Kelt · 3 dk okuma

Tuatha Dé Danann periler nasıl oldu

Bir savaşı kaybedip yeraltına giden tanrılar. “Güzel halkın” İrlanda kökeni.

Hikâyeler sayfasına dön
Ay ışığıyla aydınlanmış bir çayıra, yeşil, oyuk bir tepeden çıkan, uzun, parlayan, başka dünyalardan insanlar.

İrlanda kırsalında yürürsen bir tarlanın ortasında, üstünde bir alıç ağacı olan, çiftçinin nesillerdir etrafından sürdüğü küçük, dairesel bir tümsek ya da toprak halkası görebilirsin. Nedenini sorarsan belki omuz silkip "Bu bir peri kalesi" der. İnanç hâlâ o kadar güçlü ki son on yıllarda İrlanda'da yol projeleri tek başına duran alıç ağaçlarının çevresinden dolandırıldı. İrlanda geleneğinde periler minik, kanatlı yaratıklar değil. Onlar eski tanrılar, Tuatha Dé Danann ve bir savaşı kaybettikleri için tepelerin altında yaşıyorlar.

İstilalar kitabı

Hikâye, adanın efsanevi tarihini bir dizi istila olarak anlatan on birinci yüzyıldan bir derleme olan Lebor Gabála Érenn'de, yani "İrlanda'nın Alınışı Kitabı"nda anlatılır. Her halk dalgası gelir, fetheder ya da yerleşir, sonra bir sonrakine yer açar. Hıristiyan kâtipler eseri bir araya getirdi ve istilacıları Nuh'a dayandırarak Kutsal Kitap çerçevesine oturtmaya çalıştı. Sonuç, kutsal yazı, tarih ve mitin tuhaf bir karışımı.

"Tanrıça Danu'nun halkları" olan Tuatha Dé Danann, versiyona göre dördüncü ya da beşinci gelendir. Metin onların karanlık bulutlarla Connacht dağlarına geldiğini ve güneşin üç gün boyunca gizlendiğini söyler. Büyüyü kuzeydeki dört kentte öğrenmişlerdi ve her kent onlara bir hazine verdi: bir taş, bir mızrak, bir kılıç ve bir kazan.

Hazineler

Tuatha'nın Dört Hazinesi, Kelt mitinin en bilinen nesneleri arasındadır. Meşru kralın altında haykıran Fál Taşı. Hiç ıskalamayan ve hep ele dönen Lugh'un mızrağı. Kimsenin kurtulamadığı Nuada'nın kılıcı. Ve hiçbir topluluğun aç ayrılmadığı Dagda'nın kazanı. Bazı modern yazarlar bunlarda Kutsal Kâse'nin ve Excalibur'un bir kaynağını görür, ama bilginler bu konuda temkinli.

Büyük savaşlar

Gelince Tuatha, önceki sakinler Fir Bolg'la ilk Mag Tuired Savaşı'nda savaştı. Kazandılar, ama kralları Nuada bir kolunu kaybetti. Bir kralın bedence kusursuz olması gerektiği için çekilmek zorunda kaldı. Bir demirci ona gümüşten bir kol yaptı ve o sonradan tahta döndü.

Sonra denizden hükmeden canavar bir ırk olan Fomorlar geldi. İkinci Mag Tuired Savaşı'nda Tuatha, genç, çok yetenekli kahraman Lugh'un önderliğinde onları yendi. Lugh, bakışı ölümcül olan Fomor kralı Kötü Gözlü Balor'u, gözünü kafasının arkasından fırlatan bir sapan taşıyla öldürdü. Savaş ve kader tanrıçası Morrígan zaferi ilan etti.

Milesler geliyor

Sonraki istilacılar, Galliların atası, İspanya'dan denizle gelen Mileslerdi. Onlara şair savaşçı Amergin önderlik ediyordu. Kıyıya ayak basarken, İrlandacanın en eski şiirlerinden birini okuduğu söylenir: "Ben denizin üzerindeki rüzgârım, okyanusun dalgasıyım, yedi savaşın boğasıyım..." Bu bir aidiyet bildirisi.

Tuatha, biraz pazarlıktan sonra toprağın yüzeyini bırakmayı kabul etti. Miles yeryüzünün üstünü tutacak, Tuatha altındakini alacaktı. İrlanda'nın tümseklerine ve tepelerine, sídhe'ye çekildiler. "İyi tanrı" Dagda tümsekleri efendiler arasında paylaştırdı. O zamandan beri tümsekler halkı, aos sí, yer altında, görünmez ama yakın yaşadı.

Tanrılardan perilere

Hıristiyanlık yerleştikçe eski tanrılar yok olmadı. Tapınma nesnesi olma yerlerini kaybettiler ve yavaş yavaş daha küçük ve daha az resmî bir şeye dönüştüler. Ortaçağ İrlandalı yazarlar onların hikâyelerini yaşattı, ama çoğu kez eski kahramanların ve kralların anlatısı olarak. Zamanla sıradan insanlar "tümsekler halkı" anlamına gelen daoine sídhe'den söz etmeye ve onlara saygıyla, hatta korkuyla davranmaya başladı: güzel, güçlü ve tehlikeli. Çocuk çalarlar, yolcuları yoldan çıkarır ve hakaretleri cezalandırırlardı. Kimse onlara yüzlerine "peri" diyecek kadar akılsız değildi. Onlar İyi Halk, Soylular, Güzel Halk'tı.

Gerçek tümsekler

Hikâyelerin andığı yerlerden bazıları gerçek. En bilineni, Meath ilçesindeki Boyne Vadisi'ndeki Newgrange, yaklaşık M.Ö. 3200'de inşa edilmiş, beyaz kuvars cepheli devasa bir koridorlu mezardır. Bu onu Stonehenge'den ve Giza'daki Büyük Piramit'ten daha eski kılar. Kış gündönümü şafağında, kapının üstündeki dar bir açıklıktan bir güneş ışını girer ve koridor boyunca ilerleyerek tümseğin kalbindeki odayı aydınlatır. Şaşırtıcı bir mühendislik başarısı.

İrlanda hikâyeleri Newgrange'i, babasını kandırıp onu elde eden Dagda'nın oğlu Aengus'a verir. İlk hikâyeler anlatıldığında zaten eski olan bir yerin açıklanması gerekiyordu ve onu görenler tanrıların evi olarak açıkladı.

Neden doğru geliyor

Mitolojide daha nazik bir fikir bulmak zor. Yenilen eski tanrılar ölmedi. Eve gittiler. Yüzeyin hemen altında, tarlanın sonundaki tepenin altında yaşıyorlar; hâlâ güçlü, hâlâ izliyor. Alıç ağacının yanından geçersen nazik olmak isteyebilirsin.

Okumaya devam et