Yunan · 5 dk okuma

Hades, Tartaros ve Elision Arasındaki Fark Nedir?

Hades ölülerin diyarı, Tartaros onun çok altındaki bir çukur, Elision ise az sayıda kişi için uzak bir cennet. Kaynaklar ne diyor?

Hikâyeler sayfasına dön
Kayalık bir kemerin altında loş bir yolun çatalı: bir kol güneşli bir çayıra, öbürü karanlığa iniyor.

Homeros'ta Hades, neredeyse herkesin gittiği ölüler evidir. Tartaros onun çok altında, isyankâr tanrıların zincire vurulduğu bir çukurdur. Elision ise dünyanın kıyısında, seçilmiş birkaç kişiye sunulan uzak bir ovadır. Sonraki yazarlar üçünü de tek bir harita olarak yeniden çizdi.

Hades nedir: bir tanrı mı, bir ev mi, bir yer mi?

Hepsi. Bu sözcük hem tanrının hem de yerin adıdır ve hangisinin önce geldiği konusunda araştırmacılar anlaşamaz. Bazıları sözcüğün büyük olasılıkla bir yeri andırdığını, sonradan kişileştirildiğini düşünür. Bazıları ise adın önce yalnızca tanrıyı gösterdiğini savunur. Homeros'un yer için kullandığı olağan ifade "Hades'in evi"dir ve ad, "görünmez" anlamına gelen bir sözcükle ilişkilendirilir.

Homeros, Hades'in yeraltı dünyasını Zeus ve Poseidon'la yapılan bir kura çekimiyle kazandığını söyler (İlyada 15.187-193). İnsanlar adını anmaktan kaçındığı için ona Pluton, yani "zenginlik veren" de dediler. Tanrının kendisi için Hades şeytan değildir ve Olimpos'un 12 Tanrısı: Kimdir ve Birbirleriyle Nasıl Akrabadır? yazılarına bakabilirsiniz.

Homeros'ta bu ev, bütün ölülerin varsayılan yurdudur. Odisseus, asfodel çayırında Ahilleus'un, Orion'un ve öldürülen taliplerin gölgeleriyle karşılaşır (Odisseia 11 ve 24). Homeros çayırı üç kez anar, hiçbir zaman betimlemez. Suzanne Amigues sözcüğün "çiçekli" değil "küllü" anlamına geldiğini savunmuştur; Walter Burkert bu fikri daha önce düşünmüştü, ancak konu tartışmalıdır. Homeros çayırı vasat insanlar için ayrılmış bir bölge olarak sunmaz. Bu fikir sonradan yapılmış bir düzenlemedir.

Tartaros nedir ve Hades ile aynı şey midir?

Hayır. İlyada'nın 8. kitabında Zeus, söz dinlemeyen tanrıları demir kapıları ve tunç eşiği olan Tartaros'a fırlatmakla tehdit eder. Bu yer, "Hades'in altında, göğün yerden yüksek olduğu kadar aşağıdadır."

Hesiodos ona başka bir ölçü verir. Gökten bırakılan tunç bir örs dokuz gün dokuz gece düşerek yere ulaşır, yerden Tartaros'a ulaşması için dokuz gün daha gerekir (Theogonia 720-725). Poseidon oraya tunç kapılar yerleştirmiştir ve Yüz Kollular nöbet tutar. Tutsaklar, Zeus'la savaşlarının ardından zincire vurulan Titanlardır. Apollodoros'ta Uranüs, Kiklopları oraya atar. Hesiodos'ta Tartaros aynı zamanda ilkel bir varlıktır: Kaos ve Gaia'dan sonra üçüncü gelir.

Yani Homeros'ta ve Hesiodos'ta Tartaros, sıradan günahkârlar için değil, tanrısal isyancılar için bir hapishanedir. Homeros'un ünlü cezalıları Tityos, Tantalos ve Sisifos, Odisseus tarafından yeraltı dünyasında görülür ve bölüm bu yere Tartaros demez. Tartaros, Platon'da olduğu gibi, ancak sonradan kötülerin ceza yeri olur.

Elision nerededir ve oraya kimler girer?

Homeros'ta Elision yeraltı dünyasında hiç değildir. Deniz tanrısı Proteus, Menelaos'a Argos'ta ölmeyeceğini söyler. Ölümsüzler onu dünyanın sınırındaki Elision ovasına gönderecektir; orada sarı saçlı Radamanthis yaşar ve hayat en kolay olandır (Odisseia 4.561-569). Nedeni, Menelaos'un Helene ile evli olması, dolayısıyla Zeus'un damadı sayılmasıdır. Ortada ahlaki bir sınav yoktur. Bu, doğuştan ve evlilikten gelen bir ayrıcalıktır.

Hesiodos'ta benzer bir yer vardır: Kutsanmışlar Adaları. Zeus, kahramanlara dünyanın uçlarında, Okeanos'un yanında ayrı bir yurt verdi; orada toprak yılda üç kez meyve verir (İşler ve Günler 167-173). Sakinler genel olarak iyi insanlar değil, kahramanlardır.

