Yunan · 4 dk okuma

Ahilleus: Kısa bir hayatı seçen (ve düşmanıyla birlikte ağlayan) kahraman

İlyada kazanmakla ilgili değil. Öfkeyle, kayıpla ve iki düşmanın birlikte yemek yediği olağanüstü bir geceyle ilgili.

Hikâyeler sayfasına dön
Bronz zırhlı bir kahraman, alacakaranlıkta Truva ovasının kıyısında tek başına oturuyor, miğferi yanında duruyor.

Ahilleus, Truva Savaşı'nın en büyük Yunan savaşçısı ve Homeros'un İlyada'sının kahramanıdır; Peleus ile deniz tanrıçası Thetis'in oğludur. Uzun ve unutulmuş bir hayatı ya da kısa ve ünlü bir hayatı seçebileceğini biliyordu ve şiir bu seçimin neye mal olduğunu gösterir.

Anlatılana göre Büyük İskender yastığının altında iki şey tutardı: bir hançer ve hocası Aristoteles'in not düştüğü bir İlyada nüshası. M.Ö. 334'te Asya'ya geçtiğinde ilk işlerinden biri Truva'nın kalıntılarını gezmek, Ahilleus'un mezarına bir çelenk bırakmak ve çevresinde ritüel bir koşu yapmak oldu. Ahilleus'un olduğu kişi olmak istiyordu: tüm savaşçıların en büyüğü ve hatırlanacak bir adam. Bu pazarlığın bedelini de anlamış gibi görünüyor.

İlk sözcük

İlyada Yunanca tek bir sözcükle başlar: mênin, "öfke". "Söyle ey tanrıça, Peleus'un oğlu Ahilleus'un öfkesini." Şiir Truva Savaşı'nın tamamını anlatmaz. Onuncu yıldaki birkaç haftayı ve Yunan tarafının en büyük savaşçısı kendi komutanı tarafından aşağılandığında olanları konu alır.

Komutan Agamemnon'dur; bir esiri, Khryseis'i geri vermek zorunda kalmış ve karşılığında Ahilleus'un ganimeti Briseis'i almıştır. Aşağılanan Ahilleus savaştan çekilir. Çadırında oturur, lir çalar ve savaşmayı reddeder. Yunanlar kaybetmeye başlar.

Seçim

Dokuzuncu kitapta Yunanlar ona dönmesi için yalvaran bir heyet gönderdiğinde Ahilleus şaşırtıcı bir şey söyler. Annesi, deniz tanrıçası Thetis, ona iki olası kaderi olduğunu söylemiştir. Kalıp Truva'da savaşırsa genç ölecek, ama şanı, yani kleos'u asla unutulmayacaktır. Eve dönerse yaşlanana kadar yaşayacak, ama adı silinip gidecektir. Şimdi eve dönmeyi düşündüğünü söylüyor. Hiçbir onur, diyor, bir hayata değmez.

Bu çok modern bir kuşku ve yaklaşık 2.700 yıl önce yazılmış bir şiirde dile getiriliyor. Okurların şiiri sevmesinin nedenlerinden biri de bu: en büyük kahraman şanın buna değip değmediğinden emin değil.

Patroklos

Onu savaşa geri getiren bir ölümdür. En yakın yoldaşı Patroklos, Yunanları toparlamak için Ahilleus'un zırhını giyer ve Truvalı prens Hektor tarafından öldürülür. Ahilleus haberi duyunca denizin dibindeki annesinin işiteceği bir çığlık atar. Başına kül döker ve yerde yuvarlanır.

Ahilleus ile Patroklos'un ilişkisi antik çağdan beri tartışılır. Homeros onların sevgili olduğunu söylemez, ama olağanüstü yoğunlukta bir bağ anlatır. Aiskhylos ve Platon'un Şölen'deki konuşmacıları gibi sonraki Yunan yazarlar ikisinden bir çift olarak söz eder. Madeline Miller'ın The Song of Achilles (2011) romanı bu okumayı sürdürür.

