Aztek · 5 dk okuma

Aztek Çiçek Savaşları Nedir? Ritüel Çatışma mı, Gerçek Savaş mı?

Aztek çiçek savaşları (xochiyaoyotl), Tlaxcala ve komşularıyla onlarca yıl sürdü. Kaynaklar ne diyor, uzmanlar neden hâlâ ayrışıyor?

Hikâyeler sayfasına dön
Pamuklu yastıklı zırhlar ve tüylü kalkanlar taşıyan iki savaşçı hattı, karlı bir yanardağın altındaki yüksek ova üzerinde karşılaşıyor.

Aztek çiçek savaşları (xochiyaoyotl), Tenochtitlan önderliğindeki Aztek imparatorluğu olan Üçlü İttifak ile Tlaxcala, Huexotzinco ve Cholula krallıkları arasında yinelenen çatışmalardı. Sonraki dönem kronikçileri bunları esir sağlamaya yönelik ritüel bir düzenleme olarak anlatır. Modern araştırmacılar ise asıl amacın bu olup olmadığı konusunda ayrışıyor.

Xochiyaoyotl ne anlama gelir?

Aztek dili Nahuatl, "çiçekli savaşı" (xochiyaoyotl) ciddi ve ölümcül bir savaştan, yani "öfkeli savaş" anlamına gelen cocoltic yaoyotl'dan ayırır. Antropolog Frederic Hicks bu ayrımı 1979'da ortaya koydu. Çiçekli savaş, düşmanı yok etmek için yapılmayan savaştı.

Popüler kaynaklar bu adı, savaşta ya da kurbanlıkta gelen mutlu ölüm anlamındaki xochimiquiztli ("çiçekli ölüm") ile ilişkilendirir. Xochimiquiztli terimi on altıncı yüzyıl kaynaklarında geçer. Ancak xochiyaoyotl adının bundan türediğini söyleyen erken bir kaynak bilinmiyor. Bu bağlantıyı modern bir yorum olarak değerlendirmek gerekir.

Kimler, ne zaman savaştı?

Barry Isaac'in 1983'te ortaya koyduğu olağan tabloda Üçlü İttifak, Tlaxcala, Huexotzinco ve Cholula'ya karşı durur. Bazı anlatılar Tliliuhquitepec'i de ekler, Atlixco da sıkça listelere girer. Azteklerin bu çatışmaların hepsi için aynı adı kullanıp kullanmadığı tartışmalıdır.

Isaac'e göre çatışmalar 1450'lerin ortasından İspanyolların geldiği 1519'a kadar aralıklı sürdü. Ansiklopedi kutularında görülen düzgün "1454-1519" aralığı modern bir kurgudur.

Köken hikâyesi nereden geliyor?

Geleneksel hikâyeye göre 1450-54 arasında bir kıtlık yaşandı ve Tenochtitlan'ın cihuacoatl'ı (üst düzey bir görevli) Tlacaelel, hükümdar I. Montezuma döneminde ritüel savaşlar düzenledi. Diego Durán, Tarih adlı eserini 1581 dolaylarında bitirdiğinde bunu anlattı. Crónica X adıyla bilinen, varsayıma dayalı kayıp bir Tenochca metninden yararlanan başka kronikler de aynısını yapar (Barlow bu metni 1536-39'a tarihler, ancak bu tarihleme tartışmalıdır). Texcocolu yazar Ixtlilxochitl, savaşı 1454 kıtlığına daha ayrıntılı biçimde bağlar.

Bu kaynakların hepsi İspanyol fethinden sonra yazıldı. Hükümdarların bu tür savaşlar yapmak üzere anlaştığı fikri de Aztek döneminden kalma bir yazıdan değil, bu kroniklerden gelir. Hicks ve Isaac, kıtlık ve Tlacaelel kökenli anlatıyı sorgular ya da sınırlar. Fetih sonrası kaynakların bildiklerimizi nasıl biçimlendirdiğini görmek için Aztek Tanrıları: Kimdiler ve Onları Nasıl Biliyoruz yazısına bakabilirsiniz.

Fikir 1450'lerden daha eski mi?

Olabilir. Chalcalı yıllık yazarı Chimalpahin, 17. yüzyılın başında yazarken bu terimi 1324, 1376 ve 1381 olayları için kullanır. Mexica'nın Chalca ile savaştığı 1376 için, iki tarafın ele geçirdiği soyluların çiçekli savaş sırasında serbest bırakıldığını, ancak savaş "öfkeli savaşa" dönüşünce kurban edildiğini söyler. Cuauhtitlan Yıllıkları aynı çatışmayı oyuna benzer ve henüz yoğunlaşmamış olarak tanımlar ve ona çiçekli savaş der.

Bu, Hicks'in okumasıdır ve dayandığı kaynaklar da geçtir. Okuma, "çiçekli" etiketinin Tlaxcala'ya özgü bir kurumdan çok, çatışmanın düşük yoğunluklu bir aşamasını anlatıyor olabileceğini düşündürür.

Ne için yapılıyorlardı?

Kimse aynı fikirde değil ve soru önemli, çünkü cevap Azteklerin bu savaşları kurban, eğitim ya da siyaset için yapıp yapmadığını belirler.

