Yunan · 5 dk okuma

Yunan Tanrıları Ne Yer, Ne İçer? Ambrosia, Nektar ve Fazlası

Homeros'ta tanrılar ambrosia yer, nektar içer; ölümlüler ekmek ve et yer. Şairlerin ilahi yiyecek hakkında söyledikleri ve tahmin olanlar.

Hikâyeler sayfasına dön
Olimpos'ta bir ziyafette tanrılar; genç bir şarap sunucusu altın bir kadehe kırmızı bir içki döküyor.

Yunan tanrıları ambrosia yer, nektar içer. Homeros'un varsayılan tablosu budur ve tanrıları, ekmek ve et yiyip şarap içen ölümlülerden ayırır. Homeros tanrıların beslenmesini bedenleriyle de ilişkilendirir: İlyada'da tanrıların kanı yoktur, çünkü ekmek yemez, şarap içmezler.

Ambrosia ve nektar nedir?

Homeros'ta ambrosia tanrıların yiyeceği, nektar ise içeceğidir. Olimpos'taki ziyafette Hefaistos toplanan tanrılara nektar sunar (İlyada 1.597-600). Hebe de tanrılar Troya'daki savaşı seyrederken nektar döker (İlyada 4.1-3).

Bu eşleşme bütün Yunan şiirinde sabit değildir. Şair Alkman'da nektar yiyecektir; Safo'da ve komedi şairi Anaksandrides'te ise ambrosia içecektir. 1911 tarihli Encyclopaedia Britannica bu farklılıkları aktarır. Modern bir araştırmacı (Wright), komedi şairi Anaksandrides'in bu çifti bir şaka olsun diye tersine çevirmiş olabileceğini öne sürmüştür.

Ambrosianın Homeros'ta başka kullanımları da vardır. Tanrıların atlarının yemidir; Hera onunla temizlenir ve ambrosia kokulu yağla kendini yağlar. Ayrıca bir cesedin üzerine sürülen koruyucu işlevi görür ve başka her kokuyu bastıracak kadar güçlü bir koku olarak geçer. Odisseia'da Menelaos'un adamları için fok postlarının kokusunu örter. Athena, açlık Ahilleus'u zayıf düşürmesin diye ona nektar ve ambrosia bile aşılar. Homeros'a göre güvercinler Zeus'a her gün ambrosia getirir.

Tanrıların kanı yerine neden ikhor vardır?

Diomedes İlyada 5'te Afrodit'i yaraladığında, ondan akan şey kan değil ikhordur. Homeros bunu birkaç dizeyle açıklar (5.339-342): tanrılar ekmek yemez, ateşli şarap içmez; bu yüzden kansızdırlar ve bu yüzden onlara ölümsüzler denir. Zincir şöyledir: beslenme, sonra kanın yokluğu, sonra "ölümsüz" adı.

Homeros'un neyi söylemediğine dikkat etmek gerekir. Ambrosianın kanı ikhora çevirdiğini söylemez. Bu bağ sonraki dönemlere ya da modern bir sentezlemeye aittir. Yaranın kendisi öldürücü değildir: Dione ikhoru Afrodit'in kolundan siler ve yara iyileşir (5.416-417). Aynı kitabın ilerisinde Ares de yaralanır. Homeros'ta tanrılar yaralanabilir, ama insanlar gibi ölmezler.

Araştırmacılar bu mantığı farklı biçimlerde okur. Martin Nilsson bunu aklileştirici bir hamle olarak görür: tanrılar bedence insanlardan farklı olmalıdır, bu yüzden yiyecekleri de farklıdır. Harry Levy, Homeros'un tanrılarının ölümsüzlüğü üzerine yazdığı kısa incelemede Nilsson'a ve H. J. Rose'a başvurur. Levy'nin aktardığı Rose, ambrosia yemenin bir insanı kısa süreliğine bile olsa ölümsüz kılabilmesi nedeniyle, ilahi beslenmenin ne kadar işe yaradığı konusunda görüşlerin muhtemelen ayrıldığını öne sürer. Tanrıların zaten ölümsüz olduğu ve yiyeceğin yalnızca süs olduğu yolundaki yaygın iddia modern bir yorumdur. Homeros ölümsüzlüğü beslenmeye bağlar.

