Japon folklorü · 4 dk okuma

Yōkai Nedir?

Kappa, tengu, kitsune: Japon folklorunun tuhaf yaratıkları.

Hikâyeler sayfasına dön
Ay ışığıyla aydınlanan, fenerli ve yumuşak yōkai silüetli bir patika.

Edo döneminde, 1700'ler civarında, Japonya'da samuraylar ve şehirliler arasında bir oyun popüler oldu. Adı Hyakumonogatari Kaidankai, "yüz doğaüstü hikâyenin toplanması"ydı. Bir odada yüz mum yakar ve her konuk bir hayalet hikâyesi anlatırdı. Her hikâyeden sonra bir mum söndürülürdü. Oda karardıkça hikâyeler daha korkutucu olurdu. Yüzüncü mum sönünce, doğaüstü bir şeyin ortaya çıkacağı söylenirdi. Oyunun amacı, o anın tam kenarına gelip kimin ürktüğünü görmekti.

Bu, Japon geleneğinin tuhaf yaratıkları yōkai'nin dünyasına iyi bir giriş. Sözcük, "sihirleyici" ve "gizem" gibi bir şey anlamına gelen 妖怪 iki karakterle yazılır. Muazzam bir varlık ve olgu yelpazesini kapsar ve tanımlanması inatla zor olduğunu kanıtlamıştır.

Bir yōkai neyi kapsar

En geniş tanım şudur: kolayca açıklanamayan her tuhaf şey. Boş bir ormandan adını çağıran bir ses. Bir bataklığın üzerinde titreyen bir ışık. Bir göz ve bir dil çıkarıp yolda zıplayan eski bir şemsiye. Gece bir bebek ağlaması gibi görünen ama başka bir şey olan bir ses. Yōkai canavarca, yaramaz, yardımsever ya da sadece tuhaf olabilir. Hayvanlara, insanlara, nesnelere benzeyebilir ya da hiçbir şeye benzemeyebilir. Çoğu belirli bir yere bağlıdır: bir nehir, bir dağ geçidi, bir ev.

Yūrei denen hayaletler, ölü insanların ruhları olduklarından genellikle ayrı bir kategori sayılır, ama sınır bulanıklaşır. Tanrılar, kami, bambaşka bir mesele. Yōkai, doğal ve doğaüstü dünyaya ait olan ve genellikle bir tehditten çok bir baş belası olan geniş orta alanı kaplar.

Bir tur

  • Kappa: bir çocuk büyüklüğünde, kafasında bir tabak ve salatalık sevgisi olan bir su yaratığı. İnsanları nehirlere çekmesiyle, ama aynı zamanda tuhaf kibarlığıyla bilinir.
  • Tengu: kırmızı yüzlü ve uzun burunlu, veya gaga sahibi, bir dağ keşişinin kıyafetlerini giyen ve kılıç ustası olan bir dağ varlığı. Erken tengular tehlikeliydi; sonrakiler daha çok gururlu ve müdahaleci olarak gösterildi.
  • Kitsune: tilki, yaşlandıkça daha fazla kuyruk kazanan bir şekil değiştirici.
  • Tanuki: rakun köpeği, sanatta devasa bir göbeği olan ve kendini saklamak için yapraklar kullanan şakacı bir hilekâr.
  • Oni: kırmızı veya mavi renkte, demir toplar ve kaplan derisi peştemallerle, eski hikâyelerin klasik kötü karakterleri olan boynuzlu devler. Modern kutlamalarda bile bir espri anlayışları vardır.
  • Tsukumogami: 100 yıllık kullanımdan sonra canlanan ev eşyaları. Bu fikir, araçlarına saygıyla davranmak için iyi bir sebep.
  • Nopperabō: dönene kadar bir insana benzeyen yüzsüz bir varlık. Bu konudaki en bilinen hikâye, yazar Lafcadio Hearn tarafından 1904'te yazıya geçirildi.

Geçit alayı

Yōkai yüzyıllardır resmedilmiştir. On beşinci veya on altıncı yüzyıldan, Muromachi dönemine ait ünlü bir tomar, geceleyin yürüyen tuhaf yaratıkların bir alayını, "Yüz İblisin Gece Geçidi" Hyakki Yagyō'yu gösterir. Birçoğu canlanmış ev eşyasıdır ve tomarın tsukumogami fikrinin kökeni olduğu düşünülür. 1770'lerde sanatçı Toriyama Sekien, Gazu Hyakki Yagyō (1776) dahil, yōkai'nin resimli kataloglarından bir dizi yayımladı; bu, birçok yaratığa ad ve yüz verdi ve sonraki sanatçılar için bir temel oldu. Folklordan hikâyeler aldı ve kendi uydurduğu bazılarını da ekledi.

Neden var oldular

Bilginler yōkai'yi genellikle açıklanamayanı adlandırmanın bir yolu olarak açıklar. Bilimden önce, bir nehirdeki gizemli bir ölümün bir sebebi olması gerekirdi. Bir kappa, boğulmaları açıklamak ve çocukları tehlikeli sudan uzak tutmak için kullanışlı bir yoldu. Gecedeki tuhaf bir ses, göbeğine vuran bir tanuki olabilirdi. Yağmurda unutulmuş bir alet bir tsukumogami olabilirdi. Hikâyeler korkuya bir ad ve bir yüz verirdi, bu da onunla yaşamayı biraz kolaylaştırırdı.

On dokuzuncu yüzyılın sonunda, Inoue Enryō adlı bir filozof halk inançlarını topladı ve bunları yeni bilimle çürütmeye çalıştı; bu çaba ona "Doktor Hayalet" lakabını kazandırdı. Yōkaigaku, "yōkai çalışmaları," adlı bir alan kurdu. Bir bakıma konuyu ciddiye alan ilk bilgindi.

Popüler kültürde yōkai

Yirminci yüzyılda, İkinci Dünya Savaşı'nda bir kolunu kaybetmiş olan manga sanatçısı Shigeru Mizuki, ruhlardan insanları koruyan tek gözlü bir çocuk olan yōkai hakkındaki GeGeGe no Kitarō dizisiyle yōkai'yi geniş bir kitleye tanıttı. 1960'larda başladı ve on yıllarca sürdü. Mizuki de yıllarını bu yaratıkları inceleyip çizmeye adadı.

O zamandan beri yōkai, Japon popüler kültürüne dokundu: Studio Ghibli'nin Spirited Away ve tanukilerin müteahhitlerle savaştığı Pom Poko gibi filmleri, birçok yaratığın doğrudan yōkai'den ilham aldığı Pokémon serisi ve çocuklar arasında muazzam bir hit olan 2013 oyunu ve anime dizisi Yo-kai Watch. Batılı okurlar onlarla ilk olarak, Kwaidan kitabı 1904'te çıkan Lafcadio Hearn'in hikâyelerinde tanıştı.

Boş olmayan bir dünya

Bir yōkai hikâyesi nadiren iyinin kötüyü yenmesiyle ilgilidir. Daha çok tuhaf şeylerin yanında yaşamakla ilgilidir. Yaratıklar mutlaka yok edilmez. Kaçınılır, yatıştırılır, kandırılır ya da dost edilir bile. Bu, göründüğünden daha kalabalık bir yer olan ve lamba ışığının kenarından her zaman bir şeyin izlediği bir dünya görüşüdür.

Okumaya devam et