Keltisch · 5 min leestijd

Hoe de Tuatha Dé Danann feeën werden

Goden die een oorlog verloren en ondergronds gingen. De Ierse oorsprong van het “schone volk”.

Terug naar Verhalen
Lange, gloeiende wezens uit een andere wereld komen uit een groene, holle heuvel naar een door de maan verlichte weide.

Wandel door het Ierse platteland en je ziet misschien een kleine ronde heuvel of een ring van aarde midden in een veld, met een meidoorn erbovenop, waar de boer al generaties omheen ploegt. Vraag hem waarom en hij haalt misschien zijn schouders op en zegt: “Dat is een feeënfort.” Het geloof is nog sterk genoeg dat in de afgelopen decennia wegenbouwprojecten in Ierland zijn omgelegd om alleenstaande meidoorns heen. In de Ierse traditie zijn de feeën geen kleine gevleugelde wezens. Het zijn de oude goden, de Tuatha Dé Danann, en ze leven onder de heuvels omdat ze een oorlog verloren.

Het boek van de invasies

Het verhaal wordt verteld in het Lebor Gabála Érenn, “Het Boek van de inname van Ierland”, een compilatie uit de elfde eeuw die de mythische geschiedenis van het eiland vertelt als een reeks invasies. Elke golf van volken arriveert, verovert of vestigt zich en maakt dan plaats voor de volgende. Christelijke schrijvers stelden het werk samen en probeerden het in het kader van de Bijbel in te passen door de indringers terug te voeren tot Noach. Het resultaat is een vreemd mengsel van schrift, geschiedenis en mythe.

De Tuatha Dé Danann, “de volken van de godin Danu”, zijn, afhankelijk van de versie, de vierde of vijfde die arriveert. De tekst zegt dat ze in donkere wolken naar de bergen van Connacht kwamen, en de zon drie dagen verborgen was. Ze hadden magie geleerd in vier noordelijke steden, en elke stad gaf hun een schat: een steen, een speer, een zwaard en een ketel.

De schatten

De Vier Schatten van de Tuatha behoren tot de bekendste voorwerpen uit de Keltische mythe. De Steen van Fál, die schreeuwde onder de rechtmatige koning. De speer van Lugh, die nooit miste en altijd naar de hand terugkeerde. Het zwaard van Nuada, aan wie niemand kon ontsnappen. En de ketel van de Dagda, waar nooit een gezelschap hongerig van wegging. Sommige moderne schrijvers zien daarin een bron voor de Heilige Graal en Excalibur, al zijn geleerden daar voorzichtig mee.

De grote veldslagen

Bij aankomst vochten de Tuatha tegen de Fir Bolg, de vorige bewoners, in de eerste Slag bij Mag Tuired. Ze wonnen, maar hun koning, Nuada, verloor een arm. Omdat een koning lichamelijk perfect moest zijn, moest hij aftreden. Een smid maakte hem een zilveren arm, en hij keerde later terug op de troon.

Toen kwamen de Fomóiri, een monsterlijk ras dat vanuit de zee heerste. In de tweede Slag bij Mag Tuired versloegen de Tuatha hen onder de jonge, veelzijdige held Lugh. Lugh doodde de Fomóiri-koning, Balor met het Boze Oog, wiens blik dodelijk was, met een slingersteen die zijn oog uit de achterkant van zijn hoofd dreef. De Morrigan, de godin van oorlog en lot, verkondigde de overwinning.

De Milesiërs komen

De volgende indringers waren de Milesiërs, de voorouders van de Gaëls, die over zee uit Spanje kwamen. Ze werden geleid door de dichter-krijger Amergin. Toen hij de kust betrad, zou hij een gedicht hebben uitgesproken, een van de oudste in het Iers: “Ik ben de wind op de zee, ik ben de golf van de oceaan, ik ben de stier van zeven veldslagen...” Het is een verklaring van erbij horen.

De Tuatha stemden na enige onderhandeling ermee in het oppervlak van het land op te geven. De Milesiërs zouden het boven de grond houden, en de Tuatha namen wat eronder lag. Ze trokken zich terug in de sídhe, de heuvels en terpen van Ierland. De Dagda, de “goede god”, verdeelde de heuvels onder de heren. Vanaf toen leefde het volk van de heuvels, de aos sí, onder de grond, onzichtbaar maar dichtbij.

Van goden tot feeën

Toen het christendom voet aan de grond kreeg, verdwenen de oude goden niet. Ze verloren hun plaats als voorwerp van aanbidding en werden geleidelijk iets kleiners en minder formeels. Middeleeuwse Ierse schrijvers hielden hun verhalen levend, maar vaak als verslag over oude helden en koningen. Na verloop van tijd begonnen gewone mensen over de daoine sídhe te spreken, het “volk van de heuvels”, en ze met respect, zelfs vrees te behandelen: mooi, machtig en gevaarlijk. Ze stalen kinderen, brachten reizigers op een dwaalspoor en straften beledigingen. Niemand was zo dwaas ze “feeën” te noemen in hun gezicht. Ze waren het Goede Volk, de Gentry, het Schone Volk.

De echte heuvels

Sommige van de plaatsen die de verhalen noemen, zijn echt. De bekendste is Newgrange, in de Boynevallei in County Meath, een enorm ganggraf met een gevel van witte kwarts, gebouwd rond 3200 v.Chr. Dat maakt het ouder dan Stonehenge en de Grote Piramide van Gizeh. Bij zonsopgang op de winterzonnewende komt een zonnestraal door een smalle opening boven de deur en volgt de gang om de kamer in het hart van de heuvel te verlichten. Het is een verbazingwekkend staaltje techniek.

De Ierse verhalen geven Newgrange aan de god Aengus, een zoon van de Dagda, die zijn vader misleidde om het hem te geven. Een plek die al oud was toen de eerste verhalen werden verteld, moest verklaard worden, en de mensen die het zagen verklaarden het als het huis van de goden.

Waarom het goed voelt

Het is moeilijk een mildere gedachte in de mythologie te vinden. De oude goden stierven niet toen ze verslagen waren. Ze gingen naar huis. Ze leven net onder het oppervlak, onder de heuvel aan het eind van het veld, nog steeds machtig, nog steeds toekijkend. Als je de meidoorn passeert, wil je misschien beleefd zijn.

Lees verder