Maya · 3 dk okuma

Kahraman İkizler ve Xibalba'nın Efendileri

İki kardeş, bir top oyunu ve Maya yeraltı dünyasına bir iniş. Popol Vuh'un kalbindeki bir hikâye.

Hikâyeler sayfasına dön
Taş bir sahada top oynayan, yeraltı dünyasının efendilerinin izlediği iki genç Maya kahramanı.

1700'lerin başında Guatemala'nın yüksek bölgelerinde bir cemaat rahibi olarak görev yapan Francisco Ximénez adlı İspanyol Dominiken keşişe bir el yazması gösterildi. Cemaat üyelerinin dili olan K’iche’ ile Latin alfabesiyle yazılmıştı. Onu kopyaladı ve bir İspanyolca çeviri ekledi. Onun kopyası günümüze ulaşan tek kopyadır ve şimdi Chicago'da bir kütüphanede. Kitap, "topluluğun kitabı" anlamına gelen Popol Vuh'dur ve Amerika edebiyatının en yaratıcı hikâyelerinden birini içerir.

İnsan yapmak için üç deneme

Kitap dünya var olmadan önce başlar. Yalnızca gök ve deniz var, tanrılar suyun içinde. Bir dünya yapmaya ve konuşabilen, onları öven varlıklar yaratmaya karar verirler. Üç kez denerler.

İlk yaratıklar, tanrıların adlarını söyleyemeyen hayvanlardır. Onlara yenilecekleri söylenir. İkinci deneme çamurdan insanlardır; yumuşaktırlar ve dağılırlar. Üçüncüler ahşaptan yapılmıştır, insana benzerler, ama kalpleri ve akılları yoktur ve tanrılar onları bir tufanla yok eder. Soyları, diyor kitap, maymunlardır. Sonunda tanrılar mısırdan, öğütülüp suyla karıştırılarak insanlar yapar; bunlar düşünebilen ve şükredebilen ilk insanlardır.

Top oyunu

Son yaratımdan önce Popol Vuh başka bir hikâye anlatır. İki kardeş, Hun Hunahpu ve Vucub Hunahpu, oyuncuların kalçalarıyla sektirdiği ağır bir kauçuk topla taş bir sahada oynanan bir spor olan top oyununu oynamayı sever. Mezoamerika'nın her yerinde oynanırdı. Bazı sahalar, Chichén Itzá'daki dev olan da dahil, hâlâ ayakta. O kadar gürültülü oynarlar ki yeraltı dünyasının efendileri Xibalba onları duyar ve rahatsız olur. Efendilerden birinin adı Bir Ölüm, bir diğerininki Yedi Ölüm.

Xibalba'nın efendileri kardeşleri bir oyun için aşağıya davet eder. Onları bir dizi hileye tabi tutarlar. Kardeşler başarısız olur ve öldürülür. Hun Hunahpu'nun kafası bir su kabağı ağacına asılır. Efendilerden birinin kızı oradan geçince kafa onun eline tükürür ve kız hamile kalır. Babası onu öldürmeye çalışır, ama kız yüzeye kaçar ve orada iki ikiz oğlan, Hunahpu ve Xbalanque'yi doğurur.

İkizler aşağıya iniyor

İkizler avcı olarak büyür ve babaları gibi top oyununu severler. Onlar da gürültülü oynar. Xibalba'nın efendileri onları çağırır. İkizler gider ve evlerde bir dizi sınavdan geçer: Karanlık Ev, Çıngırak Evi (dolu dolu soğuk bir yer), Jaguar Evi, Ateş Evi ve Camazotz adlı canavar bir yarasanın Hunahpu'nun kafasını kestiği Yarasa Evi.

Kurnazlık ve şansın birleşimiyle hayatta kalırlar. Karanlık Ev'de bir puro ve bir ateşböceğini yanık tutar ve purunun söndüğünü numara yaparak efendileri kandırır. Hunahpu başını kaybedince kardeşi onun yerine bir kabak koyar, sonra gerçek başı dikkatle yerine geri koyar. Efendileri top oyununun kendisinde kandırır ve yenerler.

Gösteri

İkizlerin son hilesi parlak bir tiyatro parçasıdır. Gezgin sanatçı kılığına girer ve efendilere bir gösteri yaparlar. Bir evi yakar, sonra onu sağlam geri getirirler. Bir köpeği kurban eder ve onu hayata döndürürler. Birbirlerini kurban eder ve birbirlerini diriltirler. Xibalba'nın efendileri çok memnun olur ve ikizlerden aynısını kendilerine yapmalarını ister. İkizler iki baş efendiyi kurban eder ve onları geri getirmez.

Yeraltı dünyasının kalan efendileri pes eder ve merhamet diler. İkizler onları bağışlamayı kabul eder ama güçlerini elinden alır: artık soyluların adaklarını değil, yalnızca yoksulların ve günahkârların adaklarını alacaklardır.

Güneş ve ay

Sonunda ikizler göğe yükselir. Olağan okumada biri güneş, diğeri ay olur ya da güneş ve Venüs. Babalarını da bir bakıma yaşayanlar dünyasına geri getirirler. Onun kafası her yıl topraktan yeniden doğan mısır tanrısı olur.

Dünyalar arasında bir köprü

Hikâyedeki top oyunu yalnızca bir spor değil. Maya düşüncesinde saha, yaşayanlar dünyası ile yeraltı dünyası arasında bir geçitti ve oyun yaşam ile ölüm, ışık ile karanlık arasındaki mücadelenin yeniden canlandırılmasıydı. İki taraf arasında sekip duran kauçuk top, batıp yeniden doğan güneşi simgeliyordu.

Ayrıca okurların hâlâ sevdiği bir öğe var: kahramanlar akıllı olarak kazanır. En güçlü değildirler ama oyun oynamakta en iyisidirler. Bu bakımdan Popol Vuh, zayıfların iyi bir şaka ve iyi bir planla güçlüleri yendiği çok eski bir hikâye anlatıcılığı geleneğine aittir.

Okumaya devam et