
Veel scheppingsverhalen beginnen met een sprekende god, of een groot licht. De Noordse versie begint met een lege kloof, een bevroren land, een brandend land en een koe die zout likt. Het is een van de vreemdste en origineelste kosmologieën in de wereld, en hij komt tot ons vrijwel helemaal via Snorri Sturlusons Proza-Edda, geschreven op IJsland rond 1220, met wat hulp van het eerdere gedicht Völuspá.
Voordat er iets was
In het begin, zeggen de bronnen, was er geen aarde en geen hemel, alleen een gapende leegte genaamd Ginnungagap. Ten noorden ervan lag Niflheim, een rijk van ijs, mist en duisternis, en ten zuiden lag Muspelheim, een rijk van vuur, bewaakt door een reus met een vlammend zwaard. In Niflheim was een bron, Hvergelmir, waaruit elf rivieren stroomden. Ze vroren terwijl ze liepen, en lagen ijs stapelden zich op in de leegte. Waar de kou uit het noorden de warmte uit het zuiden ontmoette, smolt het ijs, en uit de druppels verscheen leven.
Ymir
Het eerste wezen was Ymir, een reus. In sommige versies is zijn naam verwant aan het woord "tweeling," en wetenschappers hebben opgemerkt dat het overeenkomt met het Sanskriet Yama, dat ook "tweeling" betekent, een ander oerwezen. Hij werd gevoed door vier melkrivieren die stroomden uit een koe, Audhumla, die ook uit het smeltende ijs was ontstaan.
Terwijl hij sliep, zweette Ymir, en onder zijn linkerarm groeiden een man en een vrouw. Een van zijn voeten verwekte een zoon met de andere. Uit dit nest kwam het ras van de vorstreuzen.
De koe
Audhumla, de oerkoe, leefde van het likken van de zoute ijsblokken. Op de eerste dag, terwijl ze likte, verscheen het haar van een man. Op de tweede dag zijn hoofd. Op de derde kwam het hele lichaam tevoorschijn: Búri, knap, groot en sterk. Zijn zoon Borr trouwde met de dochter van een reus, en ze kregen drie zonen: Odin, Vili en Vé. Deze drie zouden de eerste goden worden.
Het is een bescheiden en charmant beeld, de eerste stamboom van een wereld die begint met een koe die een blok zout likt.
De moord
De drie broers mochten de reuzen niet en doodden Ymir. Zijn bloed stroomde er zo rijkelijk uit dat alle vorstreuzen behalve twee verdronken, een vloedverhaal midden in een scheppingsverhaal. De twee overlevenden, Bergelmir en zijn vrouw, ontsnapten in een uitgeholde boomstam, of een boot, en werden de voorouders van de reuzen die overbleven.
De wereld gemaakt uit een lichaam
Odin en zijn broers droegen Ymirs lichaam naar het midden van de leegte en maakten de wereld ervan:
- Zijn vlees werd de aarde.
- Zijn bloed werd de zee en de meren.
- Zijn botten werden de bergen, en zijn tanden en gebroken botten werden rotsen en kiezels.
- Zijn haar werd de bomen.
- Zijn schedel werd de koepel van de hemel, op de vier hoeken gedragen door vier dwergen: Nordri, Suðri, Austri en Vestri, Noord, Zuid, Oost en West.
- Zijn brein werd de lucht in geslingerd en werd de wolken.
- Zijn wenkbrauwen werden de muur rond Midgard, de wereld van de mensen, om die te beschermen tegen de reuzen.
Vonken uit Muspelheim werden in de hemel geplaatst als sterren, de zon en de maan. De eerste mensen, Ask en Embla, werden gemaakt uit twee boomsoorten, een es en een iep, door Odin en zijn broers, die hen adem, gedachte en warmte gaven.
Een gedeeld idee
Het idee van een wereld gemaakt uit het lichaam van een reus is niet uniek Noords. Het komt voor in verschillende Indo-Europese tradities. In de Indiase Rigveda wordt de wereld gevormd uit het verminkte lichaam van Purusha, een kosmisch wezen. In China vertelt het scheppingsverhaal van Pangu over een reus die de hemel 18.000 jaar lang van de aarde gescheiden hield, en wiens lichaam na zijn dood de bergen, rivieren en zon werd. En in Mesopotamië maakt de god Marduk de wereld uit het gespleten lichaam van de zeegodin Tiamat. Wetenschappers hebben zich afgevraagd of deze verbonden zijn, of dat het beeld van een lichaam als model van de wereld gewoon natuurlijk is.
Het opmerkelijke
Wat opvalt in de Noordse versie is de donkere toon. De wereld is niet het product van een welwillende schepping. Hij wordt gemaakt uit een lijk, en de goden die hem maakten zijn moordenaars. Het is een scheppingsverhaal met een moord erin. De Noormannen zagen daar blijkbaar niets vreemds in. Ze leefden in een wereld van ijs en vuur, waar het leven precair was, en zagen de kosmos als iets dat gewonnen moest worden.
Het is ook, op een vreemde manier, een heel fysiek verhaal. De aarde is vlees, de zee is bloed, de hemel is bot. Wanneer je naar een berg kijkt, kijk je naar het bot van een reus.


