Japanse folklore · 4 min leestijd

Kuchisake-onna en Hanako-san: stadslegendes uit Japan

Een vraag die je niet kunt beantwoorden en een geest die in het derde hokje woont. De legendes die een generatie bang maakten.

Terug naar Verhalen
Een vrouw met een mondkapje in een schoolgang bij schemering, naast een rij toiletdeuren.

In de winter en lente van 1979 gebeurde er volgens Japanse kranten en latere verslagen iets vreemds met de kinderen van Japan. Ze begonnen in groepjes van school naar huis te lopen. Ouders brachten hun kinderen met de auto naar school. In sommige steden zou de politie 's middags door de straten patrouilleren, en scholen stuurden briefjes mee naar huis. De reden was een gerucht: een vrouw met een chirurgisch mondkapje hield kinderen aan en stelde hun een vraag, en niemand die verkeerd antwoordde was veilig. De legende staat bekend als Kuchisake-onna, de vrouw met de opengesneden mond, en het is misschien de best gedocumenteerde paniek in de moderne Japanse folklore.

De vraag

Het verhaal heeft een vaste vorm. Je loopt in de schemering alleen naar huis. Een vrouw in een lange jas, met een tas en een wit chirurgisch mondkapje voor haar gezicht, houdt je aan. Ze vraagt zachtjes: “Watashi, kirei?” “Ben ik mooi?”

Als je nee zegt, vermoordt ze je, meestal met een schaar of een mes. Als je ja zegt, trekt ze het mondkapje omlaag. Haar mond is van oor tot oor opengesneden. Ze vraagt opnieuw: “Zelfs nu?” Als je nee zegt, vermoordt ze je. Als je ja zegt, snijdt ze jouw mond open zodat hij op de hare lijkt.

Hoe je het overleeft

Naarmate de legende zich verspreidde, verspreidden ook de adviezen om te ontsnappen zich. Er waren veel versies. Zeg dat ze “zozo” is, of “gemiddeld”, waardoor ze in de war raakt terwijl ze beslist wat ze moet doen. Gooi harde snoepjes, specifiek bekkō-ame, een soort barnsteenkleurig snoepje, want ze zal stoppen om ze op te rapen. Zeg driemaal het woord “pommade”. Ren weg, al wordt dat meestal niet aangeraden, omdat ze extreem snel zou zijn. De uitgebreide set regels is typerend voor stadslegendes: het geeft de luisteraar het gevoel dat er een manier is om te winnen.

De golf van 1979

Folkloristen dateren de grote schrik begin 1979. De details verschillen, maar verslagen zeggen dat het begon in de prefectuur Gifu in Midden-Japan en zich in een paar weken over het hele land verspreidde, via schoolpleinen en buurtroddels. Sommige berichten spreken van scholen die kinderen eerder naar huis stuurden en van de politie die telefoontjes van bezorgde ouders kreeg. Er werd nooit een vrouw gevonden. Tegen de zomer was het weggeëbd, al keert het sindsdien met tussenpozen terug.

De oorsprong van de figuur is ouder. Sommige geleerden verbinden haar met verhalen uit de Edo-periode, de zeventiende tot negentiende eeuw, over vrouwen met gescheurde monden. Ze verschijnt in goedkope horrorfilms, zoals Carved: The Slit-Mouthed Woman (2007), en in videogames en anime. Varianten van de legende bestaan in andere landen in de regio, met vergelijkbare gemaskerde figuren.

Waarom een mondkapje?

Sommige waarnemers hebben gesuggereerd dat de details de angsten van die tijd weerspiegelen. Eind jaren zeventig droegen veel vrouwen in Japan in het openbaar chirurgische mondkapjes, om geen verkoudheid te verspreiden of vanwege vervuiling. Een gemaskerde onbekende was een gewone aanblik en een perfecte vermomming. De legende weerspiegelt ook zorgen over uiterlijk en sociale druk, en over de veiligheid van kinderen die alleen naar huis liepen, doordat meer moeders buitenshuis werkten.

De geest in het hokje

Een heel ander soort stadslegende is Toire no Hanako-san, “Hanako van het toilet”. Die speelt zich meestal af op een school. Het verhaal zegt dat in het derde hokje van het meisjestoilet, meestal op de derde verdieping, de geest van een meisje genaamd Hanako woont. Om haar op te roepen ga je naar het toilet, klop je driemaal op de deur van het derde hokje en zeg je: “Hanako-san, ben je daar?” Een klein stemmetje antwoordt: “Ja.” Als je de deur opent, zie je misschien een klein meisje in een rode rok met een pagekapsel, of een hand die zich uitstrekt, of iets ergers.

De legende lijkt uit de jaren vijftig te stammen en verspreidde zich wijd in het Japanse naoorlogse schoolsysteem. Er zijn veel versies: ze was een meisje dat tijdens een luchtaanval werd gedood, of zich voor haar ouders verborg, of op het toilet stierf. Sommige geven haar een mannelijke tegenhanger, Taro-kun. De legende is bewerkt voor films, manga en een reeks televisieprogramma's, waaronder een film uit 1995. Schooltoiletten, die gedeeld, privé en een beetje eng zijn, vormen een ideale setting.

Het plezier van bang zijn

Wat beide legendes gemeen hebben, is dat kinderen ze elkaar vertellen, op een plek waar volwassenen niet kijken. Ze hebben regels, ritueel taalgebruik en een gevoel van gevaar. Ze zijn een manier om angst te oefenen, in een veilige omgeving, en om banden te smeden. De groepswandeling naar huis was waarschijnlijk een beetje eng, en ook erg leuk.

Het is ook de reden dat ze blijven bestaan. Elke generatie voegt een detail toe. De vrouw met het mondkapje is gezien met een smartphone en in een auto. Hanako-san heeft leren appen. De oude geesten passen zich aan de nieuwe wereld aan, zoals ze altijd hebben gedaan.

Lees verder