
In de animatiefilm Coco uit 2017 volgt een zwerfhond, slonzig en haarloos, genaamd Dante, een jongen genaamd Miguel naar het land van de doden en blijkt hij aan het einde degene te zijn die hem naar huis begeleidt. Kijkers over de hele wereld werden verliefd op de hond. Minder mensen merkten op dat Dante een echt ras is, met een echte geschiedenis van ongeveer 3.000 jaar, en een echte connectie met een god van de Azteken. Zijn naam is de Xoloitzcuintli, "de hond van Xolotl," meestal afgekort tot Xolo.
Een god met een hondenkop
Xolotl was een Azteekse god, meestal afgebeeld met de kop van een hond. Hij was de tweelingbroer of metgezel van Quetzalcoatl, de gevederde slang, en hij werd geassocieerd met bliksem, vuur, tweelingen, monsters, en vooral met de reis van de doden. Volgens een mythe moesten alle goden zichzelf offeren toen ze de Vijfde Zon schiepen, om die in beweging te zetten. Xolotl, die niet wilde sterven, vluchtte weg, veranderde zichzelf in een maïsplant met twee stengels, een veld agaves en uiteindelijk een axolotl, de vreemde salamander die leeft in de meren rond Mexico-Stad. Het woord axolotl betekent zoiets als "water-Xolotl." Uiteindelijk werd hij gevangen en gedood, en begon de zon te bewegen.
In een andere mythe vergezelde Xolotl Quetzalcoatl naar de onderwereld, Mictlan, om de botten van de eerdere mensen op te halen, waaruit de mensen van het huidige tijdperk werden gemaakt. Hij was degene die de botten naar buiten droeg.
De hond en de doden
De Azteken geloofden dat een ziel door de negen niveaus van Mictlan moest reizen om rust te vinden, en dat de reis vier jaar duurde. Een van de eerste obstakels was een brede rivier, de Apanohuaya. Volgens het geloof kon de ziel alleen oversteken met de hulp van een hond, die de dode op zijn rug droeg. Daarom werden honden geofferd en begraven bij hun eigenaren.
Er was zelfs een gewoonte over de kleur. Een witte hond kon het niet doen, omdat hij zou zeggen dat hij net gewassen was en niet vuil wilde worden. Een zwarte hond was ook ongeschikt, omdat hij zou zeggen dat hij zichzelf al had geverfd. De juiste hond was een gele of bruinachtige hond. Een verhaal met een milde dosis humor, dat een bepaald soort dier beloont.
Het ras
De honden die bij de doden werden begraven, waren waarschijnlijk de voorouders van de moderne Xoloitzcuintli. Het is een van de oudste hondenrassen van Amerika. Haarloze honden verschijnen in aardewerk uit West-Mexico van ongeveer 2.000 jaar oud, met name de dikke, komische keramische hondenfiguren van de Colima-cultuur, die in graven worden gevonden. Hun skeletten zijn ontdekt op Azteekse vindplaatsen, samen met overblijfselen die erop wijzen dat ze zowel werden gegeten als vereerd.
Een haarloze hond heeft weinig tanden, een warm lichaam, en een huid die heet aanvoelt. Volksgeloof hield dat de honden pijn konden verlichten, en mensen hielden ze op hun bed om artritis en maagpijn te behandelen. Of dat werkt of niet, het idee van een warmwaterkruik met een gezicht is heerlijk.
Bijna verloren
Na de Spaanse verovering verdween de Xolo bijna helemaal. De Spanjaarden deden het af als een heidens dier, en de hond werd verdrongen door Europese rassen. Tegen de jaren 1950 was de Xolo zo zeldzaam dat een groep Mexicaanse enthousiastelingen afgelegen dorpen introk om overgebleven exemplaren te vinden en een fokprogramma begon. De Xolo wordt nu erkend door hondenclubs over de hele wereld, en is een symbool van de Mexicaanse identiteit. De schilders Diego Rivera en Frida Kahlo hielden ze, en hij komt voor in sommige van hun werken.
Coco en de echte traditie
Coco gaf het idee een wereldwijd publiek, en in de film is Dantes rol als gids van zielen dezelfde als in de oude mythe. De kleurrijke geestendieren van de film, de alebrijes, zijn een volkskunsttraditie die in de jaren 1930 in Mexico-Stad werd gecreëerd door de ambachtsman Pedro Linares en later werd omarmd door houtsnijders uit Oaxaca. Het ontwerp van het land van de doden is niet Azteeks, maar gebaseerd op de moderne Dag van de Doden-traditie. Toch is het hart van de film, dat een hond een levend persoon vergezelt naar de wereld van de doden en hem terugleidt, diep Mesoamerikaans.
Een heel oud idee
Honden als gidsen van de doden komen voor in veel culturen: Anubis, Cerberus en de honden die waken over de brug van het zoroastrische hiernamaals, onder andere. Het is wel logisch dat het dier dat tienduizenden jaren onze metgezel is geweest, wordt gezien als iemand die vertrouwd kan worden om de weg te vinden in het donker.
Als je ooit een hond bij een deur hebt zien wachten, begrijp je misschien waarom.


