
Zeus, Kronos'u devirdi, çünkü savaşı başlatan Kronos'un kendi korkusuydu. Hesiodos'un Theogonia'sında Kronos, bir oğlunun kendisini devireceği kehanetinden kaçmak için çocuklarını yutar. Kurtulan çocuk Zeus ise ailesinin intikamını alarak, kaderin gereği olarak savaşı kazanır.
Kehanet neydi?
Hesiodos'a göre Kronos, tanrılar arasında krallığı Uranüs'ün (gökyüzünün) başka hiçbir oğlu ele geçirmesin diye her çocuğu doğar doğmaz yuttu. Gaia'dan (Yer) ve Uranüs'ten, büyük Zeus'un tasarısıyla kendi oğlu tarafından yenilgiye uğramasının yazgılı olduğunu öğrenmişti (Theogonia 459-465).
Kehanetin ne söylediğine dikkat edin: bir oğul onu yenecek. Çocukları yutmak Kronos'un kendi tepkisiydi ve bir uyarıyı kan davasına çeviren de buydu.
Kehanet ayrıca tarihi tekrar eder. Kronos krallığı, kendi babasını hadım edip tahttan indirerek kazanmıştı (Theogonia 154-210). Bir oğlun, kendisinin Uranüs'e yaptığını ona da yapmasından korkuyordu.
Zeus hırslı mıydı, yoksa bu bir intikam mıydı?
Hesiodos, Zeus'a hırs gibi bir güdü yüklemez. Şiir onun zaferini hem yazgılı hem de bir hakkın yerine getirilmesi olarak sunar.
Rea, Zeus'u doğurmak üzereyken Gaia'dan ve Uranüs'ten doğumu gizleyecek bir plan istedi. Amaç, Kronos'un hem kendi babasına hem de yuttuğu çocuklara yaptıklarının bedelini ödemesiydi (Theogonia 468-473). Soru, Zeus'un neden iktidar istediğinden çok, Kronos'un neden onu kaybetmeyi hak ettiği biçiminde kurulur. Zeus'un sonrasında nerede durduğunu görmek için Olimpos'un 12 Tanrısı: Kimdir ve Birbirleriyle Nasıl Akrabadır? yazısına bakın.
Zeus yutulmaktan nasıl kurtuldu?
Rea, büyük bir taşı bebek battaniyesine sarıp Kronos'a uzattı ve Kronos onu yuttu (Theogonia 485-491). Hesiodos'ta Gaia, yeni doğan Zeus'u Girit'te, Liktos yakınındaki Aigaion Dağı'nın altındaki bir mağarada sakladı.
Sonra Kronos, Gaia'nın kurnaz öğüdüyle aldatıldı ve oğlunun hüneri ile gücü karşısında yenilerek çocuklarını geri kustu. Zeus taşı Pytho'da yere dikti (Theogonia 492-500).
Bu taşın gerçek bir sonraki yaşamı oldu. Pausanias (10.24.6), Delfi'deki küçük bir taşın her gün zeytinyağıyla yağlandığını, ciddi törenlerde beyaz yüne sarıldığını ve insanların onun Kronos'un yuttuğu taş olduğuna inandığını aktarır. Bu aktarım Pausanias'a, özdeşleştirme ise Delfililerin inancına aittir. Kutsal alanın kendisi için Delfi Kâhini: Apollon adına kim konuşurdu? yazısına bakın.
Zeus savaşı nasıl kazandı?
Hesiodos'a göre Zeus, ona gök gürültüsünü, şimşeği ve yıldırımı veren Kiklopları özgür bıraktı (Theogonia 501-506). Tanrılarla Titanlar arasındaki savaş ardından on yıl sürdü (636).
Dönüm noktası, bir grup tutsak daha oldu. Uranüs, boyları ve güçleri yüzünden kıskandığı üç Yüz Kollu'yu, yani Kottos'u, Briareos'u ve Gyes'i bağlamış ve yerin altında yaşamaya zorlamıştı. Gaia'nın öğüdüyle tanrılar onları yeniden gün ışığına çıkardı (Theogonia 617-653).
Savaşı onlar belirledi. Aynı anda üç yüz kaya fırlattılar, Titanları yağan taşların altına gömdüler ve zincirlere vurup yerin altına gönderdiler (713-721). Poseidon hapishanenin üzerine bronz kapılar yerleştirdi; Yüz Kollular da Zeus'un sadık bekçileri olarak orada kaldı (729-735). Zeus'un yanında yer alan bir Titan için Prometheus: Ateşi Çalan Titan (ve Frankenstein'a İlham Veren) yazısına bakın.
Sonraki yazarlar neyi değiştirdi?
