Noords · 6 min leestijd

Bereikten de Vikingen Amerika vóór Columbus?

Ja: een Noordse nederzetting bij L'Anse aux Meadows in Newfoundland bewijst het. Wat opgravingen, sagen en de valse Vinlandkaart tonen.

Terug naar Verhalen
Een Noordse langschip aan land getrokken op een rotsachtige kust van Newfoundland, naast lage gebouwen met graszoden daken bij zonsopgang.

Ja. Noordse mensen waren rond het jaar 1000 in Noord-Amerika, bijna vijf eeuwen vóór Columbus: de opgegraven vindplaats L'Anse aux Meadows in Newfoundland dateert uit de 11e eeuw. Waar het "Vinland" van de sagen lag en wie het als eerste vond, is nog altijd omstreden.

Wat vonden archeologen bij L'Anse aux Meadows?

L'Anse aux Meadows ligt op de punt van het Great Northern-schiereiland van Newfoundland. In 1960 werd de Noorse ontdekkingsreiziger Helge Ingstad naar een aantal met gras begroeide heuvels geleid. Zijn vrouw, de archeologe Anne Stine Ingstad, leidde de opgravingen van 1961 tot 1968, en die toonden aan dat de vindplaats Noords was en uit de 11e eeuw stamde. Latere opgravingen volgden onder Bengt Schönbäck (1973-75) en Birgitta Wallace (1976 en 2002).

De vindplaats telt acht gebouwen van graszoden over houten frames, meer dan 800 Noordse voorwerpen en sporen van ijzerproductie. Tot de vondsten behoren een bronzen mantelspeld, een stenen spinsteen en resten van ruw ijzerwerk. Dit is een werkplaats en een kamp, geen slagveld. Het lijkt een gespecialiseerde basis voor het repareren van boten en het verzamelen van grondstoffen, met plaats voor misschien 70 tot 90 mensen, dus geen volwaardige kolonie.

Hoe weten we dat het jaar 1021 is?

In 2021 publiceerde een team onder leiding van Margot Kuitems een nauwkeurige datering in Nature. Ze onderzochten drie stukken hout die met metalen gereedschap waren gekapt, iets wat de Noordse mensen gebruikten en de inheemse volkeren van de regio niet. Een uitbarsting van kosmische straling in 993 n.Chr. liet een piek van radiokoolstof achter in boomringen. In alle drie de voorwerpen zat die piek 29 jaarringen vóór de schorsrand, dus de bomen zijn in 1021 gekapt. Het team deed 127 radiokoolstofmetingen aan 83 ringen van vier voorwerpen; één voorwerp had te weinig ringen om te dateren.

Dit is een jaar waarin Noordse mensen op deze plek hout kapten. Het is niet het jaar waarin Leif Eriksson aankwam, en het zegt niet wanneer Vikingen voor het eerst voet aan wal zetten in Amerika. Eerder radiokoolstofonderzoek gaf een bereik van 990 tot 1050 n.Chr., met een gemiddelde van 1014.

Wat zeggen de Vinlandsagen?

Twee IJslandse sagen vertellen het verhaal: de Saga van de Groenlanders en de Saga van Erik de Rode. Ze werden in de 13e eeuw in IJsland opgeschreven (grofweg 1220 tot 1280, waarbij de exacte data en de verhouding tussen beide teksten omstreden zijn) en beschrijven gebeurtenissen rond 970 tot 1030. Dat is ongeveer twee eeuwen na de feiten, dus het zijn geen ooggetuigenverslagen, en ze bevatten legendarisch materiaal.

Ze spreken elkaar ook tegen. In de Saga van de Groenlanders raakt een koopman genaamd Bjarni Herjólfsson van zijn koers en ziet hij land, maar hij gaat niet aan wal. Leif hoort ervan, koopt Bjarni's schip en geeft Helluland, Markland en Vinland hun naam. In de Saga van Erik de Rode vindt Leif Vinland nadat zijn eigen schip van koers is geraakt. "Leif ontdekte Amerika" is dus slechts één saga-traditie, en of een van beide versies historisch is, is omstreden. Inheemse volkeren woonden al millennia op het continent.

De vroegste veelgeciteerde schriftelijke vermelding van Vinland komt van buiten IJsland. Rond 1075 schreef Adam van Bremen, een Duitse geestelijke, in boek 4 van zijn geschiedenis van de aartsbisschoppen van Hamburg-Bremen dat een land genaamd Vinland in de noordelijke oceaan lag en zijn naam kreeg van de wilde wijnranken. Zijn belangrijkste bron lijkt de Deense koning Sven Estridsson te zijn geweest.

Waar lag Vinland?

