
M.Ö. 29'da Roma, neredeyse bir asırlık iç savaştan yeni çıkmıştı. Julius Caesar'ın evlatlık oğlu Augustus, Marcus Antonius ile Kleopatra'yı yenmişti ve bu sözcüğü hiçbir zaman kullanmayacak olsa da ilk imparator olma yolundaydı. Şehrin kendisi hakkında bir hikâyeye ihtiyacı vardı. Augustus, çağın en iyi şairi Vergilius'tan bir tane yazmasını istedi. Sonuç olan Aeneis, her şeyini kaybedip yoluna devam eden bir adamın şiiridir.
Truva'dan ayrılmak
Aeneas Homeros'ta ikinci planda bir kahramandır. İlyada'da Truvalı bir prenstir; ölümlü Anchises ile tanrıça Afrodit'in (Romalılar için Venüs) oğludur ve tanrılar onu birkaç savaşta kurtarır. Vergilius onu alır ve ona bir kader verir: Truva'nın düşüşünden kurtulup İtalya'da yeni bir şehir kuracak olan odur.
Aeneis'in ikinci kitabı, Truva'nın son gecesinin Aeneas'ın kendi ağzından anlatılan birinci elden bir anlatımıdır. Şehrin yanma sesiyle uyanır. Savaşmaya çalışır, annesi ona ailesini alıp kaçmasını söyler. Yaşlı babası gitmeyi reddeder. Sonra bir işaret belirir: genç oğlu Askanius'un başında küçük bir alev; Anchises ikna olur.
Akılda kalan görüntü Aeneas'ın bundan sonra yaptığıdır. Babasını omuzlarına alır. Küçük oğlunu elinden tutar. Karısı Kreusa'ya arkasından gelmesini söyler. Ve elleri kana fazla bulaştığı için dokunamadığı ev tanrılarını, yani Penates'i, kollarının arasına sarıp taşır. Kargaşada Kreusa kaybolur. Aeneas onu aramaya geri döndüğünde hayaleti belirir ve yas tutmamasını söyler, çünkü Hesperia denen bir ülkede bir krallık ve yeni bir eş onun kaderidir.
Uzun yolculuk
Sonraki altı kitap Truvalı hayatta kalanların başıboş dolaşmalarını anlatır. Trakya'ya yerleşmeye çalışırlar ve toprağın kanadığını görürler. Girit'i denerler ve bir salgın yüzünden kovulurlar. Bir adada harpiyalarla karşılaşırlar. Sicilya'nın ve canavar Skylla'nın yanından geçerler. Truvalılardan nefret eden Juno'nun gönderdiği bir fırtına onları savurur ve Kuzey Afrika kıyısına vururlar.
Orada, kendisi de katil bir kardeşten kaçmış olan Kartaca Kraliçesi Dido onları karşılar. Dido, Aeneas'a âşık olur. Aeneas kalmak için cezbedilir. Ama Jüpiter, ona görevini hatırlatması için Merkür'ü gönderir ve o gizlice yelken açar. Kalbi kırık Dido bir odun yığını kurar ve kendini hançerler. Aeneas uzaklaşırken ufukta alevlerin parıltısını görür. Bu, Latin edebiyatının en ünlü ve en hüzünlü sahnelerinden biridir ve aynı zamanda Roma ile Kartaca arasındaki sonraki düşmanlığın mitik kökenidir.
Aşağıda
İtalya'da Aeneas, Cumae Sibili'nin rehberliğinde yeraltı dünyasını ziyaret eder. Orada babasının hayaletini görür; babası ona, Roma'nın büyük adamları olacak doğmamış ruhların bir geçit törenini gösterir: Romulus, Julius Caesar, Augustus. Şiir, bu acının bir amacı olduğunu böyle söyler. Vizyonun sonunda Anchises, Aeneas'a Roma kimliğinin bir sloganı haline gelen bir söz verir: başka uluslar heykeltıraşlıkta, hitabette, astronomide üstün olabilir, ama Romalının sanatı yönetmek ve "boyun eğenleri esirgemek, kibirlileri yere sermektir".
Bir yuva için savaş
Son altı kitap bir savaştır. Aeneas Latium'a çıkar; Kral Latinus onu karşılar ve kızı Lavinia'yı önerir. Ama Lavinia yerel bir hükümdar olan Turnus'a söz verilmiştir ve Turnus savaşa girer. Son sahnede Aeneas, Turnus'u merhametine bağlı tutar ve onu esirgemek üzereyken Turnus'un omzunda, Turnus'un öldürdüğü genç bir müttefik olan Pallas'ın kemerini görür. Öfkeyle Aeneas onu öldürür. Şiir, Turnus'un ruhu "bir inilti ile, öfkeli, gölgelere" kaçarken aniden biter.
Bir amacı olan şiir
Aeneis bir propaganda eseridir ve çok daha fazlasıdır. Augustus'un ailesi Julii, Aeneas'ın oğlu Iulus'tan ve dolayısıyla Venüs'ten geldiğini iddia ediyordu. Şiir Roma'nın geçmişini yeni rejimle kaynaştırdı. Aynı zamanda imparatorluğun bedeline dair kuşkularla doludur. Aeneas ağlar. Sık sık korkar. Hatalar yapar. Dido'yu terk ettiğinde, yapması gerekeni yapan ve bunun bedelini bilen bir adam olarak gösterilir.
Vergilius M.Ö. 19'da ölüm döşeğindeyken bitmemiş şiirin yakılmasını istedi. Augustus bunu reddetti ve şiiri yayımlattı. Aeneis'i, bir imparatorun bir şairin son isteğini yerine getirmeyi reddetmesine borçluyuz.
Eli boş gelen bir kurucu
Roma'nın kuruluş mitinin en beklenmedik yanı kahramanıdır. Süper güç olan Roma, kökenlerini bir mülteci üzerinden anlatmayı seçti: şehri yıkılmış, karısı kaybolmuş, yıllarca denizde dolaşmış ve ev tanrılarını kollarında taşıyarak yabancı bir ülkeye varmış bir adam. Şiir bu konuda ince davranmaz.
Modern okurlar için yankıyı kaçırmak zor. Ama Romalılar ne yaptıklarını biliyordu. Hayatta kalan, yeniden inşa eden ve kayıptan bir yuva yapan bir halkın hikâyesini anlatmak istiyorlardı.