En bilinen ekleme kusturucu ilaçtır. Apollodoros'un Kütüphane'sinde (1.2.1) Zeus, Okeanos'un kızı Metis'i yardımcı olarak alır; Metis de Kronos'a önce taşı, sonra çocukları kusturan bir ilaç verir. Hesiodos burada ne Metis'ten ne de bir ilaçtan söz eder; olayı Gaia'nın öğüdüne bağlar. Apollodoros'un eserinin genellikle MS 2. yüzyılda derlendiği düşünülür, yani Hesiodos'tan çok sonradır. Apollodoros ayrıca Kronos'un Kiklopları ve Yüz Kolluları yeniden bağladığını ve ejderha dişi Kampe'yi onlara bekçi diktiğini anlatır (1.1.5, 1.2.1). Hesiodos, Kronos'un onları yeniden hapsettiğini açıkça söylemez ve Kampe Theogonia'da yer almaz.
Zeus'un doğum yeri bile değişir. Sonraki kaynaklar Dikte'yi ya da İda'yı anar; Kuretler ve nymphalar onu emzirir. Eumelos'a ya da Arktinos'a atfedilen kayıp Titanomakhia'nın, Bizanslı yazar Lydos'a göre Zeus'un doğumunu Lidya'ya, büyük olasılıkla Sipylos Dağı'na yerleştirdiği bildirilir. Eserin yazarı ve tarihi tartışmalıdır. M. L. West, eserin Eumelos için fazla geç olduğunu savunur. Parçalar, eserin Hesiodos'tan farklı olduğunu düşündürür. Örneğin bir skholiast, "Eumelos"un Aigaion'u Titanların denizde yaşayan müttefiki yaptığını aktarır.
Zeus Kronos'u öldürdü mü?
Hesiodos'ta hayır; onun Titanları öldürülmez, hapsedilir. Kronos'un kendi sonu çok az anlatılır. Philodemos'un Dindarlık Üzerine adlı eserinin ağır hasarlı bir bölümü (Stesikhoros fr. 274A), Kronos'un Tartaros'a atılmasıyla ilgili olarak Stesikhoros'u Hesiodos ve Apollonides'le birlikte anar. Metin parçalıdır ve yorumu belirsizdir.
Kronos ayrıca "Zaman" anlamındaki Khronos da değildir. Bu okuma sonraki dönemlerin alegorisidir, klasik mit değildir.
Hikâye nereden geliyor?
Babasını tahttan indiren oğlun, sonra kendisinin de indirilmesi örüntüsü, Hurri-Hitit Kumarbi döngüsüne, yani Gökte Krallık Şarkısı'na benzer. Araştırmacılar geniş çerçevede bir Yakın Doğu bağlantısını kabul eder, ancak bunun nasıl aktarıldığını tartışır. Genç bir tanrının eski güçleri yendiği farklı bir anlatı için Tiamat ve Marduk: Dünyanın Nasıl Yaratıldığına Dair Babil Hikâyesi yazısına bakın. Hesiodos'un Zeus'u da kadere bağlıdır; bunu Zeus'un Bile İtaat Ettiği Üç Kader Tanrıçası açıklar.
Kraken bu hikâyenin parçası mı?
Hayır. Kraken İskandinav kökenlidir ve Piskopos Erik Pontoppidan'ın Norveç'in Doğal Tarihi (1752-53) adlı eseriyle ünlenmiştir. Yunan mitinde yer almaz. Bağlantı, Laurence Olivier'in Zeus rolünde "Kraken'i serbest bırakın" dediği Titanların Savaşı (1981) filminden gelir. Filmde Kraken, Andromeda mitindeki deniz canavarı Ketos'un yerini alır. Bu söz film replığıdır, antik ya da İskandinav bir deyiş değildir.
Dayandığımız kaynaklar
Antik kaynaklar
- Hesiodos, Theogonia 147-210, 453-506, 617-653, 713-735. Çeviri: M. L. West'in Theogonia ve İşler ve Günler çevirisi (Oxford University Press; ilk basım 1988, 2008'de yeniden basıldı).
- Pseudo-Apollodoros, Kütüphane 1.1.5 ve 1.2.1. Çeviri: J. G. Frazer (Loeb Klasik Kütüphanesi).
- Pausanias, Yunanistan'ın Tasviri 10.24.6 (Delfi'deki taş).
Modern araştırmalar
- M. L. West (yay. haz.), Theogony (Clarendon Press, 1966): Yakın Doğu paralellerini de içeren yorumlu basım.
- M. L. West, East Face of Helicon (Oxford, 1997): Yunan şiirinde ve mitinde Batı Asya öğeleri.


