
Persephone hikâyesinin elimizdeki en iyi versiyonu, muhtemelen yedinci veya altıncı yüzyılda bestelenmiş 495 dizelik bir şiir olan Demeter'e Homerosvari İlahi'dir, ve bir çayırla başlar. Genç bir kız, Okyanus'un kızları olan arkadaşlarıyla çiçek topluyordur. Güller, çiğdemler, menekşeler ve süsenler vardır, sonra Toprak'ın Zeus'un emriyle bir tuzak olarak büyüttüğü bir çiçek belirir: yüzlerce çiçeği olan, tüm göğün gülümsediği kadar kokulu bir nergis. Persephone onu koparmaya uzandığında, toprak çatlar ve ölümsüz atların çektiği bir araba yerden çıkar.
Kimsenin ona söylemediği pazarlık
Zeus'un kardeşi ve ölülerin efendisi Hades, onu kendisiyle birlikte aşağı alır. Kız çığlık atar, ve şiir bunu sadece iki varlığın işittiğini söyler: mağarasındaki tanrıça Hekate ve her şeyi gören güneş tanrısı Helios. Zeus kaçırılmaya zaten izin vermişti. Kardeşine bir gelin vaat etmişti, ve bunu Persephone'nin annesi Demeter'e söylememişti. Kilit ayrıntı bu. Hikâye başıboş dolaşan bir kız üzerine değil. Kendisine sorulmadan verilmiş bir aile kararı üzerine.
Demeter kızının dağlardan yankılanan çığlığını işitir. Peçesini yırtar ve dokuz gün boyunca meşalelerle dünyayı dolaşır, ne yer ne yıkanır. Onuncu günde Hekate ona işittiğini söyler, ve ikisi bunu doğrulayan Helios'a giderler. Helios ince bir teselli de ekler: Hades'in, der, pek de layık olmayan bir damat olmadığını.
Grev yapan bir tanrıça
Demeter Olimpos'tan çekilir ve kendini yaşlı bir kadın gibi gösterir. Atina yakınındaki Elefsis kentinin kralının evinde dadı olur, burada gece ateşte ölümlülüğünü yakarak kralın bebeğini ölümsüz yapmaya ramak kalır. Bebeğin annesi çığlık atıp ritüeli bölünce, tanrıça öfkeyle bebeği yere fırlatır ve kim olduğunu açığa vurur. Ardından bir tapınak talep eder, halk bunu inşa eder, ve içinde tek başına oturur.
Yas tutarken, toprak üretmeyi durdurur. Şiir sabanların toprağı boşuna sürdüğünü, tohumların filizlenmediğini söyler. İnsanlık açlıktan ölme tehlikesiyle, tanrılar da kendilerine yapılan adakları kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Zeus'u sonunda hareket ettiren şey budur. Hermes'i Persephone'yi geri getirmesi için Yeraltı Dünyası'na gönderir.
Tohumlar
Hades kibarca kabul eder. Ama Persephone ayrılmadan önce ona bir nar tanesi yedirir, ve kız bunu ister hile ister zorla ister saflıkla yutar. En eski versiyonda bir tanedir. Sonraki anlatımlarda altı, yedi veya bir avuç olabilir. Her versiyonda aynı şekilde işler: ölülerin yemeğinden yiyen kişi ölülere bağlanır.
Böylece bir uzlaşmaya varılır. İlahiye göre Persephone yılın üçte birini aşağıda, kalanını annesiyle ve tanrılarla geçirecektir. (Sonraki yazarlar, özellikle Romalılar, yarı yarıya der.) Kız döndüğünde, Demeter toprağın çiçek açmasına izin verir. Ayrıldığında, Demeter yasa bürünür, ve kış gelir.
Bu kış hakkında mı?
Ders kitabı cevabı budur, ve pek doğru değildir. Akdeniz'de ekinler için tehlikeli dönem kış değildir. Kış, yağmurun geldiği ve tahılın büyüdüğü zamandır. Ölü sezon, tarlaların çıplak olduğu kavurucu kurak yaz sıcağıdır. Bazı araştırmacılar antik Yunan dünyasında tahılın yeraltı çukurlarında saklandığını fark etti, ve hikâyenin aslında tohumun toprağın altında kaldığı ayları açıklamış olabileceğini düşündüler. Sonraki anlatıcılar, özellikle Avrupa'nın daha soğuk kuzeyinde, bunu bir kış hikâyesine çevirdi, ve çoğumuzun bildiği versiyon bu.
Elefsis ve sır
Mit sadece bir hikâye değildi. Demeter'in tapınağının bulunduğu Elefsis'te, Elefsis Gizemleri adlı bir dini bayram, yaklaşık iki bin yıl boyunca her yıl düzenlendi. Kölelerden imparatorlara kadar binlerce kişi törene katıldı. Telesterion denen salonun içinde gördükleri ve yaptıkları şey, açığa çıkarmanın cezası ölüm olacak kadar sıkı saklandı. Katılanların oruç tuttuğunu, Atina'dan tören alayıyla yürüdüğünü, kykeon denen bir arpa içeceği içtiğini ve ölümden sonra daha iyi bir kader vaat edildiğini biliyoruz. Bundan fazlasını bilmiyoruz.
İlahinin kendisinde kilit dize açıktır: bu ayinleri görmüş olan ölümlü mutludur, çünkü onları paylaşmadan ölen, karanlığın altında aynı kaderi yaşamayacaktır.
Neden hep geri geliyor
Son yıllarda Persephone her yerde: romanlarda, Hadestown müzikalinde, kahraman olduğu, rehine olmadığı oyunlarda. Bunu anlamak kolay. Hikâyenin güçlü olması için bir aşk hikâyesi olması gerekmiyor. Genç bir kadını bir piyon gibi gören bir aile, dünyanın çocuğu olmadan devam etmesine izin vermeyi reddeden bir anne ve farklı dönen bir kız hakkında olabilir.
En iyi kısım nardır. Açtığında bir avuç mücevher gibi görünen, hiçbir şeyi basit olmayan bir meyve. Onu bir kez tattın mı, iki dünyaya aitsin.
Kısa yanıtlar
-
Nar taneleri onu neden bağladı? Himnos'ta Persefoni, Hades'in tohumu gizlice ağzına koyduğunu ve onu tatmaya zorladığını söyler. Apollodoros, onun sonucunu önceden bilmeden yediğini aktarır. Ayrıca Ascalaphus'un aleyhinde tanıklık ettiğini ekler. Ovidius'ta Jüpiter, Kaderler'in koyduğu bir kurala dayanır. Ovidius'ta Persefoni meyveyi kendisi koparır ve yedi tane alır.
-
"Yılın yarısı" versiyonu yalnızca Roma'ya mı ait? Himnos iki kez yılın üçte birinden söz eder, Yunanca yazan Apollodoros da bunu doğrular. Ovidius'un Dönüşümler'i ise süreyi yarıya çıkarır ve Jüpiter yılı eşit biçimde böler. Yani ayrım, dilden çok yazara göre değişir. Modern anlatımlar ikisini çoğu zaman birbirine karıştırır.
-
Persefoni on iki Olympos tanrısından biri mi? Genellikle değil. İlk kaynaklar on ikilik tek ve sabit bir liste vermez. Son sırayı Hestia ya da Dionisos alır. Hades ile Persefoni aşağıdaki diyara aittir ve genellikle sayılmaz. Demeter ise standart listede yer alır. Listeler ve farklı biçimleri için On İki Olympos Tanrısı yazısına bakın.


