
Ja, de Noordse goden worden vandaag nog vereerd, maar door een kleine groep mensen. Moderne Heathenry, ook wel Ásatrú genoemd, is een herleving die is opgebouwd uit middeleeuwse teksten. Het is geen ononderbroken voortzetting van de godsdienst uit de Vikingtijd.
Ásatrú betekent "geloof in de Asen". In IJsland vereert de bekendste groep, Ásatrúarfélagið, goden als Odin, Thor, Freyr en Freya. Wie deze goden in de bronnen zijn, lees je in De Noordse goden: wie is wie in Asgaard en daarbuiten.
Is dit een ononderbroken traditie?
Nee. Onderzoekers rekenen Heathenry tot de nieuwe religieuze bewegingen, en preciezer tot de reconstructionistische vormen van modern paganisme. Het is samengesteld uit wat bewaard is gebleven.
Wat bewaard bleef, is laat. Het meeste wat we weten over het Noordse heidense geloof komt uit bronnen die na de kerstening zijn opgeschreven, vooral de Proza-Edda en de Poëtische Edda, waarvan de bewaarde handschriften uit de 13e eeuw stammen. Beoefenaars putten ook uit Beowulf en het Nibelungenlied. De Odin uit die boeken, die een oog geeft voor wijsheid, komt aan bod in Odin gaf een oog voor wijsheid.
Onderzoekers verschillen van mening over wanneer de moderne beweging begon. Georganiseerde vormen ontstonden in de jaren zeventig, met eerdere romantische en völkische voorlopers. Eén lijn loopt via schrijvers als Guido von List en zijn "Wotanisme".
Hoe ontstond de IJslandse Ásatrú-groep?
Ásatrúarfélagið werd opgericht op de eerste zomerdag van 1972. In 1973 erkende het ministerie van Religieuze Zaken de groep, na lange onderhandelingen en tegen de bezwaren van de Evangelisch-Lutherse Kerk van IJsland in. Door die erkenning mocht ze wettelijk bindende plechtigheden verrichten en een deel van de kerkbelasting ontvangen. Bronnen noemen verschillende data in mei 1973.
Sveinbjörn Beinteinsson, een boer en dichter, was medeoprichter en de eerste allsherjargoði (hoofdpriester). Hij leidde de groep tot zijn dood in 1993. Het grootste deel van die tijd had ze niet meer dan 100 leden.
Hoeveel mensen volgen de oude goden?
Niemand weet het precies. IJsland heeft de duidelijkste cijfers, omdat leden zich laten inschrijven. Het IJslandse statistiekbureau telde 3.583 leden, een stijging van 244% sinds 2007. In 2018 was het aantal 4.349, oftewel 1,2% van de bevolking. Het is het grootste niet-christelijke geloof van IJsland. Maar ingeschreven lidmaatschap is niet hetzelfde als geloof.
Wereldwijd zijn de tellingen ruw. De onderzoeker Graham Harvey zei in 2007 dat een exacte telling onmogelijk is. Een zelfgeselecteerde enquête uit 2013 vond 16.700 Heathens in 98 landen, vooral in de Verenigde Staten. Stefanie von Schnurbein (2016) schatte dat het er waarschijnlijk niet meer dan 20.000 zijn. Deze cijfers komen uit verschillende methoden en laten zich niet zomaar optellen bij het IJslandse register. Bij de volkstelling van 2011 in Engeland en Wales beschreven 1.958 mensen zichzelf als Heathen.
Is er één organisatie?
Nee. "Forn Sed" ("oud gebruik") is geen enkel lichaam. Sommige Scandinavische schrijvers gebruiken het als andere naam voor Ásatrú of voor Heathenry in het algemeen, anderen voor een aparte, traditionelere stroming. In Scandinavië zijn de groepen gescheiden:
Het Zweedse Samfundet Forn Sed Sverige, in 1994 begonnen als Sveriges Asatrosamfund en in 2007 geregistreerd, had in 2023 650 leden. Het Noorse Forn Sed Norge werd in 1999 als religieuze organisatie erkend en had in 2022 137 geregistreerde leden. Het Deense Forn Siðr werd in 1997 opgericht en in 2003 officieel erkend, al noemt één bron 1999 als jaar van oprichting.
Het woord "folkist" betekent in Scandinavië ook iets anders dan "folkish" in de Amerikaanse beweging. Overzichten van het onderzoek zeggen dat de stroming Forn Sed / Nordisk Sed in Scandinavië de nadruk legt op levende lokale traditie. Ze noemen Forn Sed Norge en het Zweedse Samfälligheten för Nordisk Sed als voorstanders, en zeggen dat beide het Amerikaanse Asatru afwijzen.
Geloven ze de mythen letterlijk?
Meestal niet. Het IJslandse geloof is gevarieerd. Sommige volgers zien de goden als echte wezens, anderen waarderen ze vooral als cultuur, en weer anderen zien ze als symbolen van natuurlijke en psychische krachten. De hoogste priester van de groep heeft gezegd dat ze de middeleeuwse teksten niet letterlijk leest.
Dat betekent ook dat de moderne goden niet de filmversies zijn. De hamerzwaaiende figuur uit de films verschilt van die in de bronnen, zoals Thor in de mythe versus Thor in de films laat zien. De gehoornde helmen uit het populaire beeld zijn weer een andere uitvinding, besproken in Vikingen droegen nooit gehoornde helmen (dus waar komt het idee vandaan?).
En de extreemrechtse groepen?
Extreemrechts gebruik van Noordse symboliek bestaat echt, maar is niet de beweging als geheel. In de Verenigde Staten behoort de Asatru Folk Assembly, opgericht door Stephen McNallen, tot de "folkish" vleugel. Critici, onder wie het Southern Poverty Law Center, de Anti-Defamation League en Heathen-groepen zoals de Troth, stellen dat het een haatgroep is. De Amerikaanse organisaties bestrijken samen het hele politieke en spirituele spectrum. Heathens met folkish en extreemrechtse opvattingen geven doorgaans de voorkeur aan de termen Odinisme, Wotanisme of Wodenisme.
Michael Strmiska noemt het welkom blijven heten van diversiteit een belangrijke opgave voor de IJslandse groep, in tegenstelling tot de blanke-suprematistische vormen van Noords paganisme die in andere landen ontstonden.
De goden leven ook voort in alledaagse taal, zoals Vier dagen van de Engelse week zijn vernoemd naar Noordse goden uitlegt. Dat is herinnering, geen verering.
What we rely on
Antieke bronnen
- Proza-Edda (13e eeuw), vertaald door Jesse L. Byock (2005).
- Poëtische Edda (13e eeuw), vertaald door Carolyne Larrington (1996).
Moderne wetenschap
- Michael F. Strmiska, artikel over Ásatrú op IJsland en de wedergeboorte van het Noordse heidendom, Nova Religio 4(1), 2000, pp. 106-132.
- Michael F. Strmiska en Baldur A. Sigurvinsson, hoofdstuk over Noords heidendom op IJsland en in Amerika, in Modern Paganism, onder redactie van Michael F. Strmiska (2005), pp. 127-180.
- Stefanie von Schnurbein, studie over de vormen van Germaans neopaganisme, Norse Revival (Brill, 2016).
- Matthias Gardell, boek over de heidense herleving en blanke separatistische terreur, Gods of the Blood (Duke University Press, 2003).