Öfke ve bedeli

Ahilleus savaşa döner ve Hektor'u öldürür. Sonra şiirin bir suç saydığı bir şey yapar: Hektor'un cesedini savaş arabasına bağlar ve on iki gün boyunca her sabah Patroklos'un mezarının çevresinde sürükler. Tanrılar bile tiksinir. Şiir, yasının canavarca bir şeye dönüştüğünü açıkça gösterir.

Şiirin en dokunaklı sahnesi

Son kitapta Hektor'un babası, yaşlı Truva Kralı Priamos, geceleyin tanrı Hermes'in yol göstermesiyle savaş alanını geçerek oğlunu öldüren adamın çadırına gider. Diz çöker, Ahilleus'un ellerini alır ve öper. "Yeryüzünde hiç kimsenin çekmediğine katlandım," der, "oğlumu öldüren adamın ellerini dudaklarıma götürmeye." Cesedi ister. Ahilleus'tan kendi babasını düşünmesini ister.

Ahilleus ağlar. Yaşlı kral Hektor için, Ahilleus ise babası ve Patroklos için ağlar. Birlikte oturup yemek paylaşırlar. Ahilleus cesedi geri vermeyi ve Hektor'un gömülebilmesi için on iki günlük ateşkes tutmayı kabul eder. Şiir Truva'nın düşüşüyle ya da Ahilleus'un ölümüyle değil, "at terbiyecisi" Hektor'un cenazesiyle biter.

Bu dikkate değer bir tercih. Bir savaş destanı, düşmanın acısıyla ve iki tarafın paylaştığı insanlıkla sona eriyor.

Topuk ve kiriş

Ahilleus'un topuğu hikâyesi Homeros'ta yok. Annesinin onu Styx Irmağı'na batırıp topuğundan tuttuğu fikri sonraki kaynaklarda, özellikle M.S. birinci yüzyılda yaşamış Romalı şair Statius'ta görülür. İlyada'da o yaralanabilen bir savaşçıdır ve geleneğe göre Paris'in attığı, Apollon'un yönlendirdiği bir okla ölür. Ahilleus kirişi onun adını taşır; bu kullanım 1693'te adı geçiren Hollandalı anatomist Philip Verheyen'e kadar uzanır.

Bugün Ahilleus

Ahilleus popüler kültürde sürekli var olmuştur. 2004 yapımı Troy filminde Brad Pitt oynadı, Madeline Miller'ın The Song of Achilles romanı ise çok satanlar arasına girdi. İki anlatım da kahramanın çelişkisini öne çıkarır: o hem bir katil hem şefkatli bir adam, hem şan prensi hem annesini özleyen bir çocuktur.

Belki şiirin gerçek dersi budur. İlyada Batı edebiyatının en büyük savaş hikâyesidir ve savaşın herkesten ne kadar çok şey aldığını anlatan bir hikâyedir. Sonunda kazanan en iyi arkadaşını, kaybeden oğlunu yitirmiştir ve bulabildikleri tek teselli, bir gece için birlikte oturup yemek yemektir.

Kısa yanıtlar

  • Ahilleus nasıl öldü ve bu hikâyeyi kim anlatıyor? İlyada, Ahilleus ölmeden önce sona erer. Ölümünü anlatan en eski anlatı, kayıp Aithiopis'te yer alıyordu. Onu yalnızca Proklos'un kısa bir özetinden biliyoruz; bu özete göre Ahilleus'u Paris ile Apollon öldürmüştür. Apollodoros (Epitome 5.3) ise onun Skai Kapısı'nda ayak bileğinden vurulduğunu ekler.

  • Ahilleus Truva Atı'nın içinde miydi? Hayır. Kayıp Küçük İlyada, onun ölümünden sonraki olayları, At'ın yapımı da dahil, ele alır. Oğlu Neoptolemos, At'ın içine saklanan savaşçılar arasındaydı.

  • Ahilleus bir yarı tanrı mıydı? Doğuştan yarı tanrısaldı, ama yine de ölüme tabiydi. Babası Peleus ölümlü bir kraldı. Annesi Thetis ise bir Nereid, yani bir deniz perisiydi. Bu da onu bir deniz tanrıçası yapar; On İki Olympos Tanrısı'ndan biri değildir, ama Olympos tanrıları onun savaşında taraf tutar.

Okumaya devam et