
In de hoofdhal van het Algemeen Postkantoor in Dublin, het gebouw van waaruit de leiders van de Paasopstand van 1916 een Ierse republiek uitriepen, staat een bronzen standbeeld. Het toont een jonge, naakte man, ineengezakt tegen een pilaar, het hoofd gebogen, met een raaf op zijn schouder. Het werd in 1935 onthuld als gedenkteken voor de rebellen, en de figuur die ervoor werd gekozen is geen politicus of soldaat. Het is een mythische held uit de ijzertijd: Cú Chulainn.
Een jongen genaamd Sétanta
Cú Chulainn is de centrale figuur van de Ulstercyclus, een groep Ierse verhalen die zich in de eerste eeuw na Christus afspelen en in de vroege middeleeuwen werden opgeschreven. Zijn echte naam was Sétanta. Hij was de zoon van de god Lugh en een sterfelijke vrouw, en op ongeveer zevenjarige leeftijd verliet hij zijn huis voor het hof van zijn oom, koning Conchobar van Ulster. Hij kwam aan bij het fort van de Rode Tak terwijl hij hurling speelde, een spel met stok en bal, tegen honderdvijftig jongens tegelijk. En hij versloeg ze allemaal.
De hond van Culann
Op een avond werd Conchobar uitgenodigd voor een feest in het huis van de smid Culann, en Sétanta zou volgen. Culann liet bij het vallen van de avond zijn enorme waakhond los en vergat dat de jongen zou komen. De hond viel aan. Sétanta, die nog maar een kind was, dreef zijn hurlingbal de keel van het dier in en doodde het met blote handen.
Culann was ontroostbaar: zijn waakhond was dood. De jongen bood aan zijn plaats in te nemen en de bezittingen van de smid te bewaken tot er een nieuwe hond was grootgebracht. Vanaf toen heette hij Cú Chulainn, “de Hond van Culann”.
De keuze
Als tiener hoorde Cú Chulainn de druïde Cathbad zeggen dat wie die dag de wapens opnam voor altijd beroemd zou zijn, maar een kort leven zou hebben. Hij ging recht naar Conchobar en vroeg om wapens. Toen de druïde protesteerde, zei Cú Chulainn dat het hem niets kon schelen: één dag, één nacht van roem was genoeg. Het is dezelfde keuze die Achilles in de Ilias maakt, en geleerden hebben de parallel allang opgemerkt, en ook het verschil: Achilles aarzelt, Cú Chulainn niet.
De bloedwoede
In de strijd onderging Cú Chulainn een angstaanjagende gedaanteverandering die ríastrad heet, meestal vertaald als “verwringingskramp”. In de tekst draait zijn lichaam zich in zijn huid om, zijn voeten en knieën draaien naar achteren, het ene oog zakt zo diep weg dat je het amper ziet en het andere puilt ter grootte van een ketel naar buiten. Een woest licht stijgt van zijn hoofd op. Hij wordt zo beangstigend dat de vijand vlucht. In sommige verhalen is hij na een gevecht pas te kalmeren als drie vaten koud water over hem worden uitgegoten, of als de vrouwen van Emain Macha naakt naar hem toe gaan en hem tot schaamte schokken.
De Runderroof van Cooley
Het beroemdste Ierse epos, de Táin Bó Cúailnge, “de Runderroof van Cooley”, is om hem heen gebouwd. Koningin Medb van Connacht, jaloers omdat haar man een grote stier bezit en zij niet, besluit de beste stier van Ierland uit Ulster te stelen. Ze verzamelt een enorm leger en valt binnen. Maar de mannen van Ulster staan onder een vloek: de godin Macha, die zwanger moest rennen, legde hun een vloek op dat ze in tijden van crisis vijf dagen en vier nachten de weeën van een bevalling zouden ondergaan. Ze zijn buiten gevecht.
Alleen Cú Chulainn, te jong om getroffen te worden, blijft over om de provincie te verdedigen. Hij houdt in zijn eentje een heel leger tegen en voert bij doorwaadbare plaatsen tweegevechten, één kampioen per dag. Het hartverscheurendste is dat tegen Ferdiad, zijn beste vriend, die door Medb is misleid om tegen hem te vechten. Ze vechten drie dagen, en elke nacht wisselen ze eten en medicijnen uit. Op de vierde dag doodt Cú Chulainn zijn vriend met de weerhaakspeer, de gáe bolga, en rouwt over het lichaam.
De dood
Zijn einde komt door verraad en magie. Zijn vijanden, geleid door bondgenoten van Medb, verleiden hem tot het breken van taboes, of geasa: het is hem verboden hondenvlees te eten, en toch zou het weigeren, als een oude vrouw hem wat aanbiedt, een ander taboe zijn. Hij wordt in een laatste strijd gelokt en door een speer dodelijk gewond. Omdat hij weet dat hij sterft, gaat hij niet liggen. Hij loopt naar een staande steen, bindt zich er met zijn eigen riem aan vast, zodat hij staand kan sterven, met het gezicht naar zijn vijanden. Ze aarzelen om dichterbij te komen. Pas als een raaf op zijn schouder landt, weten ze dat hij dood is.
Beeldhouwwerk en symbool
Dat is het beeld dat het standbeeld in Dublin vastlegt, van beeldhouwer Oliver Sheppard, oorspronkelijk gemaakt in 1911 en in 1935 verplaatst naar het postkantoor, waar het de doden van de Paasopstand herdenkt. In het begin van de twintigste eeuw, tijdens de Ierse culturele opleving, werd hij een nationaal symbool van moed en opoffering. De dichter W. B. Yeats schreef verschillende toneelstukken over hem.
Een held voor het heden
Cú Chulainn leeft voort op verrassende plaatsen. Hurling, de oeroude Ierse sport, wordt nog gespeeld, en hij is er de mythische beschermheer van. In de populaire Japanse videogamereeks Fate verschijnt hij als een van de populairste personages, een speerzwaaiende held met een vervloekt lot.
Hij is een gecompliceerde held: een kind dat doodt, een minnaar die ontrouw is, een krijger die alleen vecht, een man die weet wat de prijs is en die betaalt. De Ierse traditie eert hem niet omdat hij een perfecte held is, maar omdat hij bereid is te blijven staan, zelfs stervend.


