Aztek · 3 dk okuma

Ölüler Günü ve Aztek ölüler diyarı

Meksika'nın Cadılar Bayramı değil. Kökleri derinlere uzanan yaşayan bir gelenek.

Hikâyeler sayfasına dön
Kadife çiçekleriyle kaplı, mumlar ve şeker kafataslarıyla donanmış bir sunak ve bir piramide doğru uzanan parlayan bir taç yaprağı yolu.

Kasımın birinci ve ikinci günü, Meksika'nın dört bir yanındaki kasabalarda mezarlıklar yas tutmayan insanlarla dolar. Yemek pişirirler. Aileler mezarları süpürür, hasırlar ve battaniyeler serer, mum yakar ve geceyi ölen kişiyi anlatarak geçirir. Tamale tabakları ve mezcal şişeleri vardır. Fotoğraflar ve çoğu zaman bir gitar vardır. Bir ziyaretçiye bir parti gibi görünür. Bir bakıma öyledir de. Bir buluşmadır.

Cadılar Bayramı değil

En kolay hata, Día de Muertos'u Cadılar Bayramı'nın Meksika versiyonu saymaktır. İkisi aşağı yukarı aynı zamana denk gelir ve kafatası gibi bazı imgeleri paylaşır. Ama havaları zıttır. Cadılar Bayramı ölülerden korkuyla oynar. Ölüler Günü onları karşılar. Geleneksel inanışa göre bu günlerde ölenlerin ruhları ziyarete döner ve yaşayanlar onları yemek, içki ve sevgiyle ağırlamaya hazırlanır.

Adak, ofrenda, geleneğin kalbidir. Bir aile evde, genellikle birkaç katlı, turuncu kadife çiçekleri, mumlar, tütsü, fotoğraflar ve ölen kişinin en sevdiği yemeklerle kaplı bir sunak kurar. Bir büyükbaba sigarayı ve tekilayı sevdiyse onlar orada olur. Bir çocuk öldüyse oyuncaklar ve şekerler olur. Ruhun yolunu bulabilmesi için kapıdan sunağa kadife çiçeği taç yapraklarından bir yol uzanır.

Aztek ahireti

Bunun bir kısmının ardında daha eski inançlar var. Aztekler, ya da Mexica, öldükten sonra nereye gidildiğinin nasıl yaşandığına değil, nasıl ölündüğüne bağlı olduğuna inanıyordu. Savaşta ölen savaşçılar ve doğumda ölen kadınlar gökyüzünde güneşe katılırdı. Boğulanlar ya da yıldırım çarpanlar yağmur tanrısı Tlaloc'un Tlalocan adlı cennetine giderdi. Küçük ölen bebeklerin süt damlatan bir ağaca gittiği söylenirdi.

Neredeyse herkes uzak kuzeydeki ölüler diyarı Mictlan'a giderdi. Burayı bir tanrı çifti, Mictlantecuhtli ve Mictecacihuatl yönetirdi. Yolculuk dört yıl sürer ve dokuz katmandan geçerdi. Ruh bir nehri geçmek, birbirine çarpan iki dağın arasında tırmanmak, obsidiyen rüzgârlarla dolu bir tarlayla yüzleşmek ve insan kalbinin yendiği bir yerden geçmek zorundaydı. Akrabalar adaklarla yardım ederdi: kişiyle birlikte küçük bir köpek gömülürdü, çünkü bir köpeğin ruhu nehirden geçirdiğine inanılırdı.

Sonunda ruh, nihayet huzura erdiği dokuzuncu katmana varırdı. Bazı kaynaklar ruhun basitçe yok olduğunu söyler.

Bir Aztek şenliği ve bir Katolik şenlik

Aztek takviminde ölülere ayrılmış iki ay vardı: çocuklar için "küçük ölüler şenliği" ve yetişkinler için "büyük ölüler şenliği". Yazın, temmuz ve ağustos civarında yapılırlardı. İspanyollar gelip Katolik Kilisesi kendi takvimini dayatınca 1 Kasım'daki Azizler Günü ve 2 Kasım'daki Ölüler Günü ölüleri anmanın ana günleri oldu. Birçok tarihçi, yerli toplulukların ikisini karıştırarak kendi âdetlerini yeni şenliklerle birleştirdiğini düşünüyor.

Sonuç, ayrıştırılamayan bir şey. Çiçek, cempasúchil, Meksika'ya özgü bir kadife çiçeğidir ve adı Nahuatl'dan gelir. Pan de muerto, "ölülerin ekmeği", kemik biçimli süslemeleri olan tatlı bir ekmektir. Mumların ve tütsünün de Katolik kökleri vardır. İki dinin karşılaşınca ne olduğunun canlı bir örneği.

Şapkalı iskelet

Ölüler Günü'nün en ünlü imgelerinden biri, geniş, tüylü bir şapkalı zarif bir iskelet olan La Catrina'dır. 1910 civarında, gazeteler için ucuz, hiciv dolu çizimler yapan gravür sanatçısı José Guadalupe Posada tarafından yaratıldı. Ona La Calavera Garbancera adını verdi. Avrupa modasını taklit etmeye çalışan ve yerli olmadığını iddia eden Meksikalılarla ilgili bir şakaydı. Resmin ana fikri, gösterişli şapkanın altında herkesin bir iskelet olduğuydu.

"Catrina" adı sonradan, 1947'de Diego Rivera onu Alameda Merkez Parkı'nda Bir Pazar Öğleden Sonrasının Rüyası duvar resmine koyduğunda verildi. O zamandan beri şenliğin bir parçası.

Tanınma ve filmler

UNESCO, 2008'de Meksika'nın Ölüler Günü'nü insanlığın somut olmayan kültürel mirası listesine aldı. Pixar'ın 2017 yapımı Coco filmi, ölüler diyarını ziyaret eden ve bir insanın ancak kimse onu hatırlamadığında gerçekten gittiğini öğrenen bir çocuğun hikâyesiyle geleneği küresel bir izleyiciyle tanıştırdı. Bu fikir şenliğe sadıktır.

Ne söylüyor

Ölüler Günü, korku ya da yenilgiyle ilgili olmayan bir ölüm görüşü taşır. İnsanlar öldüklerinde aileden çıkarılmaz. Evin bir parçası olarak kalırlar; yılda bir kez sofrada bir yerleri olur. Sonrasında ne olduğuna dair neye inanırsan inan, birini hatırlamanın ona eşlik etmenin bir yolu olduğunu hatırlatan güzel bir şey.

Okumaya devam et