İskandinav · 5 dk okuma

Vikingler Gerçekten Kan Kartalı Yaptı mı? Kaynaklar Ne Söylüyor

Kan kartalı, tek bir belirsiz dizeye ve çok sonraki sagalara dayanır. Her kaynağın ne dediği ve bilim insanlarının nerede ayrıldığı.

Hikâyeler sayfasına dön
Gün batımında, gri bir kuzey kıyısının yanında, yıpranmış bir uzun evin duvarında oyma ahşap karga ve kartal panosu.

Kan kartalı, belgelenmiş bir Viking uygulaması değildir. En eski metin, yaklaşık 1020 ile 1038 arasına tarihlenen belirsiz tek bir yarım dizedir. Kaburgaların kesildiği ve akciğerlerin dışarı çekildiği tam ritüel ise ancak çok sonraki düzyazıda görünür. Bilim insanları bunun hiç yaşanıp yaşanmadığı konusunda hâlâ ayrışıyor.

Kan kartalı nedir?

Sagaların en ayrıntılı anlatımlarında, esir alınan bir düşmanın sırtı arkadan yarılır. Sırtına kartal biçimi oyulur, kaburgalar omurgadan ayrılır ve akciğerler dışarı çekilir. Çoğu insanın bildiği görüntü budur.

Ancak kaynaklar birbiriyle uyuşmaz ve en ayrıntılı olanlar en geç tarihli olanlardır.

En eski kaynak hangisi ve ne diyor?

En eski metin, İzlandalı skald Sigvatr Þórðarson'un yaklaşık 1020 ile 1038 arasında bestelediği Knútsdrápa adlı şiirin ilk kıtasıdır. Bu, andığı olaylardan bir buçuk yüzyıldan fazla sonradır. Matthew Townend'in kıta edisyonu, Diana Whaley'in cildinde şu dizeyi çevirir: "Ve York'ta oturan Ívarr, Ælla'nın sırtını bir kartalla kestirdi."

Eski İskandinavca metin genellikle tek biçimde basılır, ama anlamı tartışmalıdır. Yayımcılar ve bilim insanları sözdizimini birkaç biçimde okumuştur: "kartalla kesilmiş", "kartal tarafından kesilmiş" ve "Ælla'nın sırtına kesilmiş bir kartal". Örneğin Kock, ara ("kartal") sözcüğünü belirtme hâlinde aldı: Ívarr, "Ælla'nın sırtına bir kartal kestirdi". Edisyonun yorum bölümü, Frank'in başlattığı tartışmayı özetler. Bu tartışma büyük ölçüde skera ("kesmek") fiilinin bir kuşun eylemini anlatıp anlatamayacağına dayanır.

Sonraki yazarlar tek bir dizeden nasıl bir ritüel kurdu?

Ragnarssona þáttr'ın yazarı dizeyi şöyle okudu: Ælla'nın sırtına bir kartal oyulmuş, ardından kaburgalar kılıçla omurgadan kesilmiş ve akciğerler çekilip çıkarılmış. Şiirdeki tek bir fiil bir prosedüre dönüştü.

KaynakNe söylüyor
Knútsdrápa 1Ælla'nın sırtı "bir kartalla" kesilmiş (tartışmalı)
Saxo, Danların Tarihi IXÆlla'nın sırtına kartal kesilmiş, yara tuzlanmış
Ragnarssona þáttrKartal, kılıçla kesilen kaburgalar, çekilen akciğerler
Orkneyinga SagasıHálfdan Háleggr için aynısı, ardından zafer için Odin'e sunulmuş
HeimskringlaAynı olay, Einarr tek başına davranır, Odin yok
Norna-Gests þáttrEfsanevi Lyngvi: sırt yarılır, kaburgalar kesilir, akciğerler çekilir

Saxo'da kaburga ya da akciğer yoktur. Oğulların yaranın yetmediğini düşünüp parçalanmış eti ayrıca tuzladığını ekler. Başka hiçbir kaynak tuzdan söz etmez. Reginsmál ve Ragnars Sagası yalnızca sırta kesilmiş bir kartaldan bahseder. Orkneyinga Sagası'nda Torf-Einarr kartalı kılıçla oydurur, kaburgaları omurgadan kestirir ve adamı Odin'e sunar. Heimskringla'da böyle bir adak yoktur. Muhtemelen on dördüncü yüzyılın başlarına ait olan Norna-Gests þáttr, ritüeli tarihe değil efsaneye ait Lyngvi'ye uygular.

İngiliz kaynakları bundan söz ediyor mu?

Hayır. İngiliz kaynakları Ælla ile Osberht'in 867'de York'ta savaşta öldürüldüğünü söyler. Anglosakson Kroniği "her iki kral da orada öldürüldü" der. Durhamlı Symeon gibi sonraki anlatılar tarihi 21 Mart olarak verir. Kronikte kan kartalı yoktur. Bazı web siteleri saga ifadesini Kronik'e atfeder, bu yanlıştır.

