
Geen antieke schrijver zegt waarom Zeus met zijn zus Hera trouwde. Hesiodos, onze vroegste volledige bron, noemt haar eenvoudig als laatste van Zeus' vrouwen en geeft geen reden. Elk "waarom" is moderne interpretatie, en de overgeleverde verhalen tonen het huwelijk meestal pas nadat het is begonnen.
Verklaart een antieke bron het huwelijk?
Nee. In de Theogonia (921-923) schrijft Hesiodos dat Zeus "ten slotte" Hera tot "zijn bloeiende vrouw" maakte, en dat zij Hebe, Ares en Eileithyia baarde. Er is geen verkering, geen motief en geen opmerking over het feit dat zij zijn zus is. Het huwelijk is het laatste punt op een lijst van verbintenissen.
Als een website je dus een stellige reden geeft, biedt die een moderne lezing aan. Voor de bredere familie, zie De twaalf Olympische goden: wie is wie en hoe ze verwant zijn.
Was Hera zijn eerste vrouw?
Nee. Hesiodos plaatst haar als laatste, als zevende vrouw, na Metis, Themis, Eurynome, Demeter, Mnemosyne en Leto. Demeter is bijvoorbeeld de vrouw die Persephone baart (zie Persephone en de granaatappel: de mythe achter de seizoenen).
Soms wordt Hera ook Zeus' "derde vrouw" genoemd. Dat zegt Hesiodos niet. Hij noemt Hera als laatste, na Metis, Themis, Eurynome, Demeter, Mnemosyne en Leto.
Kwamen Zeus en Hera goed overweg?
Hesiodos geeft al een hint van onrust. In dezelfde passage zegt hij dat Hera Hephaistos zonder Zeus baarde, "zeer boos en twistend met haar echtgenoot". Vlak ernaast laat Zeus zelf Athena uit zijn hoofd voortkomen. Het leest alsof twee partners elkaars geboorte met een eigen geboorte beantwoorden.
Dit is niet de enige versie. Bij Homerus noemt Hephaistos Zeus zijn vader (Ilias 1.571-579), waardoor het verhaal van Hesiodos een uitzondering is.
Wat is het bruiloftsfeest van Plataiai?
Het bekendste huwelijksverhaal is een ruzie die wordt bijgelegd, verteld door Pausanias (9.2.7-9.3.9). Hera, boos op Zeus, trok zich terug op Euboea, en hij kreeg haar niet overgehaald. Hij ging naar Kithairon, de heerser van Plataiai, die bekendstond om zijn slimheid. Kithairon raadde hem aan een houten beeld te laten maken, dat in een jurk gehuld op een ossenwagen te vervoeren en te verkondigen dat hij trouwde met Plataia, dochter van Asopos.
Hera kwam, rukte de jurk van het beeld, vond hout in plaats van een bruid en was zo blij met de list dat zij vrede sloot. Het feest Daidala herdenkt dit, want daidala was het oude woord voor houten beelden. Een negentiende-eeuws woordenboek meldt dat Plutarchus een variant vertelde waarin de raadgever Alalkomenes is. Die versie is alleen uit de tweede hand bekend.
Dit verhaal kan niet verklaren waarom Zeus met Hera trouwde. Het veronderstelt dat zij al getrouwd zijn. Het gaat over het terugwinnen van een vrouw.
Pausanias geeft ook het ritme van het feest. De Plataeërs vieren de Kleine Daidala alleen. De Grote Daidala delen zij met de Boeotiërs, en die worden om de negenenvijftig jaar gehouden. De steden en hun magistraten offeren een koe aan Hera en een stier aan Zeus, en verbranden de offerdieren op het altaar samen met de houten beelden. Het ritueel is in feite een geënsceneerde bruiloftsstoet.
Is er een verhaal over hoe hun liefde begon?
Er is een fragment van, en het komt uit Argos, niet uit Plataiai. Pausanias (2.17.4) verklaart de koekoek op de scepter van Hera's beeld in het Heraion van Argos. Vóór het huwelijk was Zeus verliefd op Hera en veranderde hij zichzelf in een koekoek, en zij ving de vogel als huisdier.
Het koekoeksverhaal is één antiek fragment over hoe hun liefde begon. Er bestaan ook andere tradities, zoals Ilias 14.295-296, die zegt dat zij voor het eerst in het geheim samen lagen. Geen van deze geeft een reden voor het huwelijk.
Pausanias 2.17.4 zegt niets over Hera's gevoelens. Sommige hervertellingen voegen details toe, zoals schaamte of tegenzin, en die moeten één voor één aan de antieke bronnen worden getoetst. Haal dit verhaal niet door elkaar met dat van Plataiai: dat is een andere plaats en een ander verhaal.
Wat voegen moderne schrijvers toe?
Sommige moderne schrijvers spreken van een "heilig huwelijk" van Hera en Zeus in de cultus, een rituele naspeling van de bruiloft. Het bewijs daarvoor is fragmentarisch. Het feest van Plataiai is het duidelijkste geval, en zelfs daar meldt Pausanias alleen houten beelden die met offers worden verbrand. Het verbranden zien als echo van een ritueel uit de Bronstijd is een moderne gevolgtrekking, geen uitspraak van de antieke tekst.
Smiths woordenboek geeft Hera de Plataeïsche cultustitels Nympheuomene ("bruid") en Teleia, onder verwijzing naar Pausanias. Smith citeert 9.2.5, terwijl de titels meestal bij 9.2.7 worden aangehaald. Over waarom het hervertellen van deze mythen nooit stopt, lees je meer in Waarom Griekse mythen nu opnieuw worden verteld.
Hera is een Griekse godin met een eigen cultus en eigen verhalen. De Romeinse religie heeft een eigen traditie, en hoe beide pantheons zich tot elkaar verhouden, komt aan bod in Griekse en Romeinse goden naast elkaar (en waarom ze niet alleen hernoemd zijn). Zeus had ook een groot feest van een andere soort, beschreven in De antieke Olympische Spelen waren een feest voor Zeus.
What we rely on
Antieke bronnen
- Hesiodos, Theogonia 886-929, vooral 921-929 (Hera als laatste vrouw, de geboorte van Hephaistos). Vertaling: Hugh G. Evelyn-White.
- Pausanias, Beschrijving van Griekenland 9.2.7-9.3.9 (de Daidala van Plataiai) en 2.17.4 (de koekoek in het Heraion van Argos).
- Homerus, Ilias 1.571-579 (Hephaistos noemt Zeus als zijn vader) en 14.295-296 (Zeus en Hera liggen voor het eerst in het geheim samen).
Moderne wetenschap
- William Smith (red.), een negentiende-eeuws naslagwerk over Griekse en Romeinse oudheden (Dictionary), lemma "Daedala": een samenvatting van het feest, inclusief de variant van Plutarchus en Hera's cultustitels in Plataiai.


