
De goden staan rond een wolf, en niemand wil een hand in zijn bek steken. De wolf is Fenrir, en hij heeft ingestemd met vastbinden met een lint dat Gleipnir heet, onder één voorwaarde: een god moet een hand tussen zijn kaken houden als onderpand dat er geen list in het spel is. Alle goden deinzen terug, behalve één. Týr steekt zijn rechterhand erin, het lint trekt strak, Fenrir kan het niet breken en het onderpand wordt opgeëist. De wolf bijt de hand af.
Die scène is de reden dat de vraag "wie is de Noordse oorlogsgod?" een vreemder antwoord heeft dan zou moeten. Het antwoord dat de meesten verwachten is Odin, omdat hij de eenogige heerser van de goden is. Het antwoord dat veel naslagwerken geven is Týr. Beide zijn te verdedigen, en het verschil zegt veel over hoe de oude verhalen hun werk verdeelden.
Týr: oorlog, recht en een belofte die een hand kost
Týr is de god die het vaakst de Noordse oorlogsgod wordt genoemd, en hij is degene die een gevecht zijn regels geeft. Onderzoekers merken op dat zijn band met zowel oorlog als recht is samengesteld uit verspreide aanwijzingen en niet in één tekst wordt gezegd. Een argument is dat er vanuit Germaans oogpunt geen tegenstelling was tussen die twee: een oorlog kon door het recht worden geregeld, en een eed kon worden gezworen bij een god die voor beide stond.
De episode met Fenrir past bij die lezing. Týr is de god die zijn woord houdt, en de beet van de wolf is de prijs van een gebroken belofte wanneer degene die haar houdt de enige eerlijke partij is. Het verhaal wordt verteld in de Proza-Edda van Snorri Sturluson, in het deel Gylfaginning. Sommige verslagen voegen eraan toe dat Týr had geholpen de wolf te misleiden, en de Franse geleerde Georges Dumézil las die list als iets dat Tyrs positie als god van het recht verzwakte. De bronnen zijn het niet eens over elk detail, en dat verschil van mening maakt deel uit van het bewijs.
Týr liet ook een spoor na in de kalender. Zijn naam is de oorsprong van het Engelse woord Tuesday. De Romeinse week had een dag voor Mars, de dies Martis, en Germaanse sprekers koppelden de Romeinse oorlogsgod aan Týr, waardoor de Oudengelse dag Tiwesdæg werd, de dag van Tiw, dat is Týr.
Odin: de god die kiest wie sterft
Odin werkt aan de andere kant van het slagveld. Hij vecht niet volgens regels, hij beslist over uitkomsten. In de bronnen zijn zijn walkuren de krijgshaftige dienaressen die kiezen welke gevallen helden een plek in Walhalla verdienen, de grote hal in Asgaard waar Odin aan het hoofd staat. De gekozen krijgers worden de einherjar, een woord dat meestal wordt vertaald als enkelvoudige strijders.
Niet elke dode krijger gaat naar Odin. Eén verslag zegt dat de walkuren de helft van de gesneuvelden kiezen, en dat de andere helft naar het veld van de godin Freya gaat, Fólkvangr. De einherjar trainen en feesten in Walhalla, en de reden is Ragnarok, de laatste strijd, waarin Odin voorbestemd is te vallen, verslonden door de wolf Fenrir.
Odins oorlog is dus niet de botsing zelf. Het is overwinning en dood als een soort selectie: wie wint, wie wordt meegenomen, wie zich aansluit bij het leger dat op het einde wacht.
Eén oorlogsgod, of twee verschillende banen?
Als je één naam wilt, is het duidelijkste antwoord dat de vraag twee banen verbergt. Týr hoort bij oorlog als iets wat wordt bestuurd door eed, moed en recht. Odin hoort bij oorlog als lot, razernij en het hiernamaals van de gevallenen. Bronnen die Týr de oorlogsgod noemen en bronnen die Odin zo noemen, beschrijven vaak verschillende helften van hetzelfde.
Wees voorzichtig met de details rond Týr, want de bronnen spreken elkaar tegen. Sommigen zeggen dat Odin zijn vader is, anderen maken de reus Hymir zijn vader. Eén verslag beweert zelfs dat hij officieel helemaal geen god van het recht was en dat die titel van Forseti was, een bewering die ingaat tegen de meeste andere bronnen. Populaire websites herhalen ook materiaal zonder enige bron, dus de veiligste lezing blijft bij waarover de oude teksten en gevestigde naslagwerken het eens zijn.
Dus wie is het?
Als je vraag is wie de uitkomst van een slag bepaalt en wie de doden ontvangt, wijzen de bronnen naar Odin. Als je vraag is welke god staat voor oorlog met regels, eden en een prijs, wijzen de bronnen naar Týr. De Noordse mythen geven niet één net label aan één god, en de ontbrekende hand in de bek van de wolf is de beste herinnering aan waarom.
Bronnen
- Týr, Encyclopaedia Britannica
- Týr (deity), EBSCO Research Starters
- Týr, New World Encyclopedia
- The Lore of Týr, Ar nDraiocht Fein
- Valkyries and Einherjar, Vikingr
- Snorri Sturluson, Proza-Edda (Gylfaginning), en de Poëtische Edda (Lokasenna), waarin de verhalen over Fenrir en de goden worden verteld


