Maya · 4 min leestijd

Chocolade was een geschenk van de goden (letterlijk)

Cacao was heilig, geld en een drank voor koningen, lang voordat het een reep werd.

Terug naar Verhalen
Cacaovruchten aan een boom en een aardewerken vat dat schuimende chocolade schenkt naast een beeldhouwwerk van de maïsgod.

In 1544 reisde een delegatie Mayaadel uit Guatemala naar Spanje om de toekomstige koning Filips II te ontmoeten. Onder de geschenken die ze meebrachten waren kruiken met geklopte chocolade. Het is een van de vroegste gedocumenteerde gevallen van chocolade die aan een Europees hof aankwam. De Spanjaarden hadden het enkele decennia eerder leren kennen. Ze vonden de drank bitter, roodbruin en vreemd schuimig, en wisten er aanvankelijk niet goed raad mee. Binnen een eeuw zouden ze er niet meer buiten kunnen.

Een boom uit het regenwoud

De cacaoboom, Theobroma cacao, groeit in de schaduw van het tropisch regenwoud en is kieskeurig. Hij heeft warmte, vochtigheid en beschutting tegen wind nodig. De vruchten groeien rechtstreeks uit de stam en takken, elk met ongeveer veertig zaden in zoet wit vruchtvlees. Lange tijd werd aangenomen dat de plant eerst in Meso-Amerika was gedomesticeerd. In 2018 meldde een team archeologen sporen van cacao te hebben gevonden op aardewerk van een vindplaats in het zuidoosten van Ecuador, van de Mayo-Chinchipe-cultuur, gedateerd rond 3300 v.Chr. Dat is ongeveer 5.300 jaar geleden en het suggereert dat cacao voor het eerst in het bovenste Amazonegebied werd gebruikt, duizenden kilometers van de Maya’s.

Hij lijkt later in Meso-Amerika te zijn aangekomen en was bij de Olmeken rond 1500 v.Chr. goed ingeburgerd. De Maya’s namen hem enthousiast over.

De Maya-drank

Maya-chocolade was geen zoete reep. Het was een drank, vaak geserveerd bij feesten en ceremonies. De bonen werden gefermenteerd, gedroogd, geroosterd en op een steen gemalen, en daarna vermengd met water en soms met chili, vanille, honing of gemalen maïs. Om het schuim te maken dat als essentieel gold, werd de vloeistof van grote hoogte van het ene vat in het andere gegoten.

We weten dit van glyfen. Het Maya-woord voor cacao was kakaw, en het staat op beschilderde aardewerken vaten die de drank bevatten. Een beroemd vat uit een graf in Río Azul in Guatemala, gedateerd rond de vijfde eeuw na Christus, vertoonde bij analyse nog sporen van chocolade. Een andere geschilderde scène toont een vrouw die de drank uit een kruik in een beker giet, terwijl het schuim opstijgt.

Cacao was een drank voor de elite. Hij werd geserveerd bij koninklijke banketten, bij bruiloften, in de begrafenisrituelen van koningen, en aan de goden geofferd.

Geld dat je kon eten

Voor de Azteken, die in de vijftiende eeuw een groot deel van Meso-Amerika veroverden, was cacao een munt. In de registers van de zestiende eeuw kostte een kalkoenhen ongeveer 100 bonen, een konijn 30, een avocado drie. Schatting uit veroverde gebieden werd in cacao betaald. Er was zelfs vervalsing: oneerlijke handelaren maakten valse bonen van klei of holden echte uit en vulden ze met aarde.

Chocolade was een drank voor de heersende klasse en krijgers. De Spaanse soldaat Bernal Díaz del Castillo beschreef hoe keizer Moctezuma bekers ervan kreeg. Cortés wordt vaak geciteerd als hij de koning van Spanje vertelt dat een beker ervan een man de hele dag zonder eten liet lopen.

Een geschenk van de goden

In Azteekse verhalen was cacao een geschenk aan de mensen van de god Quetzalcoatl, die het meebracht van de plek waar de goden woonden. Sommige verhalen zeggen dat hij het stal, andere dat hij het deelde. De Maya’s hadden een god van de kooplieden, Ek Chuah, die ook met cacao werd verbonden, en cacaoboomgaarden hadden eigen rituelen en offers. In de Popol Vuh, het scheppingsboek van de K’iche’-Maya, behoort cacao tot het voedsel in de berg waar de goden de maïs vonden waaruit de eerste mensen werden gemaakt.

De boom zelf was heilig. Maya-teksten noemen de “cacaoboom” een symbool van leven en overvloed. Op sommige schilderingen verschijnt hij als wereldboom.

De naam

In 1753 gaf de Zweedse botanicus Carl Linnaeus, die planten classificeerde, de cacaoboom zijn wetenschappelijke naam: Theobroma cacao. Het eerste woord is Grieks, van theos, god, en broma, voedsel. Het betekent “voedsel van de goden”.

Hoe het veranderde

De Spanjaarden namen cacao mee naar huis en begonnen er suiker en kaneel aan toe te voegen. In de zeventiende eeuw was warme chocolademelk een modieuze drank in Madrid, Parijs en Londen, een luxe voor de rijken. De vaste reep werd in de negentiende eeuw in Engeland uitgevonden.

Dus als je een stukje chocolade eet, eet je iets dat een heilig offer was, een munt en de drank van koningen, en dat een oceaan en een paar duizend jaar heeft overgestoken om in je hand te komen. Het smaakt echt een beetje goddelijk.

Lees verder