Yunan · 4 dk okuma

Zeus'un Bile İtaat Ettiği Üç Kader Tanrıçası

Biri eğirir, biri ölçer, biri keser. Yunan efsanesinin kadere verdiği yanıt.

Hikâyeler sayfasına dön
Ateş ışığında bir dokuma tezgâhında uzun, parlayan altın bir ipi eğiren cübbeli üç kadın.

Üç Kader Tanrıçası, Yunancada Moirai, her hayatın ne kadar süreceğine karar veren üç kız kardeşti: Klotho ipi eğirir, Lakhesis ölçer, Atropos keserdi. Zeus bile çoğunlukla onlara boyun eğerdi, ama Yunan yazarlar Zeus'un mu yoksa Moirai'nin mi daha yüksek güce sahip olduğu konusunda hiçbir zaman tam anlaşamadı.

Tanrıların kralıyla bir yemeğe oturup ona doğrudan bir soru sorduğunu düşün: olacak olanı değiştirebilir misin? İlyada'da Zeus kendine tam olarak bunu sorar, mümkün olan en kötü zamanda. Oğlu Sarpedon savaşta öldürülmek üzeredir. Zeus, Olimpos'tan aşağı bakar ve yüksek sesle ikilemde olduğunu söyler: Sarpedon'u çarpışmadan kapıp güvenle vatanına mı geri koysun, yoksa adamın ölmesine mi izin versin?

Hera hemen yanıt verir. İstediğini yap, der, ama diğerlerimiz onaylamayacağız. Onu kurtarırsan, diğer tanrılar da kendi oğullarını kurtarmak isteyecek. Ve o, çok önceden ölmeye yazgılı bir ölümlü. Onu gerçekten ölümün korkunç dehşetinden kurtulmaya mı bırakacaksın?

Zeus geri adım atar. Sarpedon'un ölmesine izin verir ve kederinde yeryüzüne kan damlaları yağdırır. Bu sahne, okuyucuları iki bin beş yüz yıldır Yunan efsanesinde Kader'in gücü ve tam olarak kimin sorumlu olduğu hakkında düşündürüyor.

Üç kız kardeş ve bir dokuma tezgâhı

Yunanlar Kader'e bir yüz verdi, daha doğrusu üç yüz. "Paylar" ya da "hisseler" gibi bir şey anlamına gelen adlarıyla Moirai, her kişinin hayatının ne taşıyacağını belirleyen üç dişi figürdü. Sonraki yazarlar onlara adlar ve işler verdi. "Eğiren" Klotho, bir hayatın ipini eğirirdi. "Dağıtan" Lakhesis, bunun ne kadar uzun olacağını ölçerdi. "Döndürülemez" Atropos, onu makasıyla keserdi.

Ebeveynlerinin kim olduğu kesin değil. Hesiodos'un Theogonia'sının bir pasajında, Ölüm, Uyku ve Kıyamet ile birlikte Gece'nin kızlarıdır. Aynı şiirin başka bir pasajında, Zeus'un Mevsimleri saydığı satırlardan hemen sonra, Zeus ve tanrıça Themis'in kızlarıdır. Eski gelenekleri derleyen Hesiodos'un sadece iki versiyonu da kaydetmiş olması mümkün. Bu, Kader tanrıçalarının Zeus'un üstünde mi yoksa ona bağlı mı olduğu konusundaki bir rahatsızlığı da yansıtıyor olabilir. Yunanlar kendileri bile tam olarak hiç hemfikir olmadı.

Bir sınır mı, yoksa bir açık kapı mı?

Sarpedon sahnesi, Zeus'un bile genellikle geri adım attığını öne sürüyor. Başka yerlerde Yunan yazarlar daha az kesin. Tragedya yazarı Eshilos, Zincire Vurulmuş Prometheus'ta, Prometheus'a Zeus'un bile kaderden kaçamayacağını ve Kader tanrıçalarının zorunluluğun dümenini yönettiğini söyletir. Başka yerlerde Zeus, insanların kaderini altın bir terazide tartıyor gibi görünür; teraziye bakan ama sonucu belirlemeyen bir tür kozmik muhasebeci.

Sistemi kandıran bir kahramanın da güzel bir hikâyesi var. Euripides'in Alkestis'inde (milattan önce 438), Kral Admetos'u seven tanrı Apollon, Kader tanrıçalarını sarhoş ederek kandırır. Karşılığında, onun yerine başka biri ölürse Admetos'un ölümden kaçabileceğini kabul ederler. Ebeveynleri bunu yapmayı reddeder. Genç karısı Alkestis kabul eder. Sonunda, mezarında Ölüm'le güreşen Herakles tarafından ölümden geri getirilir.

