Yunan · 4 dk okuma

Zeus Atlas'ı Neden Cezalandırdı? Kaynaklar Ne Diyor

Atlas gökyüzünü taşır, ama en eski kaynaklar nedenini söylemez. Hesiodos, Homeros ve Ovidius ne anlatır, sonrasında ne eklendi?

Hikâyeler sayfasına dön
Dünyanın batı ucunda, rüzgârlı bir uçurumda ayakları yere basmış sakallı bir dev, yıldızlı gökyüzünü başıyla ve havaya kaldırdığı elleriyle taşıyor.

Zeus, Atlas'a gökyüzünü taşıttı, ama en eski kaynaklar olan Hesiodos'un Theogonia'sı ile Homeros'un Odisseia'sı bunun nedenini hiçbir yerde söylemez. Yaygın yanıt, yani Atlas'ın Titanları Zeus'a karşı savaşta yönettiği görüşü, sonraki el kitaplarından gelir ve bir çıkarımdır; iki şiirin hiçbir dizesinde yer almaz.

Hesiodos Atlas hakkında gerçekte ne diyor?

Hesiodos, Atlas'ı Titan İapetos ile Okeanos'un kızı Klymene'nin oğlu yapar. Kardeşleri Menoitios, Prometheus ve Epimetheus'tur (Theogonia 507-511).

Ardından anahtar bölüm gelir (517-520). Atlas, dünyanın sınırlarında, tiz sesli Hesperidlerin önünde, geniş göğü "ağır bir zorunlulukla" başı ve yorulmak bilmez kollarıyla taşır. Bu payı ona Zeus vermiştir. İkinci bir bölüm (744-750) onu Gece'nin korkunç evinin önüne yerleştirir; Gece ile Gündüz orada tunçtan bir eşikte birbirini selamlar.

Hesiodos bunu bir pay ve bir zorunluluk olarak adlandırır. Adı konmuş herhangi bir suçun cezası olarak anmaz.

Atlas Zeus'a karşı savaştı mı?

Muhtemelen, çünkü bir Titan'dı ve Titanlar yenildi. Sonraki el kitabı geleneği bunu açıkça söyler: Theoi'de yeniden basılan on dokuzuncu yüzyıl sözlük maddesi, Atlas'ı Titanların Zeus'a karşı lideri olarak anar; yenilmiş ve göğü taşımaya mahkûm edilmiştir.

Bu geç dönemden bir özettir, antik bir metin değildir. Hesiodos, Atlas'ı savaşın içinde hiç betimlemez. Dolayısıyla savaş önderi açıklaması makul bir okumadır, ama sonraki yazarlar onu bir olguya dönüştürmüştür. Bunu Theogonia'nın söylediklerinden ayrı tutmak gerekir.

Kardeşleri bize ne söylüyor?

Hesiodos, İapetos'un oğullarını art arda sayar ve her biri Zeus'un elinden bir yazgı alır. Menoitios, "çılgın küstahlığı" (hubris) yüzünden yıldırımla vurulur ve Erebos'a gönderilir (514-516). Atlas göğü alır. Prometheus zincire vurulur; nedenini onun ateş hırsızlığı hikâyesi açıklar.

Bu bölümde kardeşler arasında açıkça hubrisle suçlanan yalnızca Menoitios'tur. Prometheus'un suçu sonraki dizelerde anlatılır, Epimetheus ise insanlara bir zarar olarak anılır. Atlas'ın görevi kardeşinin cezasının kopyası değildir: Menoitios yok edilir, Atlas çalıştırılır. Hesiodos ayrıca Herakles'in sonradan kartalı öldürüp Prometheus'u kurtardığını ekler; bu, "Olympos'un tanrısı Zeus'un isteği dışında olmamak üzere" gerçekleşir ve kahramanın şanını büyütür (526-534). Hesiodos, Herakles'in Atlas'ın yükünü devraldığından hiç söz etmez. Kahramanın kendisi için Herkül Neden Gerçekten On İki Göreve Mecbur Kaldı yazısına bakın. Bu hikâyedeki en yeni Olympos tanrıları ise Olimpos'un 12 Tanrısı: Kimdir ve Birbirleriyle Nasıl Akrabadır? yazısında tanıtılır.

Atlas Dünya'yı omuzlarında mı taşıdı?

Antik kaynaklarda çoğunlukla hayır: Hesiodos ona göğü taşıtır, Eshilos ise "gökle yerin sütununu" omuzlarında taşıtır. Dünya küresinin altında iki büklüm olmuş bir adam imgesi, sonradan oluşmuş bir karışımdır.

