Yunan · 4 dk okuma

Medusa'nın Gerçek Hikâyesi

Canavarın ötesinde: efsane nereden geliyor ve ne anlama geliyordu.

Hikâyeler sayfasına dön
Yunan kalıntıları arasında bir kalkan ve yılan saçlı bir gölge.

Floransa'da, Piazza della Signoria'nın yanındaki kapalı bir galeride, bronz bir Perseus mermer bir kaide üzerinde durur ve Medusa'nın kesik başını yukarı tutar. Benvenuto Cellini bunu 1554'te Dük Cosimo de' Medici için tamamladı ve önünden geçen hiç kimsenin kimin kazandığı konusunda şüphesi yoktur. Şimdi 2008'e atlayalım. Arjantinli-İtalyan heykeltıraş Luciano Garbati, aynı pozda ve aynı çıplaklıkla bir heykel yapar, ama rolleri değiştirir: Medusa orada durur, bir elinde kılıç vardır ve diğer eldeki baş Perseus'a aittir.

İki heykel de aynı hikâye hakkındadır. Onu zıt yollarla anlatırlar ve Yunan ve Roma yazarlarının yaklaşık bin yıl boyunca Medusa'yla yaptığı tam olarak buydu.

Sana anlatılmayan versiyon

Elimizdeki en eski Medusa, milattan önce 700 civarında yazılan Hesiodos'un Theogonia'sındadır. Deniz tanrıları Phorkys ve Keto'nun kızları olan üç Gorgon'dan biridir ve kız kardeşler arasında ölebilen tek kişidir. Şiir, onun bahar çiçekleriyle dolu yumuşak bir çayırda deniz tanrısı Poseidon ile yattığını ve Perseus daha sonra başını kesince boynundan iki çocuğun fırladığını söyler: dev Khrysaor ve kanatlı at Pegasus. Burada güzellik yarışması, lanet ya da tapınak yoktur. Hesiodos onun "acı çektiğini" belirtir ve konuyu değiştirir.

En eski kaynaklarda bile tuhaf bir canavardır. Bir şey yaptığı için avlanmaz. Polydektes adlı bir kral Perseus'u yolundan uzaklaştırmak isteyip onu başını geri getirmekle görevlendirdiği için avlanır. Perseus imkânsız bir iş yapan genç bir adamdır.

Onu gerçekte nasıl öldürürsün

Avın en eksiksiz anlatısı, muhtemelen birinci veya ikinci yüzyılda yazan mitograf Apollodorus'tan gelir. Perseus tanrılardan yardım alır, bu tipiktir. Hermes ona orak şeklinde bir kılıç verir. Kanatlı sandaletler, başı taşımak için sihirli bir çanta ve onu görünmez yapan bir başlık (başlık Hades'e aittir) ödünç alır. Athena, Perseus Medusa'nın yansımasına parlatılmış bronz bir kalkanda bakarken elini yönlendirir, böylece bakışı ona hiç ulaşmaz.

Bunun pratik dehasına dikkat et. Bakışıyla öldüren şeyi daha cesur olarak yenmezsin. Onu gözlerine hiç bakmayarak yenersin. O zamandan beri her ayna ve canavar hikâyesi bu sahneye bir şey borçludur.

Yunan şair Pindaros güzel bir ayrıntı ekler. Milattan önce 462'den onikinci Pythia odunda, tanrıça Athena'nın, Gorgon kız kardeşlerin Medusa'nın ölümüne ağladığını işittikten sonra flüt müziğini icat ettiğini söyler. Yunanların düğünden cenazeye her şey için kullandığı çift kamışlı borazan aulos, Athena'nın bu kederi taklit etmesi olduğu söylenir. Canavarın ölümü yeni bir müzik türüyle anılır.