Kültürler arasında Kader tanrıçaları

Hayatın ipini eğiren ve kesen üç kadın üçlüsü, antik efsanenin en yaygın fikirlerinden biri. Romalıların Nona, Decima ve Morta adlı Parcae'si vardı. İskandinav mitolojisinde, Norn adlı üç kadın, dünya ağacının dibindeki Urd Kuyusu'nun yanında yaşar. Ahşap tahtalara rünler kazır ve tüm canlıların kaderine karar verirler. Odin bile onları geçersiz kılamaz. Baltık, Slav ve Kelt folklorunda da benzer figürler var.

Bu görüntünün doğal olması mümkün. Eğirme, antik dünyada kadınların günlük işiydi ve bir iplik, bir hayatın çok iyi bir resmidir: bir başlangıcı, bir uzunluğu ve bir sonu vardır.

Kaderin olması ne anlama gelir

Kader tanrıçaları hâlâ canlı bir soru ortaya çıkarır: hayatın ne kadarı verilidir, ne kadarı seçilir? Yunan hikâyeleri her iki tarafı da oynar. Oidipus kaderinden kaçmak için elinden geleni yapar ve doğruca içine yürür. Odisseus tüm yolculuğunu anında uydurmuş gibi görünür. İlyada'daki kahramanlar, öleceklerini bilseler de savaşmayı seçer.

Tuhaf kız kardeşler ve kader için eski İngilizce sözcük

Kaderi kontrol eden üç kadın fikri, Shakespeare'de beklenmedik bir sonraki yaşam bulur. Macbeth'teki geleceği önceden haber veren üç cadıya, garip anlamına gelmeyen bir ifadeyle "tuhaf kız kardeşler" denir. Weird sözcüğü, kader anlamına gelen eski İngilizce wyrd'den gelir ve Anglosaksonların Kader tanrıçalarına yakın, tanrıça benzeri bir figürü, Wyrd, vardı. Shakespeare bu ifadeyi, cadıların "kaderin tanrıçaları" olarak tanımlandığı Holinshed'in kroniğinden aldı. Böylece cadılar "tuhaf kız kardeşler, el ele, denizin ve karanın habercileri" dediğinde, sözcüğün eski anlamıyla, Kader tanrıçalarından bahsediyorlardır.

Yunanların sunduğu en iyi yanıt, belki de Homeros'un karakterlerinin konuşma biçiminde. Omuz silkip "öyle olması gerekiyordu" demezler. Önemliymiş gibi davranırlar. Belki de Kader tanrıçalarına karşı gerçek başkaldırı budur: ipliği senin örmen gerekiyormuş gibi yaşamak.

Kısa yanıtlar

  • Hesiodos Kader Tanrıçaları'nın adlarını zaten vermiş miydi? Evet. Hesiodos'un Theogonia'sı, Zeus'un Mireler'e en yüksek mevkii verdiği bölümde Klotho, Lakhesis ve Atropos'un adlarını verir. Dolayısıyla bu adlar erkendir, sonradan uydurulmuş değildir. Şiir MÖ sekizinci veya yedinci yüzyıla tarihlenir.

  • Platon onları farklı mı anlatır? Evet. Platon, Devlet'te (10.617c) üç Kader Tanrıçası'na Ananke'nin (Zorunluluk'un) kızları der. Ayrıca onları Sirenler'le birlikte şarkı söylerken gösterir: Lakhesis olanı, Klotho olanı, Atropos olacak olanı söyler.

  • Romalıların Parcae'si nereden gelir? Romalı bilgin Varro, Aulus Gellius'un aktardığına göre, Parca sözcüğünü partus (doğum) sözcüğünden türetmiştir. Nona ile Decima'yı ise doğum için uygun zamanlardan türetmiştir. Bu eski bir etimolojidir, ancak başvuru kaynakları Parca'nın aslında bir doğum tanrıçası olduğunu da söyler.

  • Antik yazarlardan biri Zeus'un onları geçersiz kılmasını anlattı mı? Kaynaklar bunu kesin olarak çözmez. Hesiodos, Zeus'un Kader Tanrıçaları'nı en çok onurlandırdığını söyler; bu iki yönde de okunabilir. Lukianos'un hicvi Zeus Sorguda'da (11. bölüm) Kyniskos, birisi iği geriye çevirip Klotho'nun işini bozsaydı Atropos'un buna itiraz edeceğini ileri sürer. Zeus'un akranları arasındaki yeri için bkz. On İki Olympos Tanrısı.

Okumaya devam et