Mezopotamya · 4 dk okuma

Nuh'tan Önceki Tufan Hikâyesi

Bir gemi, bir uyarı ve geri dönmeyen bir kuş: İncil'den yüzyıllarca daha eski.

Hikâyeler sayfasına dön
Fırtınalı bir tufanın üzerinde süzülen büyük bir gemi, uzaktaki bir tepede kerpiçten bir zigurat.

1872'de British Museum'un asistanı George Smith, bir tanrının bir adama gemi inşa etmesini, hayvanlarla doldurmasını ve bir tufanı göğüslemesini söylediğini anlatan kil bir tablet okudu. Bir noktada adam bir güvercin gönderir, güvercin geri döner, sonra bir kırlangıç gönderir, o da döner, sonra bir karga gönderir, o dönmez. Smith bir tufan hikâyesi okuyordu ve bu Yaratılış Kitabı değildi. Tablet, İncil anlatısından çok daha eskiydi.

Bu, Gılgamış Destanı'nın On Birinci Tableti'ydi ve Atlantik'in iki yakasında da manşetlere çıktı.

Hayatta kalan adam

Destanda Gılgamış, sonsuz yaşam arayışında, tanrılar tarafından ölümsüzlük verilmiş bir adam olan Utnapiştim'i bulur. Bunun nasıl olduğunu sorar ve Utnapiştim ona bir hikâye anlatır. Bir zamanlar Enlil önderliğindeki tanrılar, insanlığı yok etmek için bir tufan göndermeye karar verdi. İnsanlara sempati duyan tanrı Ea (Enki), bunu Utnapiştim'e doğrudan söyleyemedi. Bu yüzden adamın sazdan kulübesinin duvarına konuştu: "Saz kulübe, saz kulübe, duvar, duvar! Dinle saz kulübe, duvar, dikkat et: evi yık, bir gemi inşa et. Mal mülkü bırak, hayatı ara."

Utnapiştim talimatları izledi. Bu anlatıda gemi, her kenarı 120 arşın olan, yedi güverteli ve dokuz bölmeli, zift ile sızdırmazlığı sağlanmış bir küpteydi. Gemiye ailesini, zanaatkârları ve "tüm canlıların tohumunu" yükledi. Sonra bir fırtına geldi: kara bulutlar, şimşekler, fırtına ve rüzgâr tanrıları. Tufan öyle korkunçtu ki tanrıların kendisi bile korktu ve göğün duvarı dibinde köpekler gibi sindi. Tanrıça İştar, kendi izin verdiği şey için ağladı.

Altı gün yedi gece sonra fırtına dindi. Gemi Nimuş Dağı'na oturdu. Utnapiştim bir güvercin, bir kırlangıç ve bir karga gönderdi; karga geri dönmeyince suların çekildiğini anladı. Dışarı çıktı ve bir sunu yaptı, acıkmış olan tanrılar da kokuya "sinekler gibi" üşüştü.

Versiyondan önceki versiyon

Gılgamış Destanı en eski anlatı değil. Daha önceki hikâyeler, milattan önce 1700 civarında, insanların yaratılışını ve tufanı anlatan "son derece bilge" anlamına gelen Atrahasis adlı bir şiirde yazıldı. Bu şiirde tanrılar önce, daha küçük tanrıların bıktığı ağır işleri yapmaları için insanları yaratır. Ama insanlar çoğalır ve gürültüleri tanrı Enlil'i uykusuz bırakır. Önce veba, sonra kıtlıkla nüfusu azaltmaya çalışır ve son olarak bir tufanla. Her defasında zeki tanrı Enki, kahraman Atrahasis'i uyarmanın ve en azından bazı insanları kurtarmanın bir yolunu bulur. Tufandan sonra tanrılar, insan nüfusunu kontrol altında tutacak önlemler alır: kısırlık, bebek ölümleri ve çocuk doğurmayan rahibeler. Hayatta kalmayı anlatan bir efsanede bile, insanların bir sorun olduğuna dair huzursuz bir his vardır.

Bir Sümer versiyonu daha da eskidir. Milattan önce 1600 civarından bir parça olan Eridu Yaratılışı'nda, bir gemi inşa edip yedi gün hayatta kalan ve sonra güneş tanrısı Utu'ya bir öküz ve bir koyun kurban eden dindar bir kral olan Ziusudra adlı bir tufan kahramanı vardır.

Çok farklı bir gemi

2014'te İngiliz bilim insanı Irving Finkel, British Museum'da bir küratör, 1985'te babasından tablet miras alan ve babası Orta Doğu'da antika topluyormuş bir adam tarafından kendisine getirilen yeni bir Babil tableti yayımladı. Finkel bunu okuyunca, bir gemi inşa etme talimatı içeren tufan hikâyesinin bir versiyonu olduğunu fark etti. Tablet yaklaşık 3.700 yıllık. Bilim insanlarını hayrete düşüren şey gemiydi. Dikdörtgen ya da küp değildi. Yuvarlaktı; örülmüş sazdan, halatlardan ve zifttan yapılmış, kaburgaları ve kalın bir zift tabakası olan büyük bir yuvarlak kayıktı. Yirminci yüzyılda bile Dicle ve Fırat'ta hâlâ kullanılan bu tür yuvarlak kayıklar tanıdık bir biçimdi.

İncil'in paylaştığı şey

Mezopotamya hikâyeleri ile Yaratılış Kitabı'ndaki anlatı arasındaki benzerlikler tesadüf olamayacak kadar yakın. Her ikisinde de bir tanrı insanlığı yok etmeye karar verir. Her ikisinde de dürüst bir adama bir gemi inşa etmesi söylenir. Zift ile sızdırmazlığını sağlar. Hayvanlarla doldurur. Kuşlar gönderilir, aralarında bir güvercin ve bir karga vardır. Tufandan sonra bir kurban sunar ve tanrı bunu memnuniyetle koklar.

İbranice İncil uzun bir süre boyunca yazıldı ve birçok bilim insanı, Yaratılış'ın bazı bölümlerinin, Yahudi elitin altıncı yüzyılda Mezopotamya'da yaşadığı Babil sürgünü sırasında veya sonrasında şekillendiğini düşünüyor. Bu tür hikâyelerle çevrili olurlardı. Yaratılış'ın yazarı bunları, tek bir tanrı, farklı bir ahlaki mantık ve sonunda bir ahit ekleyerek yeniden şekillendirdi, ama olay örgüsü tanınabilir ölçüde aynı.

Evrensel bir hikâye

Tufan hikâyeleri dünyanın her yerinde görülür. Yunanlar Deukalion ve Pyrrha'dan bahsetti. Hindu geleneğinde Manu bir balık tarafından uyarılır. Amerika'nın birçok yerli halkının kendi tufan efsaneleri var. Jeologlar büyük tufanların gerçekten yaşandığını ve iki tahmin edilemez nehir arasındaki Mezopotamya ovasının özellikle buna açık olduğunu belirtiyor. Tek bir nedene ihtiyaç yok.

Mezopotamya versiyonlarının eklediği şey, İncil'den daha eski ve tanrılar konusunda daha dürüst bir şey. Bu hikâyelerde tanrılar her zaman ahlaklı değildir. Gürültüden rahatsız oldukları için bir tufan gönderirler. Sonrasında üzülürler. İnsan, tanrıların adaletiyle değil, bir duvara fısıldanan gizli bir hileyle kurtulur.

Okumaya devam et