Japon folklorü · 3 dk okuma

Japon Hayaletlerinin Neden Ayağı Yok?

Beyaz bir kaftan, uzun siyah saçlar ve dizlerin altında hiçbir şey. Klasik yūrei görünümü nereden geliyor.

Hikâyeler sayfasına dön
Gece bir bambu patikanın üzerinde süzülen, beyaz bir cenaze kimonosu içinde solgun bir kadın.

1998 yapımı Japon korku filmi Ringu'nun sonunda, yüzünü kaplayan uzun siyah saçlı, beyaz elbiseli genç bir kadın bir kuyudan çıkar, yerde sürünür ve bir televizyondan dışarı çıkar. O, modern sinemanın en ünlü hayaletlerinden biri olan Sadako'dur ve çok eski bir gelenekten gelir. Görünümünün her şeyi, solgun elbise, çözülmüş saçlar ve süzülür gibi görünme biçimi, yaklaşık üç yüz yıl önce belirlenen sahne ve baskı geleneklerinden geliyor. O bir yūrei'dir.

Bir yūrei nedir

Yūrei sözcüğü, "soluk" veya "belirsiz" ve "ruh" anlamına gelen karakterlerle yazılır. Geleneksel görüşe göre bir yūrei, huzur bulamayan ölü bir kişinin ruhudur. Genellikle bunun sebebi bitmemiş bir şeydir: şiddetli bir ölüm, bir ihanet, derin bir sevgi ya da nefret, ya da düzgün yapılmamış bir cenaze. Kocası tarafından öldürülmüş bir kadın, kötü muamele gören bir hizmetçi, beklerken ölen bir âşık. Hayalet, genellikle intikam olan bir amacı yerine getirmek için kalır.

Japonya'nın uzun bir hayalet hikâyesi geleneği var ve bir yūrei ile diğer ruh türleri arasındaki sınır bulanık. Genel olarak bir yūrei, ölmüş bir kişi olan bir hayalettir. Bir yōkai tamamen başka bir tuhaf yaratık türüdür. Yūreiler belirli kişileri ve yerleri musallat eder. Genellikle öfkelerinin sebebini çözerek, uygun ritüelleri yaparak veya onlara yanlış yapan kişiyi bularak huzura kavuşturulabilirler.

Kıyafet

Klasik yūrei kostümü rastgele değil. Beyaz kaftan, bir cenaze kimonosu olan kyōkatabira'dır. Geleneksel Japon cenazelerinde ölüler beyazlar giydirilirdi, genellikle alına bağlanan beyaz üçgen bir kumaş, hitaikakushi, ile. Hayalet basitçe bir ceset gibi giyinmiştir. Saçlar çözük ve uzundur, çünkü yaşayanlar için kadınlar saçlarını bağlı tutardı ve ancak cenaze için çözülürdü. Çözük dökülen saç bir ölüm işaretidir.

Hayalete genellikle yakınında süzülen küçük bir alev, bir "ruh ateşi" hitodama, eşlik eder. Eller, bilekler sarkmış şekilde, göğsün önünde gevşekçe tutulur; bu jest hâlâ hayalet rolü oynayan oyuncular tarafından kullanılır. Hayaletle gelen ses, kabuki tiyatrosundaki soluk, boş ahşap bir çıngırak sesi bile korunmuştur.

Kayıp ayaklar

Ayaklar nasıl kayboldu? En popüler yanıt, on sekizinci yüzyılda yaşayan Maruyama Ōkyo adlı bir ressama atfedilir. Hikâyeye göre gerçekçi resmin bir ustasıydı ve versiyona göre bir sevgilinin veya karısının, ölü bir kadının portresini yaptığında, onu bacaksız, bir sis parçasına dönüşerek biten şekilde resmetti. Genellikle Yūrei-zu veya Oyuki'nin Hayaleti denen tablo ona atfedilir ve Tokyo'daki bir tapınakta saklanır. Bu geleneği icat etmiş olsun ya da olmasın, imge tuttu. Baskılar ve sonra tiyatro bunu izledi.

Tarihçiler temkinli. Edo döneminden önce ayakları gösteren hayalet resimleri vardı ve Ōkyo'ya atfedilen eserlerin bazıları takipçilerine ait olabilir. Ama bu görünümün Edo döneminin ortasında standart hale geldiği fikri genel olarak kabul görüyor. Aynı zamanda mantıklıydı: ayaksız bir hayalet süzülüyormuş gibi görünürdü ve süzülmek, yaşayanların dünyasına ait olmadığını göstermenin bir yoluydu. Çizmesi çok kolaydır. Aynı zamanda unutulması çok zordur.

Tiyatro etkisi

Japonya'nın hayaletleri hayal etme biçimindeki en büyük etki, Tsuruya Nanboku IV tarafından yazılan ve 1825'te Edo'da ilk kez sahnelenen kabuki oyunu Tōkaidō Yotsuya Kaidan'dır. Zengin bir kadınla evlenebilmek için kocası Iemon tarafından zehirlenen sadık bir eş olan Oiwa hakkındadır. Zehir yüzünü bozar ve yarısı iğrenç bir şekilde sarkar. Onu lanetleyerek ölür. Bundan sonra hayaleti, fenerler kılığında, düşlerde ve yeni gelininin yüzünde görünerek onu musallat eder. Sonunda Iemon bir enkaz haline gelir.

Oyun hâlâ sahneleniyor ve onlarca kez filme çekildi. Oyuncular geleneksel olarak onda rol almadan önce Oiwa'nın tapınağında dua eder ve bazıları bu ihmal edildiğinde kazalar olduğunu söyler. Oyun, haksızlığa uğramış bir kadını intikam alan bir ruh olarak gösteren, onryō olarak bilinen bir tipi de sabitlemeye yardım etti.

Sahneden ekrana

Modern korku bu görünümü miras aldı. Sadako'nun uzun saçları, beyaz elbisesi ve yavaş, sarsak yürüyüşü, birçok Japon filmindeki hayalet gibi aynı geleneği yansıtır. 1991'de Suzuki Kōji'nin bir romanına dayanan Ringu'nun başarısı, bir Hollywood yeniden çevirimine, The Ring'e (2002), ve bir Japon korku yeniden çevirimleri dalgasına yol açtı. Batılı izleyiciler bunlara benzer hayaletler hiç görmemişti: bir şatoda zincir şıkırdatan veya inleyen değil, sıradan ortamlardaki, varlığı sıradanlığın bir ihlali olan solgun kadınlar.

İmgenin arkasındaki fikir

Ayaksız hayaletin amacı, dünyada bir şeyin yanlış olduğunu göstermektir. Ayakları olmayan bir hayalet yerde duramaz. Yerini kaybetmiş bir kişidir. İmge işe yarar çünkü çok insani bir korkuya hitap eder: ölmekten değil, bitmemiş ölmekten ve gidememekten.

Bu, ürpertici bir düşünce, ama aynı zamanda, kendi tarzında, nazik bir düşünce. Hikâyelerde hayalet nadiren kendi başına birini incitmek ister. Duyulmak ister.

Okumaya devam et