KimGörüşDurum
Andrés de Tapia, II. Montezuma'ya dayanarakTlaxcala, kurban edilecek esirler yakında bulunsun diye fethedilmeden bırakıldıTartışmalı: Tlaxcalalı tarihçi Muñoz Camargo bunu reddeder
Hicks (1979)Savaşlar fethi hedeflemiyordu, çoğunlukla askerî eğitim içindiTartışmalı
Isaac (1983)İmparatorluk Tlaxcala ve Puebla vadisini fethedemedi, ritüel yön abartılıyorTartışmalı
Hassig (1988)Siyasi amaçlar: gücü göstermek, düşmanı yıpratmak, düşük düzeyli bir savaşı sürdürmekTartışmalı

Anlatıldığına göre Tapia, II. Montezuma'ya Tlaxcala'nın neden fethedilmediğini sordu. Aktarılan cevap, o zaman Azteklerin yakında kurbanlık esir kaynağından yoksun kalacağıydı. Isaac'in alıntıladığı sürüm, genç erkeklerin eğitim için yakın bir yere ihtiyaç duyduğunu da ekler. Hicks, Muñoz Camargo'ya dayanarak kurbanın asıl amaç olduğundan kuşku duyar, ama en yaygın nedenin askerî eğitim olduğunu savunur.

Ross Hassig ise savaşan sayısı sabit tutulduğu için daha büyük olan Aztek ordusunun güçlerinin daha küçük bir kısmını riske attığını ekler.

Çiçek savaşları kansız mıydı?

Hayır. Isaac, büyük ve ağır kayıplı savaşları belgeler. Örneklerden biri, 1503 dolaylarında Atlixco'da Huexotzinco'nun Üçlü İttifak'a karşı kazandığı ve Isaac'in "büyük bir kıyım" diye anlattığı zaferdir. Ona göre 1503-17 arasındaki yüksek kayıp oranları, yumuşak bir ritüel fikrini zayıflatır.

Muñoz Camargo ayrıca Azteklerin Tlaxcala kasabalarını sık sık kuşattığını ve ticareti kestiğini bildirdi. Bu, çiçek savaşı için tipik bir durum değildi. Bu, fetih sonrası bir iddiadır ve Üçlü İttifak'ın Tlaxcala'yı ekonomik olarak ne kadar yalıttığı hâlâ tartışmalıdır.

Taraflar da sabit değildi. Isaac'in tablosunda Huexotzinco 1512 dolaylarında Üçlü İttifak'a katıldı, 1516 dolaylarında ayrılıp Tlaxcala ve Cholula'ya döndü ve İspanyollar 1519'da geldiğinde hâlâ Tlaxcala'nın yanındaydı. Isaac ayrıca hükümdarlar arasında durgun dönemlerde gizli hediye alışverişi yapıldığını not eder.

Nasıl sona erdi?

İspanyollarla üç savaştan sonra Tlaxcalalılar onlarla ittifak kurdu ve 1519-21 arasında Aztek imparatorluğunun yıkılmasına yardım etti. Çiçek savaşları her ne idiyse, Tlaxcala'yı fethedilmemiş ve kinli bir komşu olarak bıraktı. Ardından gelen karşılaşma için Moctezuma Cortés'i Bir Tanrı mı Sandı? Büyük Olasılıkla Hayır yazısına bakın. Hikâyenin merkezindeki şehir için Tenochtitlan'ın Kuruluşu yazısına göz atın.

Savaşların belirli bir tanrıya kurban sağladığı ya da Tlaxcala'nın bilinçli olarak bir kurban "çiftliği" olarak tutulduğu yönündeki popüler iddia, yukarıdaki canlı tartışmanın yalnızca bir tarafıdır, yerleşmiş bir gerçek değildir. Kurbanın Aztek dünya görüşüne nasıl oturduğunu görmek için Aztekler Neden Beş Güneşe İnanıyordu? yazısına bakın.

Dayandığımız kaynaklar

Antik kaynaklar (hepsi İspanyol fethinden sonra yazıldı)

  • Diego Durán, Yeni İspanya Hint Adaları Tarihi (1581 dolaylarında tamamlandı). Çeviri: Doris Heyden (Oklahoma Üniversitesi Yayınları, 1994).
  • Fernando Alvarado Tezozómoc, Meksika Kroniği (1598 dolayları), Durán ile ortak bir kayıp kaynağa dayanır.
  • Chimalpahin Cuauhtlehuanitzin, İlişkiler (17. yüzyılın başı), 1324, 1376 ve 1381 çiçek savaşlarının kaynağı.

Modern araştırmalar

  • Frederic Hicks, "Aztek Tarihinde 'Çiçekli Savaş'", American Ethnologist 6(1), 1979, ss. 87-92.
  • Barry L. Isaac, "Aztek 'Çiçekli Savaşı': Jeopolitik Bir Açıklama", Antropolojik Araştırma Dergisi 39(4), 1983, ss. 415-432.
  • Ross Hassig, Aztek Savaşçılığı (Oklahoma Üniversitesi Yayınları, 1988), imparatorluk genişlemesi ve siyasi denetim üzerine.

Okumaya devam et