Niemand weet het zeker. Butternoten en butternuthout die bij L'Anse aux Meadows zijn gevonden groeien niet noordelijker dan het oosten van New Brunswick, dus sommige Noordse mensen moeten tot in de Golf van Saint Lawrence zijn doorgedrongen. De vindplaats zelf ligt te ver naar het noorden voor wilde druiven.

Het gangbare standpunt, dat Wallace huldigt, is dat L'Anse aux Meadows een toegangspoort was, misschien de Straumfjörð van de saga, en dat het druiven- en houtland verder naar het zuiden lag. Kirsten Seaver stelt dat Vinland een brede regio was, die mogelijk tot aan de Saint Lawrence naar het zuiden reikte. L'Anse aux Meadows "zonder twijfel Vinland" noemen gaat verder dan het bewijs.

Zelfs de naam is omstreden. "Wijnland" is de gebruikelijke lezing, en Adam van Bremen noemt druiven. Maar sommige geleerden vatten het eerste deel op als de homofoon vin, "weide" of "grasland". Seaver verwerpt dat als allang afgedaan, hoewel het idee van "grasland" de zoektocht van de Ingstads richting gaf.

Welke beweringen over "Vikingen in Amerika" houden geen stand?

De Vinlandkaart, in 1965 door Yale onthuld, is een vervalsing. Een onderzoek van Yale uit 2021 vond in de hele inkt een titaniumverbinding die pas in de jaren twintig van de vorige eeuw werd gemaakt, en een Latijnse aantekening op de achterkant bleek met moderne inkt overschreven. De twijfels gaan terug tot de jaren zeventig: Yale stuurde de kaart in 1972 naar de scheikundige Walter McCrone, en zijn analyse vond anataas in de inkt, wat Yale in 1974 openbaar maakte. De kaart heeft de zaak van Newfoundland nooit gesteund, want die plek werd sinds 1961 onafhankelijk opgegraven.

Geleerden beschouwen de runensteen van Kensington als een vervalsing. De enige echte Noordse runensteen die in Noord-Amerika is gevonden, is de steen van Kingittorsuaq uit Groenland, in 1824 ontdekt. De Maine-penning (Goddard) is een echte Noordse munt uit de regeerperiode van Olaf III (1067-1093), maar de vindplaats toont geen Noordse nederzetting, de herkomst wordt betwijfeld en de munt kan via de handel zijn aangekomen. Point Rosee in Newfoundland, ooit voorgesteld als tweede Noordse vindplaats, wordt betwijfeld door de provinciale archeoloog, en het verslag van de opgraving van 2017 vond er geen bewijs van een Noordse aanwezigheid.

Zit er een addertje onder de vraag?

Ja, een geografisch. Groenland maakt deel uit van Noord-Amerika, en de Noordse mensen woonden daar al vóór de reizen naar Vinland. L'Anse aux Meadows wordt meestal beschreven als de enige onbetwiste Europese vindplaats van vóór Columbus in Amerika buiten Groenland.

Leif Eriksson-dag valt in de Verenigde Staten op 9 oktober. Het Amerikaanse Congres keurde de dag in 1964 goed, en de datum markeert de aankomst van de sloep Restauration in de haven van New York in 1825, niet een dag uit Leifs leven.

De zeevaarders van de sagen deelden een literaire wereld met de mythen van Asgaard. Voor de goden zelf, zie De Noordse goden: wie is wie in Asgaard en daarbuiten en De negen werelden van de Noordse mythologie, uitgelegd. Voor een ander populair beeld dat het bewijs corrigeert, zie Vikingen droegen nooit gehoornde helmen (dus waar komt het idee vandaan?), en voor de god die Vikingen het vaakst als hanger droegen, zie Thor in de mythe versus Thor in de films.

What we rely on

Antieke bronnen

  • De saga van de Groenlanders en De saga van Erik de Rode (13e eeuw). Vertaling: Magnus Magnusson en Hermann Pálsson, The Vinland Sagas (Penguin Classics, 1965).
  • Adam van Bremen, Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum (Daden van de bisschoppen van de kerk van Hamburg), boek 4 (ca. 1075). Editie: Bernhard Schmeidler (Monumenta Germaniae Historica, 1917).

Moderne wetenschap

  • Margot Kuitems en anderen, artikel over het bewijs voor Europese aanwezigheid in Amerika in 1021 n.Chr., Nature 601 (2021): 388-391.
  • Birgitta Linderoth Wallace, Westward Vikings, een boek over de geschiedenis van L'Anse aux Meadows (Historic Sites Association of Newfoundland and Labrador, 2006).
  • Anne Stine Ingstad, Discovery of a Norse Settlement, het verslag van de opgravingen bij L'Anse aux Meadows in Newfoundland, 1961-1968 (Universitetsforlaget, 1977).
  • Yale University, artikel "Analyse onthult het geheim van de Vinlandkaart: een vervalsing", Yale News, 1 september 2021.

Lees verder