Yunan · 4 dk okuma

Yunan Efsaneleri Neden Şu Anda Yeniden Anlatılıyor

Romanlar, müzikaller, oyunlar ve diziler: antik hikâyelerin anı geldi.

Hikâyeler sayfasına dön
Güneşli bir pencere pervazında açık bir kitap, dışarıda bir Yunan adası ve bir gemi görünüyor.

Bugün bir kitapçıya gir ve ön masalara bak. Gerilim romanları ve sakin dedektif hikâyeleri arasında bir yerde, Odysseia'dan bir kadın hakkında bir roman olduğu neredeyse kesin. Bu bir tesadüf değil ve geçen yıl başlamadı. Şu anki Yunan yeniden anlatımları dalgası on beş yıl civarında inşa ediliyor ve çoksatanlar, bir Broadway hiti, video oyunları, bir yayın dizisi ve herhangi bir antik metnin en adanmış çevrimiçi hayran topluluklarını üretti.

Kısa bir zaman çizelgesi

Madeline Miller'ın The Song of Achilles'i 2011'de çıktı ve ertesi yıl Orange Ödülü'nü (şimdi Kadınlar Kurgu Ödülü) kazandı. İlyada'yı, Ahilleus'un yoldaşı Patroklos'un bakış açısından bir aşk hikâyesi olarak yeniden anlatır. Okuyucuların onu çevrimiçi paylaşmasıyla, yıllar sonra sürpriz bir hit oldu.

2018'de Miller onu, Odysseus'un adamlarını domuza çeviren cadıyı alıp ona tam bir hayat veren Circe ile takip etti: güneş tanrısının sarayında bir çocukluk, bir adada yalnız bir sürgün, otlar ve büyüler için beklenmedik bir yetenek. Aynı yıl Pat Barker, İlyada'nın başındaki kavgayı başlatan, Agamemnon tarafından ele geçirilen esir kadın Briseis tarafından kısmen anlatılan The Silence of the Girls'ü yayımladı. Natalie Haynes'in A Thousand Ships'i (2019), Hekabe'den Penelope'ye, Truva Savaşı'nın onlarca kadınına ses verir.

Sahnede, Orpheus mitini bir New Orleans caz sesiyle birleştiren, Anaïs Mitchell'in müzikali Hadestown, 2019'da Broadway'de açıldı ve En İyi Müzikal dahil sekiz Tony Ödülü kazandı. Supergiant Games tarafından 2020'de tam olarak yayımlanan video oyunu Hades, Yeraltı Dünyası'nı, tanrıların sana yardım ettiği, tekrar tekrar kaçmaya çalıştığın bir yere çevirdi. Ve 2005'te başlayan Percy Jackson kitapları, bütün bir nesli Olimposlularla tanıştırdı; 2023'te bir televizyon dizisi geldi.

Neden kadınlar, ve neden şimdi

Bu yeniden anlatımların kaçının, orijinalde zar zor konuşan figürlere odaklandığı çarpıcı. Briseis'in İlyada'da az satırı var. Circe, Odysseia'da birkaç yüz satırda görünür. Penelope bekler. Medusa bir kafadır.

Bu kısmen, antik gelenek çoğunlukla erkekler tarafından ve çoğunlukla erkekler hakkında yazıldığı için. Ama kaynaklar gerçek boşluklar bırakıyor ve modern bir romancı bu boşluklarda farklı bir hikâyenin şeklini görebilir. Yeniden anlatımlar genellikle olanı değiştirerek değil, onu kimin anlattığını değiştirerek çalışır. Circe'de Homeros'un kendi bakış açısından verdiği Odysseus'un adayı ziyaret ettiği aynı sahne, onun bakış açısından anlatılır ve çok farklı görünür.