Duruş da değişir. Hesiodos baş ve eller der. Homeros farklı bir tablo çizer: Odisseia'da (1.52 ve devamı) Atlas her denizin derinliklerini bilir ve yeri göğten ayrı tutan yüksek sütunları korur; bunun için bir neden verilmez. Apollodoros (1.2.3) Atlas'ın göğü omuzlarında taşıdığını söyler ve bugün çoğu insanın gözünde canlandırdığı sürüm budur. Eshilos (Zincire Vurulmuş Prometheus 349-352, 427-430) onun "gökle yerin sütununu" omuzlarında taşıdığını ve gök kubbesini desteklediğini anlatır.

Ana babası bile değişir. Apollodoros annesi olarak Asia'yı verir, Ovidius yalnızca İapetos'u anar, Sahte Hyginus ise bir yerde onu Aither ile Gaia'nın oğlu sayar. Hesiodos'un sürümü olağan başlangıç noktasıdır, ama antik kaynaklar bu konuda birleşmemiştir.

Perseus Atlas'ı taşa mı çevirdi?

Ovidius'ta evet, ve Zeus'un bunda hiçbir payı yoktur. Dönüşümler'de (4.627 ve devamı) Perseus akşam karanlığında Atlas'ın krallığına varır. Atlas'a, Zeus'un bir oğlunun bahçesindeki altın elmaları çalacağı bildirilmiştir; bu yüzden Perseus'a barınak vermeyi reddeder. Perseus Medusa'nın başını kaldırır ve Atlas, göğü taşıyan dağa dönüşür.

Ovidius'ta kehanet yalnızca "Jüpiter'in bir oğlu"ndan söz eder. Atlas, Perseus'tan korkar, ama kehanet çoğu zaman Zeus'un daha sonraki bir oğlu ve Perseus'un torununun oğlu olan Herakles'i önceden haber veren bir söz olarak okunur. Ovidius, Hesiodos'tan yüzyıllar sonra yazan Romalı bir şairdir ve onun Atlas'ı cezalandırılmış bir Titan değil, bir krallır. Polyidos adlı bir şaire atfedilen daha eski bir sürüm Atlas'ı çoban yapar. Bunun tarihi ve atfı belirsizdir.

Atlas bir kişi mi, bir dağ mı?

Belki ikisi de. Eski sözlük geleneğinde de rastlanan bir bilimsel görüşe göre hikâye başlangıçta dünyanın ucundaki tek bir dağa aitti. Ad sonradan başka yerlere taşındı: Mauretania, İtalya, Arkadia ve hatta Kafkas "Atlas" sıradağları. Bu okumaya göre Titan ile dağ tek bir gelenektir ve bu gelenek sonradan Kuzey Afrika'ya bağlanmıştır. Bu, yerleşmiş bir görüş değil, yalnızca bir görüştür.

Adın kendisi açıklanamamıştır. Bir öneri onu "taşımak" anlamındaki bir Yunanca köke bağlar, bir başkası Yunanca öncesi bir sözcük sayar, "dağ" anlamındaki bir sözcükten türeyen Berberi kökeni ise spekülatiftir. "Taşıyıcı" anlamı Yunancaya dayanan bir tahmindir ve olgu gibi alınmamalıdır. Atlas'ın durduğu uzak batı, harikaları bilinen dünyanın kıyısına yerleştirme alışkanlığına da uyar; bu tema Gezegenler ve Yıldızlar Neden Mitolojik Adlara Sahip yazısında işlenir.

Peki dürüst yanıt nedir?

Zeus, Atlas'a gökyüzünü verdi. Sonraki gelenek bunu Titanları savaşta yönetmenin bedeli olarak açıklar ve bu muhtemeldir, ama Hesiodos bunu söylemez. Homeros'ta Atlas, yeri göğten ayrı tutan yüksek sütunları korur ve neden belirtilmez; Ovidius'ta ise Atlas, Zeus yüzünden değil Perseus yüzünden dağa dönüşür. Atlas'ı cezalandırılmış bir isyancı olarak görme fikri, birbirinden farklı birkaç hikâye anlatan kaynakların üzerine örtülmüş derli toplu bir yorumdur.

Dayandığımız kaynaklar

Antik kaynaklar

  • Hesiodos, Theogonia 507-520, 526-534, 744-750. Çeviri: H. G. Evelyn-White (Loeb Klasik Kütüphanesi), Perseus Sayısal Kütüphanesi'nde (Tufts) çevrimiçi.
  • Homeros, Odisseia 1.52 ve devamı (Atlas ve sütunlar).
  • Apollodoros, Bibliotheke 1.2.3 (Atlas'ın annesi ve omuzlar).
  • Ovidius, Dönüşümler 4.627 ve devamı (Perseus ve Atlas).
  • Eshilos, Zincire Vurulmuş Prometheus 349-352, 427-430 (göğü ve yeri taşıyan Atlas).

Modern çalışmalar

  • Theoi.com, "Atlas" maddesi; on dokuzuncu yüzyıldan bir sözlük maddesini yeniden yayımlar.

Okumaya devam et