünyasında hemen herkesin bir tane vardı.

Lares

Lares evin koruyucu ruhlarıydı. Kökenleri tartışmalıdır ve Romalıların kendilerinin de birkaç kuramı vardı. Bazıları onların ölmüş ataların ruhları olduğunu söylerdi. Başkaları toprağın ya da yol ayrımlarının koruyucuları olduklarını düşünürdü. Evlerde dans eden iki genç olarak temsil edilirlerdi. Aileyi, mülkü ve evin talihini korurlar, yaşamın tüm kilometre taşlarında bulunurlardı: doğumlar, düğünler, erginlik ve ölümler.

Bir de toplu versiyon vardı. Lares Compitales yol ayrımlarını gözetirdi ve her mahallenin kavşağında küçük bir türbesi vardı. Augustus bu Lares'in kültünü yeniden düzenleyip kendi Genius'unu, yani koruyucu ruhunu ekledi; böylece tüm kentin ev tanrıları sonuçta imparatora bağlanmış oldu.

Penates

Penates kilerin tanrılarıydı. Ad, bir evin iç yiyecek deposu olan penus'tan gelir. Ailenin yiyecek bulmasını sağlarlardı ve Vesta'nın tüm topluluk adına gözettiği ocakla ilişkilendirilirlerdi. Uygulamada Lares ve Penates sık sık birlikte anılır ve birçok kişi onları tek bir fikir olarak anlardı: evin tanrıları.

Bunlar, Vergilius'un destanında Aeneas'ın yanan Troya'dan çıkardığı tanrılardır; elleri onlara dokunamayacak kadar kana bulandığı için kollarına sarmıştır. Romalılar için Penates bir haneyi hane yapan şeydi. Onları yanına alırsan aileyi de yanına almış olurdun.

Genius

Resimlerdeki dans eden Lares'in arasında, genellikle bir şarap adağı döken togalı bir figür durur. Bu, ailenin reisi olan paterfamilias'ın Genius'udur. Genius, babadan oğula geçen, ailenin canlılığını temsil eden bir tür kutsal ruhtu. Bir kadının karşılığı olan ruhu Juno'suydu. “Dahi” sözcüğünü hâlâ kullanıyoruz, ama farklı biçimde. Bir Romalı için bir dahiye sahip olmazdın. Seni gözeten bir Genius'a sahip olurdun.

Yılan

Resmedilen yılanlar ilginçtir. Roma inancında bir yılan iyi bir işaret olabilirdi. Yerin ruhunu, genius loci'yi, bereketi ve korumayı temsil ederdi. Sunaktaki bir yılan hoş geldin denen bir konuktu. Bazı evlerde, anlaşılan, gerçek zararsız yılanlar duvarlarda yaşar ve iyi bakılırdı.

Günlük bir rutin

Türbe yalnızca süs değildi. Ailenin reisi, bazen de kadınlar ya da köleler, genellikle yemek saatlerinde, günde en az bir kez adak sunardı. Sunağa ya da ateşe biraz yiyecek konurdu: bir tutam tuz, bir ekmek kabuğu, birkaç tane buhur, bir şarap adağı. Ayın ilk günü (Kalendae), dokuzuncu günü (Nonae) ve ayın ortası olan gün (Idus) türbeye çelenkler konurdu. Bir doğum, bir düğün ya da bir yolcunun dönüşü gibi aile olaylarında özel bir adak sunulurdu. Yaşlı Cato, tarım el kitabında malikâne yöneticisinin eşine Kalendae, Nonae ve Idus'ta ocağa bir çelenk koymasını ve ev tanrısına dua etmesini söyler.

Bir tapınakta değil mutfakta uygulanan, nazik ve sürekli bir din biçimidir. Kutsalı gündelik yaşamın parçası yapıyordu.

Bugün söz öbeği

Sözcükler İngilizcede garip biçimde varlığını sürdürdü. “Lares and penates” on sekizinci yüzyıldan beri bir evin ev eşyası ve sevilen mallarını anlatmak için kullanılır. Dinî bir fikrin mobilya üzerine bir şakaya dönüşerek küçülmesinin güzel bir örneği.

Neden tanıdık geliyor

Evde küçük bir sunak fikri hiç de yabancı değildir. Birçok kültürde insanlar azizler, atalar ya da tanrılar için bir mum, bir fotoğraf ya da küçük bir adakla türbeler tutar. Ölmüş bir akraba için yakılan bir mum, bir resmin önüne konan bir kase meyve, yemekten önce söylenen sessiz bir söz: bunların hepsi lararium'un torunları ya da en azından akrabalarıdır.

Romalıların anladığı şey, bir evin duvarlardan fazlasına ihtiyaç duyduğudur. Küçük, düzenli bir ilgi eylemine, “bu yer ve bu insanlar önemli” demenin bir yoluna ihtiyacı vardır. Duvardaki küçük bir dans, iki yılan ve bir ekmek kabuğu yeter.

Okumaya devam et