
Hiçbir antik yazar Zeus'un kız kardeşi Hera ile neden evlendiğini söylemez. Bilinen en eski tam anlatım olan Hesiodos, Hera'yı Zeus'un eşlerinin sonuncusu olarak sıralar ve bir gerekçe vermez. Her türlü "neden" modern bir yorumdur; günümüze ulaşan hikâyeler de çoğunlukla evliliği başladıktan sonra gösterir.
Antik kaynaklardan biri bu evliliği açıklıyor mu?
Hayır. Hesiodos Theogonia'da (921-923) Zeus'un "en sonunda" Hera'yı "çiçek gibi açmış eşi" yaptığını ve Hera'nın Hebe'yi, Ares'i ve Eileithyia'yı doğurduğunu yazar. Ortada ne bir kur yapma, ne bir güdü, ne de Hera'nın onun kız kardeşi olmasına dair bir yorum vardır. Evlilik, bir birlikteliklar listesinin son maddesidir.
Dolayısıyla bir site size kesin bir sebep sunuyorsa, bu modern bir okumadır. Geniş aile için Olimpos'un 12 Tanrısı: Kimdir ve Birbirleriyle Nasıl Akrabadır? yazısına bakabilirsiniz.
Hera, Zeus'un ilk eşi miydi?
Hayır. Hesiodos onu yedinci eş olarak en sona koyar; ondan önce Metis, Themis, Eurynome, Demeter, Mnemosyne ve Leto gelir. Örneğin Persefoni'yi doğuran eş Demeter'dir (Persephone ve Nar: Mevsimlerin Arkasındaki Mit yazısına bakın).
Hera'nın Zeus'un "üçüncü eşi" diye anıldığını da görebilirsiniz. Hesiodos bunu söylemez. Hera'yı Metis, Themis, Eurynome, Demeter, Mnemosyne ve Leto'dan sonra, en sona koyar.
Zeus ile Hera geçiniyor muydu?
Hesiodos sorunun işaretini daha o noktada verir. Aynı bölümde Hera'nın Hefaistos'u Zeus olmadan doğurduğunu, "çok öfkeli olduğunu ve eşiyle kavga ettiğini" söyler. Hemen yanında Zeus'un kendi başından Athena'yı çıkardığı anlatılır. Bu, iki eşin birbirinin doğumlarına kendi doğumlarıyla karşılık vermesi gibi okunur.
Bu tek anlatım değildir. Homeros'ta Hefaistos, Zeus'a babası der (İlyada 1.571-579); bu da Hesiodos'un anlatımını ayrıksı kılar.
Plataia düğün şenliği nedir?
En bilinen evlilik hikâyesi, onarılan bir kavgadır ve Pausanias'ta geçer (9.2.7-9.3.9). Zeus'a öfkelenen Hera Euboia'ya çekilir; Zeus onu ikna edemez. Zeus, zekâsıyla ünlü Plataia hükümdarı Kithairon'a gider. Kithairon ona ahşaptan bir figür yapmasını, bunu bir elbiseye sarıp öküz arabasıyla taşımasını ve Asopos'un kızı Plataia ile evleneceğini duyurmasını söyler.
Hera gelir, figürün elbisesini yırtar, gelin yerine tahta bulur ve bu oyuna o kadar sevinir ki barışır. Daidala şenliği bunu anar, çünkü daidala ahşap figürler için kullanılan eski sözcüktür. On dokuzuncu yüzyıldan kalma bir sözlük, Plütark'ın öğütçünün Alalkomenes olduğu bir çeşitleme anlattığını bildirir. Bu sürüm yalnızca dolaylı olarak bilinir.
Bu hikâye Zeus'un Hera ile neden evlendiği sorusunu yanıtlayamaz. Çiftin zaten evli olduğunu varsayar. Konusu, bir eşi geri kazanmaktır.