Ragnarr'ın oğullarının babalarını öldürdüğü için Ælla'yı cezalandırdığı intikam hikâyesi saga geleneğine aittir. Dorothy Whitelock, sagalardaki Ívarr'ın İrlanda yıllıklarındaki Ímar ile özdeşleştirilebileceğinden şüphe duydu. Aziz Edmund da bu şekilde ölmedi: Abbo'nun Passio'sunda Edmund kırbaçlanır ve oklarla vurulur, kartal yoktur. Edmund için öne sürülen kan kartalı kuramı, Alfred Smyth'in spekülatif bir hipotezidir.

Uygulanabilir miydi ve bu bir şeyi çözer mi?

2022'de Luke Murphy ve meslektaşları Speculum'da bir anatomi çalışması yayımladı. En tam hâlinin bile mümkün ama zor olacağı, kurbanın büyük olasılıkla akciğerler tam açığa çıkmadan, işlemin erken bir aşamasında öleceği sonucuna vardılar. Kurbanın yaşamaya devam ederken akciğerlerin kanat gibi çırpındığı yaygın ayrıntısı modern bir süslemedir, kaynaklarda yer almaz.

Uygulanabilirlik kanıt değildir. Çalışma, bir prosedürün yapılabileceğini gösterir, birinin yaptığını değil. Aksini de göstermez.

Bilim insanları nerede duruyor?

Kabaca üç kamp var. Roberta Frank (1984), kıtanın Ívarr'ın Ælla'nın cesedini leş olarak kartala verdiği anlamına geldiğini savundu. Bu, skald şiirindeki "savaş hayvanları" imgelerinden biridir ve sonraki yazarlar şiirsel bir imgeyi birebir almıştır. Ayrıca şiir ritüeli desteklemiyorsa ritüelin büyük olasılıkla hiç yaşanmadığını da savundu. Bu, kıtanın kendisinin ötesine geçen bir adımdır.

Murphy ve meslektaşları dahil eleştirmenleri, Sigvatr'ın belirsizliğinin büyük olasılıkla kasıtlı olduğunu düşünür. Bjarni Einarsson geleneksel okumayı dizenin sözvarlığından savundu. Alfred Smyth (1977), kan kartalının kurbanlıkla bağlantılı, gerçek bir öldürme ritüeli olduğunu savundu ve Frank'in okumasına karşı çıktı. Diğer bilim insanları onun savını kabul etmedi. Odin bağlantısının kendisi yalnızca Orkneyinga Sagası'nda görünür. Söz konusu tanrı için Odin bilgelik için bir göz verdi (ve runler için kendini astı) yazısına ve ana rehber İskandinav Tanrıları: Ásgard'da ve Ötesinde Kim Kimdir yazısına bakabilirsin.

Üçüncü bir grup bunu olası ama kanıtlanmamış sayar. Gotland'daki Stora Hammars I taşındaki bir kabartma, arkasında yırtıcı bir kuş bulunan ve arkadan yarılmak üzere olan bir kurbanı gösteriyor gibidir. Bazıları bunu ritüelle ilişkilendirir, ancak yorumu tartışmalıdır.

En bilinen iki olayda kurbanlar soylulardı ve katiller öldürülmüş bir babanın intikamını alıyordu. Speculum yazarları, ritüel gerçekse, onurla bağlantılı bir intikam örüntüsüne ve düşmanların seçkinlere yönelik sakatlanmasına uyacağını öne sürer. Bu da tartışmalıdır.

Televizyon ne ekledi?

Vikings dizisinde Ragnar, Jarl Borg'u kan kartalıyla öldürtür; Ælla ise bunu Ragnar'ın oğullarının elinde yaşar. Borg sahnesi dramatik bir icattır, çünkü o saga kurbanları arasında yer almaz. Vikingler Hiçbir Zaman Boynuzlu Miğfer Takmadı (O Zaman Bu Fikir Nereden Geldi?) yazısındaki boynuzlu miğfer gibi bu imge de kanıttan çok sonraki hayal gücüne borçludur. Ekran ile kaynak arasındaki başka bir fark için Efsanede Thor'a Karşı Filmlerdeki Thor yazısına bakabilirsin.

Dayandığımız kaynaklar

Eski kaynaklar

  • Sigvatr Þórðarson, Knútsdrápa 1, Matthew Townend'in edisyonu, Diana Whaley (yay.), kral sagalarındaki şiirin ilk cildi: mitik çağlardan yaklaşık 1035'e (Brepols, 2012), s. 651.
  • Saxo Grammaticus, Danların Tarihi, IX. kitap. Çeviri: Hilda Ellis Davidson (yay.) ve Peter Fisher (çev.), Saxo'nun Danlar tarihinin İngilizce çevirisi (D. S. Brewer, 1979-80).
  • Orkneyinga Sagası: Orkney kontlarının tarihi, Hermann Pálsson ve Paul Edwards çevirisi (Penguin Classics, 1981).
  • Anglosakson Kroniği, 867 girişi.

Modern araştırmalar

  • Roberta Frank, "Viking Vahşeti ve Skald Şiiri: Kan Kartalı Ritüeli," English Historical Review 99 (1984), 332-43.
  • Luke John Murphy, Heidi R. Fuller, Peter L. T. Willan ve Monte A. Gates, "Kan Kartalının Anatomisi: Viking İşkencesinin Pratik Yönleri," Speculum 97.1 (2022), 1-39.

Okumaya devam et