Hikâyelerin başkalarında olmayanı

Yunan efsaneleri birkaç pratik sebepten iyi hammaddedir. Çok eskiler, dolayısıyla telif hakkı yok. Hesiodos'tan Euripides'e kadar her şair ve oyun yazarı onları farklı anlattığı için tek bir kanonik metinleri yok, böylece modern bir yazarın onları değiştirmeye izni var. Ve çok kolay bağ kurulabilir durumlar hakkındalar: kıskançlık, keder, hırs, bir ebeveynin sevgisi ve bir çocuğun isyanı.

Aynı zamanda son derece kısalar. Persefone'nin hikâyesini bir paragrafta özetleyip sonra üç yüz sayfayı onun ne anlama geldiğini keşfetmeye ayırabilirsin.

Çok eski bir alışkanlık

Yeniden anlatmak yeni değil. Yunanların kendilerinin yaptığı şey bu. Euripides, Helen hakkında, onun hiç Truva'ya gitmediği, yerine bir hayaletin gittiği ve kendisinin Mısır'da beklediği bir oyun yazdı. Ovidius tüm geleneği alıp dönüşümlerden bir anlatı şiiri yaptı. Romalılar her şeyi yeniden işledi. Orijinalleri okursan, yazarların seleflerle sürekli tartıştığını görürsün.

Okuyamayan bir çocuk

Son yirmi yılın en etkili yeniden anlatımı bir yatma vakti hikâyesi olarak başladı. 2004'te, Teksas'ta bir ortaokul öğretmeni olan Amerikalı yazar Rick Riordan, disleksi ve DEHB tanısı almış küçük oğlu Haley tarafından Yunan efsaneleri hakkında hikâyeler istendi. Haley onları okulda sevmişti. Riordan bildiği efsaneleri tüketince yeni bir efsane uydurdu: Poseidon'un oğlu olduğunu öğrenen on iki yaşında bir çocuk. Bu, Percy Jackson kitaplarının ilki olan The Lightning Thief (2005) oldu. On milyonlarca kopya sattılar ve ana karakter, Riordan'ın oğlu gibi, disleksik. Efsanelerin nasıl işlediğinin güzel bir örneği: bir çocuğa "seni farklı yapan şey, güçlü olma sebebin olabilir" demenin bir yolu.

Oyundaki tanrılar

Video oyunları yıllardır Yunan efsanelerini anlatıyor. Age of Mythology (2002), oyunculara Yunan, Mısır ve İskandinav ordularını komuta etmesine izin verdi. 2005'te başlayan God of War serisinde kızgın bir Spartalı, Kratos, Olimpos'ta yolunu dövüşerek açıyor. Supergiant Games stüdyosunun Hades'i (2020), yazımının tanrıları işlevsiz bir aile gibi hissettirme biçimiyle büyük beğeni topladı. Birçok genç insan için bu oyunlar, Zeus, Athena veya Persefone'yle ilk tanıştıkları yer ve karakterler onları sık sık orijinalleri araştırmaya gönderiyor.

Bir uyarı ve bir davet

Her yeniden anlatım sadık değil ve zevkin bir parçası da bu. Madeline Miller'ın Circe'si (2018) bir çoksatandı ve 2019'da Kadınlar Kurgu Ödülü'ne finalist oldu. Antik kaynaklardan farklı seçimler yapar ve ona Miller'ın kendi tarihini verir. Bunu, ve diğerlerini, keyifle okumanın iyi bir yolu, sonrasında antik metinleri okumak ve yeni yazarların neyi değiştirdiğini görmektir. Orijinallerin beklediğinden daha kısa ve daha tuhaf olduğunu bulabilirsin.

Yani şu anki eğilim, bir anlamda, bu alandaki en eski gelenek. Ondan en iyi şekilde zevk almanın yolu, yeni bir yeniden anlatım okuyup sonra kaynağa dönmektir. Homeros'un Circe'si, kurnazlık ve tehditle dolu birkaç yüz satır. Euripides'in Medeia'sı, herhangi bir modern versiyondan çok daha öfkeli. Orijinaller, cilalı romanlardan daha pürüzlü ve daha tuhaf, ve hâlâ seni bekliyorlar.

Okumaya devam et