Pausanias şenliğin ritmini de verir. Plataialılar Küçük Daidala'yı yalnızca kendileri kutlar. Büyük Daidala ise Boiotialılarla paylaşılır ve elli dokuz yıllık aralıklarla yapılır. Kentler ve yöneticileri Hera'ya bir inek, Zeus'a bir boğa kurban eder; kurbanları ahşap figürlerle birlikte sunakta yakarlar. Bu tören, özünde sahnelenmiş bir düğün alayıdır.
Aşklarının nasıl başladığına dair bir hikâye var mı?
Bir parçası var ve Plataia'dan değil, Argos'tan geliyor. Pausanias (2.17.4), Argos Heraionu'ndaki Hera heykelinin asasında duran guguk kuşunu açıklar. Evlilikten önce Zeus, Hera'ya aşık olmuş ve kendini bir guguk kuşuna dönüştürmüş; Hera da kuşu yakalayıp evcil hayvan olarak tutmuştur.
Guguk kuşu hikâyesi, aşklarının nasıl başladığına dair antik bir parçadır. İlk kez gizlice birlikte oldukları söylenen İlyada 14.295-296 gibi başka gelenekler de vardır. Bunların hiçbiri evliliğe bir sebep göstermez.
Pausanias 2.17.4, Hera'nın duygularına dair hiçbir şey söylemez. Bazı yeniden anlatımlar utanç ya da isteksizlik gibi ayrıntılar ekler; bunların antik kaynaklarla tek tek karşılaştırılması gerekir. Bu hikâyeyi Plataia'daki hikâyeyle karıştırmayın; yeri de, öyküsü de farklıdır.
Modern yazarlar neler ekliyor?
Bazı modern yazarlar Hera ile Zeus'un kültteki "kutsal evliliğinden", yani düğünün ayinle canlandırılmasından söz eder. Buna dair günümüze ulaşan kanıt parçalıdır. Plataia şenliği en açık örnektir; orada bile Pausanias yalnızca kurbanlarla birlikte yakılan ahşap figürleri aktarır. Yakmayı Tunç Çağı'ndan kalma bir ayinin yankısı saymak, antik metnin söylediği bir şey değil, modern bir çıkarımdır.
Smith'in sözlüğü, Hera'ya Plataia'daki kült unvanları olarak Nympheuomene ("gelin") ve Teleia adlarını verir ve Pausanias'a dayanır. Smith 9.2.5'i anar; oysa bu unvanlar genellikle 9.2.7'ye atfedilir. Bu mitlerin yeniden anlatımının neden hiç durmadığı için Yunan Efsaneleri Neden Şu Anda Yeniden Anlatılıyor yazısına bakın.
Hera, kendi kültü ve hikâyeleri olan bir Yunan tanrıçasıdır. Roma dininin kendi geleneği vardır; iki panteonun birbiriyle ilişkisi Yunan ve Roma Tanrıları Yan Yana: Sadece Adları Değişmedi yazısında ele alınır. Zeus'un farklı türden büyük bir şenliği de vardı; bu, Antik Olimpiyatlar Zeus için bir şenlikti yazısında anlatılır.
What we rely on
Antik kaynaklar
- Hesiodos, Theogonia 886-929, özellikle 921-929 (son eş olarak Hera, Hefaistos'un doğumu). Çeviri: Hugh G. Evelyn-White.
- Pausanias, Yunanistan'ın Tasviri 9.2.7-9.3.9 (Plataia'daki Daidala) ve 2.17.4 (Argos Heraionu'ndaki guguk kuşu).
- Homeros, İlyada 1.571-579 (Hefaistos, Zeus'u babası olarak anar) ve 14.295-296 (Zeus ile Hera ilk kez gizlice birlikte olur).
Modern araştırmalar
- William Smith (der.), Antiquities sözlüğü, "Daedala" maddesi (on dokuzuncu yüzyıl): şenliğin özeti; Plütark çeşitlemesini ve Hera'nın Plataia'daki kült unvanlarını içerir.