Ovidius hikâyeyi değiştiriyor

Çoğumuzun hayalindeki Medusa, cezalandırılmış güzel kadın, Romalıdır. Milattan sonra 8 civarında, Metamorphoses'in dördüncü kitabında Ovidius, birinin Perseus'a Gorgonlar arasında yalnızca Medusa'nın neden saç yerine yılanlara sahip olduğunu sormasını sağlar. Perseus şöyle yanıtlar: bir zamanlar şehrindeki en çok hayranlık uyandıran kızdı, özellikle saçıyla ünlüydü. Neptün (Roma'nın Poseidon'u) onu Minerva'nın tapınağının içinde tecavüz etti. Tanrıça, der Ovidius, arkasını döndü ve gözlerini kalkanıyla kapattı, ardından kurbanı saçlarını yılanlara çevirerek cezalandırdı. Ovidius, alaycı bir şekilde, Minerva'nın hâlâ düşmanlarını korkutmak için yılanları göğsünde taşıdığını ekler.

Okuyucular iki bin yıldır bu pasaja kızıyor ve Ovidius muhtemelen bu rahatsızlığın bir kısmını kastetmişti. Tanrıların kötü davranışını göstermeyi seven ve bunun bedelini insana ödeten bir şairdir. Sahneyi zulüm olarak mı yoksa zulmün bir eleştirisi olarak mı okursun, modern Medusa imgesini haksızlığa uğramış bir kadın olarak sabitledi.

Korumak için var olan bir yüz

Kurban olmadan önce bir koruyucuydu. Gorgon'un yüzü olan gorgoneion, Yunan sanatının en eski koruyucu simgelerinden biridir. Milattan önce 580 civarında inşa edilen Korfu'daki Artemis Tapınağı'nın alınlığından, patlak gözleri, sarkık dili ve domuz dişleriyle bakar. Kalkanlarda, kapılarda, çatı kiremitlerinde ve Athena'nın zırhında görülür. Fikir basitti: mülküne korkutucu bir şey koy, ona zarar verebilecek her şeyi korkutsun.

Zamanla yüz yumuşadı. Milattan önce beşinci yüzyıldan bir Yunan orijinalinin Roma kopyası olan ve şimdi Münih'te bulunan Medusa Rondanini olarak bilinen ünlü bir mermer baş, sakin, hüzünlü, neredeyse güzel yüzlü bir kadını gösterir. Dişler gitmiştir. Dil gitmiştir. Sanatçılar, görünüşe göre, Ovidius bunu yazmadan çok önce onu farklı görmeye başlamıştı.

Modern dünyada Medusa

Rönesans onu seviyordu. Caravaggio 1590'larda, hâlâ kan fışkırırken çığlık atan halini törensel bir kalkan üzerine resmetti. Cellini kendi Perseus'unu döktü. Yüzyıllar sonra moda tasarımcısı Gianni Versace, 1970'lerin sonunda onu evinin simgesi olarak seçti. Kalabria'da antik kalıntılar arasında büyümüştü ve onu, çoğu anlatıya göre, kaçamayacağın bir çekiciliği temsil ettiği için seçti.

Ve bir de o diğer heykel var. Garbati versiyonunu, ünlü olmasından çok önce, 2008'de yaptı. Ekim 2020'de Manhattan'ın güneyindeki küçük bir parka, Harvey Weinstein'in yargılandığı ceza mahkemesinin tam karşısına kuruldu. Neredeyse bir gecede #MeToo hareketinin bir simgesi oldu ve onun hakkındaki tartışma, güçlü mü yoksa orijinal efsaneyi mi sildiği, tam anlamıyla Yunan bir şeydi: durmayı reddeden bir hikâye hakkında kamusal bir tartışma.

Bu, muhtemelen hangi Medusa'nın gerçek olduğu sorusunun cevabıdır. Hesiodos'ta bir canavar, Pindaros'ta bir yaslı, Ovidius'ta bir kurban, bin kapıda bir tılsım ve bir New York parkında bir simge vardı. Hepsini dinlemek istiyorsan, en eski versiyona geri dön, Rondanini başına bak ve yüzün çoktan söyleyecek bir şeyi olan birine benzediğini fark et.

Okumaya devam et