
M.Ö. 550'li yıllarda yaşayan herkesten zengin Lidya Kralı Kroisos'un bir sorunu vardı. Doğuda yeni bir güç, Pers İmparatorluğu, büyüyordu ve ona saldırıp saldırmayacağını bilmiyordu. Tahmin yürütmeyecek kadar zekiydi. Bu yüzden çok dikkatle planladığı bir şey yaptı: Yunan dünyasındaki ve Libya'daki yedi farklı kâhine elçiler gönderdi, hepsine yola çıktıktan sonraki yüzüncü günde Kroisos'un o anda ne yaptığını sormalarını söyledi ve her yanıtı yazdı.
Yalnızca biri doğru bildi. Delfi'deki Pythia, kum tanelerini sayabildiğini ve denizi ölçebildiğini, dilsizin ve sessizin sesini duyduğunu ve bronz bir kapağın altındaki bronz bir kazanda kuzuyla kaynayan sert kabuklu bir kaplumbağanın kokusunu aldığını söyledi. Akla gelebilecek en tuhaf şeyi yapan Kroisos'un o gün pişirdiği tam olarak buydu.
İkna olan Kroisos muazzam armağanlar gönderdi ve gerçek sorusunu sordu: Persler'e karşı savaşa girmeli miydi? Yanıt geri geldi: Halys Irmağı'nı geçersen büyük bir imparatorluğu yıkacaksın. Kroisos geçti. Yıkılan imparatorluk kendisininkiydi.
Hikâyeyi Tarihler'inde anlatan Herodot onu belli ki çok seviyordu. Delfi'ye dair her şeyi içerir: gerçek itibar, gerçek para, güvenilmez kâhin ve duymak istediğini duyan kişi.
Üç ayaklıdaki kadın
Kâhinin sözcüsü, Apollon'un yeri ele geçirmek için öldürdüğü yılan Python'dan adını alan Pythia adlı bir kadındı. Delfi'nin yerel kadınları arasından seçilirdi ve M.S. 100 dolaylarında Delfi'de rahiplik yapan Plütark'ın zamanında genellikle genç bir bakire gibi giyinen, mütevazı kökenli yaşlı bir kadındı. Çoğu zaman görevde birden fazlası olurdu.
Bir danışma bir ücretle, bir hayvan kurbanıyla ve alametlerin uygun görünüp görünmediğinin denetlenmesiyle başlardı (soğuk suyla serpilmiş bir keçinin titremesi gerekirdi). Danışan sonra beklerdi. Pythia en iç odada, adyton'da bir üç ayaklıda otururdu ve yanıtı verirdi. Prophetai denen rahipler onu yorumlar ve bazen mısralara dökerdi.
Neyin sorulduğuna dair kabaca bir fikrimiz var: Evlenmeli miyim? Oğullarım olacak mı? Bir koloni kurmalı mıyız? Birçok kent denizaşırı yerleşimci göndermeden önce Delfi'ye danışırdı. Bu da kâhinin Akdeniz ve Karadeniz boyunca kentlerin kuruluşuna karıştığı anlamına gelir; kimsenin gerçekten ölçemeyeceği sessiz bir etki.
Kendini bil
Apollon tapınağı, Yunanlıların Yedi Bilge'ye atfettiği kısa yazıtlar taşırdı. En bilinen ikisi “Kendini bil” ve “Hiçbir şeyde aşırıya kaçma”dır. Üçüncüsü olan “Söz ver, bela yakın”, daha az ünlü ve daha eğlencelidir. Ziyaretçiler ayrıca Yunanlıların dünyanın tam merkezi saydığı yeri işaretleyen omphalos'u, “göbek taşı”nı da görürdü. Hikâyeye göre Zeus dünyanın karşıt uçlarından iki kartal saldı ve bunlar Delfi'de buluştu.
İmkânsız bir soruya zekice bir yanıt
Her yanıt belirsiz değildi. Sağduyusuyla en sık anılanı, Kserkses'in Pers ordusu M.Ö. 480'de saldırdığında Atinalılara verildi. Kâhin, tahtadan bir duvarın yıkılmayacağını söyledi. Bazı Atinalılar bunu Akropolis'in tahta çiti olarak anladı. General Themistokles bunun gemileri anlamına geldiğini savundu. Haklıydı ve Yunan donanması kısa süre sonra Salamis Savaşı'nı kazandı.
Pythia'nın bilerek belirsiz mi olduğu yoksa rahiplerin siyasi açıdan mı kurnaz olduğu, tarihçilerin hâlâ sorduğu bir sorudur. Birçok modern bilgin Delfi'nin kısmen bir bilgi merkezi olarak işlediğini düşünür. Yunan dünyasının her yerinden elçiler haberlerle geldi ve öğütlerle gitti; kimin nerede kazandığını bilen bir rahiplik de kurnaz yanıtlar vermek için iyi nedenlere sahipti.
Gerçekten gaz mıydı?
Plütark dahil eski yazarlar, Pythia'nın ilhamının tapınağın altındaki kayadaki bir çatlaktan yükselen bir buhardan geldiğini söylerdi. Uzun süre modern arkeologlar hiçbir çatlak bulamadı. 1990'ların sonu ve 2000'lerin başında jeolog Jelle de Boer ve arkeolog John Hale, tapınağın altında iki jeolojik fayın kesiştiğini ve orada suyla birlikte, belki küçük dozlarda trans benzeri bir hale yol açan etilen de dahil gazların çıkmış olabileceğini savundu.
Fikir manşetlere çıktı ve o zamandan beri tartışılıyor. Birçok bilgin etilenin gereken miktarlarda bulunduğundan ya da kanıtların güçlü olduğundan şüphe ediyor. Doğru kalan şey, Delfi'nin sismik olarak etkin bir vadide bulunduğu ve eski yazarların ziyaretçilerin görünüşe göre fark ettiği bir koku ve buhar betimlediğidir.
Son
Roma'nın gücü büyüdükçe ve Hıristiyanlık yayıldıkça Delfi'nin talihi geriledi. Ünlü bir hikâye, İmparator Julianus'a M.S. 362 dolaylarında verilen son Pythia yanıtının salonun yıkıldığını, tanrının yurdunun kalmadığını ve pınarın sustuğunu söylediğini anlatır. Hikâye kesin olsun ya da olmasın, alan dördüncü yüzyılın sonlarında Hıristiyan bir imparator tarafından kapatıldı. Özdeyişleri ondan uzun yaşadı. İki buçuk bin yıl sonra kendini bilmeni söyleyen herkes bir tapınak duvarını alıntılıyor.


