
Kijk op een heldere nacht in de hoogzomer omhoog en zoek de helderste ster in het sterrenbeeld Lyra, een blauwwit punt hoog in de lucht. Dat is Vega. Kijk nu over de brede, wazige streep van de Melkweg, en je ziet nog een heldere ster, Altair, in het sterrenbeeld Aquila. In de Chinese traditie zijn deze sterren twee mensen: Vega is Zhinü, de Weefster, en Altair is Niulang, de Koeherder. Ze zijn een koppel dat gescheiden wordt door de sterrenrivier, en dat maar eens per jaar mag samenkomen.
Het verhaal
De meest gangbare versie gaat zo. Zhinü was een godin, of een hemelse maagd, die de wolken en de gekleurde zonsondergangen weefde voor het hemelse hof. Ze was haar werk moe, en op een dag glipte ze naar de aarde om in een meer te baden. Een arme koeherder genaamd Niulang, die bij zijn oude os leefde, kreeg van de os, die in werkelijkheid een verbannen ster was, de opdracht een van de gewaden van de vrouwen te stelen. Zhinü, die haar kleren weg vond, kon niet terug, en bleef bij hem. Ze werden verliefd, trouwden en kregen twee kinderen, een jongen en een meisje. Een paar jaar lang leefden ze gelukkig, hij als boer en zij als weefster.
De rivier
Maar het hemelse hof kwam het te weten. Zhinüs grootmoeder, de strenge koningin van de hemel, was woedend dat een godin met een sterveling was getrouwd, en nam haar terug. Niulang, zijn kinderen vastklemmend in twee korven aan een draagstok, probeerde haar te volgen, met hulp van de huid van de os, die hem liet vliegen. Net toen hij haar bijna bereikte, haalde de koningin een haarspeld uit haar haar en trok een lijn over de hemel. Die werd de Melkweg, een brede, woelige rivier die het koppel voor altijd scheidde.
De eksters
Het verdriet van het koppel was zo groot dat de eksters van de aarde, geroerd door medelijden, de lucht in vlogen. Op de zevende dag van de zevende maand van de maankalender vliegen ze met duizenden omhoog en vormen met hun vleugels een brug over de rivier, zodat de geliefden elkaar één nacht kunnen ontmoeten. Als het op die dag regent, zegt men dat het de tranen van de geliefden zijn. De eksters zouden de veren boven op hun kop verliezen omdat Zhinü erover loopt.
Een oud verhaal
Het is een van de oudste liefdesverhalen van China. De twee sterren worden genoemd in het Boek der Liederen, de vroegste bloemlezing van Chinese poëzie, samengesteld rond 600 v.Chr., al toen alleen als sterren, zonder verhaal. Tegen de Han-dynastie, rond de tweede eeuw na Chr., gaf een beroemd gedicht in een bundel genaamd de Negentien Oude Gedichten het verhaal zijn emotionele kern: "Ver, ver weg staat de Koeherdster, helder, helder is de Weefster. Slank, slank heft ze haar bleke hand, klik, klak, ze bedient haar weefgetouw. De hele dag maakt ze geen patroon af; haar tranen vallen als regen. De Melkweg is helder en ondiep, hoe ver zijn ze van elkaar? Slechts de breedte van een rivier, elkaar aankijkend zonder te spreken."
Qixi
De zevende dag van de zevende maankalendermaand, meestal in augustus, heet Qixi, "de Avond van de Zevens." Het wordt ook wel de Chinese Valentijnsdag genoemd. In het verleden was het een feest voor meisjes. Vrouwen toonden hun handwerk, baden tot de Weefster om vaardigheid en wijsheid, en testten hun handigheid met een spel: ze probeerden een naald in te rijgen bij maanlicht, of lieten een naald op het water drijven en lazen de schaduw die het wierp. Dit heette qiqiao, "om vaardigheid bedelen."
In de moderne tijd is het nieuw leven ingeblazen als een feest voor koppels, met bloemen en cadeaus, en het is een belangrijke dag voor bruiloften en huwelijksregistraties in China. Sommige mensen wijzen erop dat het een liefdesverhaal is over een familie die door gezag wordt gescheiden, wat geen vanzelfsprekend model voor romantiek is.
Hetzelfde verhaal door heel Azië
De Weefster en de Koeherder komen door heel Oost-Azië voor. In Japan heet het feest Tanabata en wordt op 7 juli gehouden (of in augustus, in sommige streken). Mensen schrijven wensen op stroken gekleurd papier en hangen ze aan bamboetakken. De Japanse namen zijn Orihime en Hikoboshi. In Korea heet het feest Chilseok, en de personages zijn Jingnyeo en Gyeonu. Het verhaal reisde mee met de Chinese cultuur en wortelde lokaal, en elk land gaf het zijn eigen gebruiken.
Sterren en satellieten
De eksterbrug, Que Qiao, heeft een nieuwe rol gevonden in een heel andere omgeving. In 2018 lanceerde China een communicatiesatelliet naar een punt voorbij de maan, zodat een lander vanaf de verre zijde met de aarde kon praten. Hij werd Queqiao genoemd, "Eksterbrug." De missie was Chang'e 4, die in januari 2019 landde. De oude brug van vogels die geliefden over een onoverbrugbare kloof verbindt, is een brug van radiogolven over de maan geworden.
Een verhaal over een kloof
Het is makkelijk om op de romantiek te focussen, maar het verhaal zegt ook iets over afstand en tijd. De geliefden zijn niet gescheiden omdat ze elkaar niet meer liefhadden. Ze zijn gescheiden omdat het universum zo is georganiseerd dat ze niet samen kunnen zijn, behalve één keer per jaar. Veel mensen die van een geliefde gescheiden hebben geleefd, door werk, oorlog of migratie, hebben iets herkenbaars gevonden in het beeld van twee heldere sterren die elkaar aankijken over een rivier.
Op een heldere nacht in augustus kun je naar buiten gaan en kijken. Ze staan er nog steeds.