Pindaros ahlaki bir koşul ekler. Olimpiyat Odları 2'de (İÖ 476) hem bu hayatta hem ötekinde üç kez adaletsizlikten uzak duran ruhlar, Adalar'daki Kronos Kulesi'ne ulaşır. Pindaros orada Peleus'u, Kadmos'u ve Ahilleus'u sayar. Bunu, gölgeler arasında yer alan Odisseia'daki Ahilleus ile karşılaştırın. Bkz. Ahilleus: Kısa Bir Hayatı Seçen Kahraman. Bazı araştırmacılar Pindaros'un şemasını "Orfeusçu-Pythagorasçı" düşünceyle ilişkilendirir, ancak Radcliffe Edmonds "Orfeusçuluğun" hiçbir zaman tutarlı tek bir hareket olmadığını, yalnızca çeşitli uygulamalara verilen bir etiket olduğunu savunur.

Ölüleri kim yargılar?

Başta üç yargıç yoktur. Homeros'ta yalnızca Minos yargılar ve ölüler arasında altın bir asa taşır (Odisseia 11). Radamanthis, Homeros'ta ve Pindaros'ta Elision'ı yönetir.

Üç yargıçlı düzen, Platon'un Gorgias diyaloğunda (523-524) görülür. Sokrates bir mit anlatır: yargıçlar eskiden yaşayan insanlardı ve yaşayanları yargıladıkları için kötü yargılıyorlardı. Bunun üzerine Zeus oğullarından üçünü atadı. Radamanthis Asyalıları, Aiakos Avrupalıları yargılar; öteki ikisi karar veremediğinde Minos karar verir. Yol ikiye ayrılan bir çayırda otururlar; bir yol Kutsanmışlar Adaları'na, öbürü Tartaros'a, yani "karşılık ve kefaret zindanına" gider (Lamb'in Loeb çevirisi). Üç yargıçlı düzenin tarihlenmesi tartışmalıdır.

Bu, tek bir yazarın mitidir, Yunan ortodoksisi değil. Platon'un Er Miti'nde (Devlet 10) yargıçlar ruhları yerdeki ve gökteki açıklıklardan yukarı ya da aşağı gönderir. Edmonds, geleneksel yeraltı dünyası yolculuğu anlatısının "ne basit ne de tek" olduğunu söyler.

Üçü ne zaman tek bir harita oldu?

Publius Vergilius Maro'da. Aeneis 6'da yol, Dis'in surlarının altında çatallanır. Sağ kol Elision'a, sol kol Tartaros'a gider (6.540-543). Radamanthis artık Tartaros'u yönetir ve itiraflar koparır; Vergilius'un Tartaros'u, göğün yüksekliğinin iki katı kadar derine iner. Bin yıl sonra arınmış ruhlar Lethe'den içmeye çağrılır (6.743-751). Aeneas bunların hepsinin içinden geçer.

Bu, Homeros'tan yüzyıllar sonra yazan bir Roma şairinin yeraltı dünyasıdır. Elision'ın dünyanın uçlarından yeraltı dünyasına taşınması Homeros sonrasına aittir ve tam kronolojisi tartışmalıdır. Sonraki yazarlar bazen Kutsanmışlar Adaları ile yeraltı dünyasının içindeki Elision'ı (Vergilius'ta Lethe ile birlikte) kutsanmış ahiret yaşamının ilişkili ama ayrı resimleri olarak ele aldı; modern araştırmacılar ise bazen bunları ayrı ya da daha yüksek ve daha alçak Elision'lar olarak tanımlar.

HomerosHesiodosVergilius
HadesBütün ölülerin eviÖlülerin diyarıİki yolu olan yeraltı dünyası
TartarosHades'in çok altında bir çukurTitanların hapishanesiKötüler için çukur
ElisionMenelaos için dünyanın ucunda bir ovaKahramanlar için Kutsanmışlar AdalarıYeraltı dünyasının bir parçası

Dayandığımız kaynaklar

Antik kaynaklar

  • Homeros, İlyada 8 ve 15; Odisseia 4, 11 ve 24.
  • Hesiodos, Theogonia (Titanlar, örs ve Tartaros) ve İşler ve Günler 167-173 (Kutsanmışlar Adaları).
  • Pindaros, Olimpiyat Odları 2; Platon, Gorgias 523-524 (W. R. M. Lamb'in Loeb çevirisinden alıntılanmıştır); Platon, Devlet 10 (Er Miti).
  • Publius Vergilius Maro, Aeneis 6, H. R. Fairclough çevirisi (metin Theoi üzerinden).

Modern araştırmalar

  • Radcliffe G. Edmonds III, Myths of the Underworld Journey, Platon, Aristophanes ve "Orfeusçu" altın levhalar üzerine bir inceleme (Cambridge Üniversitesi Yayınları, 2004).

Okumaya devam et