Grieks · 4 min leestijd

Herakles of Hercules: de Griekse en de Romeinse held vergeleken

Dezelfde held, een ander verhaal. Herakles is een Griekse held die een plek onder de goden verdient. Hercules is een Romeinse beschermer met een eigen altaar.

Terug naar Verhalen
Twee figuren in leeuwenhuiden met knotsen: een Griekse held naast een witte zuil en een olijfboom, en een Romeinse Hercules bij een stenen altaar met een klein vuur.

Vraag je wat Herakles van Hercules scheidt, dan is het korte antwoord een taal en een paar eeuwen gewoonten. Hercules is de Latijnse vorm van de naam, en de held is dezelfde man met dezelfde knots en dezelfde leeuwenhuid. Maar toen de Romeinen hem overnamen, veranderden ze waarvoor hij diende.

Wat bleef gelijk tussen Herakles en Hercules?

De Griekse verhalen kwamen eerst. Herakles is de zoon van Zeus en een sterfelijke vrouw, Alkmene. Hij is een held met enorme kracht die door de godin Hera krankzinnig wordt gemaakt, zodat hij zijn eigen gezin doodt, en daarna als boete de twaalf werken verricht. Aan het eind van zijn leven sterft hij in pijn en wordt hij onder de goden opgenomen. De Romeinen behielden dat allemaal. Hun Hercules is de zoon van Jupiter, de Romeinse Zeus, en hij verricht dezelfde werken. De naam zelf kwam via de Etrusken in Rome, die Hercle zeiden. De werken zelf staan in Waarom Hercules echt twaalf werken moest verrichten.

Wat de Romeinen toevoegden

Een eigen cultus. Rome had een van de oudste en vreemdste Hercules-culten van het Middellandse Zeegebied. Het middelpunt was het Grote Altaar van Hercules, de Ara Maxima, op het Forum Boarium, de veemarkt van Rome. De riten volgden de Griekse wijze, met onbedekt hoofd, en vrouwen waren uitgesloten. Een familietraditie zorgde ervoor tot de Romeinse staat in 312 v.Chr. het onderhoud overnam.

Een Romeinse legende. Rome vertelde een verhaal dat de Grieken nooit vertelden. Op weg naar huis met de runderen van Geryones, een van zijn werken, kwam Hercules langs de plek van het latere Rome. Een vuurspuwende holbewoner genaamd Cacus stal een deel van de runderen en trok ze achterstevoren zijn grot in, zodat de sporen misleidden. Hercules hoorde de runderen loeien, brak de grot open en doodde Cacus. De dankbare bewoners richtten daarna het altaar op. Het verhaal wordt uitvoerig verteld in de Aeneis van Vergilius, waar Hercules een stichtende held voor Rome wordt.

Nieuwe taken. In Rome werd hij aangeroepen als beschermer op veel plaatsen waarmee de Griekse held geen band had. Bronnen noemen hem de beschermheer van gladiatoren, steengroeven en badhuizen. Hij werd "Hercules Invictus", de onoverwonnene, en latere keizers, zoals Commodus, vergeleken zich met hem.

Hoe verschilde de toon van de Griekse Herakles?

In Griekenland had Herakles een onrustige, menselijke kant. Hij wordt gekweld, maakt vreselijke fouten en lijdt. De Griekse tragedie, zoals de Herakles van Euripides, staat stil bij die pijn. De Romeinse versie is meestal kalmer en burgerlijker: een machtige beschermer die monsters opruimt en de orde verdedigt.

Waarom nam Rome een Griekse held over?

Een vreemde held lenen was gewoon in de Romeinse wereld, en Hercules paste goed bij de gewoonten van Rome. Hij was sterk, hij was een overwinnaar en hij stond voor inspanning die beloond wordt. Veldheren en later keizers hielden van de vergelijking. De Romeinen hielden ook van een verhaal dat hun stad verbond met een beroemde Griekse held: met de legende van Cacus was Hercules al op de heuvel geweest waar Rome zou komen te staan, en de oudste cultus van de stad kon hem opeisen als eregast.

Het helpt te onthouden dat de Romeinse godsdienst praktisch was. Een god kreeg een altaar, een feest en een belofte in ruil voor een dienst, en Hercules was goed in diensten: bescherming onderweg, succes in zaken, overwinning in de arena. Dat is een andere stemming dan die van de gekwelde held van het Griekse toneel. Voor het grotere beeld van hoe Rome Griekse goden hergebruikte, zie Griekse en Romeinse goden naast elkaar.

Zo herken je ze in een verhaal

  • Herakles (Grieks): een gebrekkige, lijdende held, gericht op de werken en zijn boetedoening.
  • Hercules (Romeins): een beschermerfiguur, verbonden met de Ara Maxima, de legende van Cacus en het openbare leven.
  • Allebei dragen een knots en de huid van de Nemeïsche leeuw.

De korte versie: een Griekse held en een Romeinse beschermer

Samen vertellen de twee namen één verhaal vanuit twee gezichtspunten: het Griekse over een mensenleven dat wordt gemeten in lijden en triomf, en het Romeinse over een sterke wachter tot wie een stad kon bidden.

De Romeinen vervingen de Griekse held niet. Ze namen hem over en gaven hem een Romeins adres, een Romeins monster om te verslaan en Romeinse taken om te bewaken.

Bronnen

Lees verder