Tanrılar hiç insan yemeği yer mi?

En açık sahne Odisseia 5'tedir. Kalipso, adasında Hermes'e ambrosia ve kırmızı nektar sunar (5.91-94). Daha sonra Odisseus'un önüne "ölümlü insanların yediği" yiyecekleri koyar, cariyeleri ise ona ambrosia ve nektar getirir (5.196-199). Aynı sofrada iki ayrı beslenme düzeni yan yana durur.

Tanrılarla insanlar arasındaki sınır sunakta da çizilir. Hesiodos'un Theogonia'sında (yaklaşık 535-557. dizeler) Prometheus iki pay hazırlar: bir öküzün midesinin altına gizlenmiş et ve besleyici iç organlar ile parlak yağa sarılmış beyaz kemikler. Zeus kemikleri seçer ve öfkelenir; insanların ölümsüz tanrılar için beyaz kemikleri yakıp eti kendilerine ayırmasının nedeni budur. Hesiodos'un vurgusu şudur: ölümlüler eti yer, tanrılar sunulan payı alır. Hikâyenin tamamı için Prometheus: Ateşi Çalan Titan (ve Frankenstein'a İlham Veren) yazısına bakın.

Yunan tanrıları şarap içer mi?

Beslenmelerini anlatan Homeros'a göre içmezler; şarap içmediklerini söyler. Kyklops, Odisseus'un şarabını tattığında ona "ambrosia ve nektar" der (Odisseia 9.357-359), ama bu bir ölümlünün övgüsüdür, tanrıların şarap içtiğinin kanıtı değildir.

Odisseia'da nektara kırmızı denir ve bazı okurlar onu bir tür şarap saymıştır. Bu bir yorumdur, Homeros'un ifadesi değil. Tanrılara dökülen şarap adakları ile şarap tanrısı Dionisos, Homeros'un beslenme mantığından ayrı bir konudur.

Bir tanrı ambrosiadan yoksun kalırsa ne olur?

Hesiodos tek bir durum verir. Stiks nehri üzerine yalan yere yemin eden bir tanrı, bir yıl boyunca nefessiz yatar ve nektardan ile ambrosiadan alıkonur (Theogonia 793-797). Bu, tek bir yalancı yemin edene verilen bir cezadır; tanrıların ambrosiasız kaldıklarında zayıfladığına dair bir kural değildir.

Yiyecek bilerek de verilebilir. Apollon'a Homeros İlahisi'nde (3.123-125) Themis, yeni doğan tanrıyı nektar ve ambrosia ile besler. Pindaros'un Pythia Ödü 9'unda Kentaur Kheiron, Horaların ve Yer'in bebek Aristaios'un dudaklarına onu ölümsüz kılmak için nektar ve ambrosia damlatacağını önceden bildirir.

Pindaros'un anlattığı Tantalos, ambrosiayı paylaşmanın riskini gösterir. Olympia Ödü 1'de (55-64) tanrılar Tantalos'u nektar ve ambrosia ile daha önce çürümez kılmıştır ve o bunları içki arkadaşlarına vermiştir. Pindaros, oğlu Pelops'u tanrılara yedirdiği hikâyesini reddeder. Diğer yazarlar farklı suçlar sayar: dizginlenmemiş bir dil (Euripides, Orestes) ya da tanrıların sırlarını ifşa etmek (Apollodoros).

Çok daha sonra Apuleius, Psihe'ye Olimpos'ta ambrosia yedirir ve Eros ile bir tanrı olarak evlendirir. Bkz. Cupid ve Psihe: “Psikoloji” sözcüğünün ardındaki hikâye.

Ambrosia ve nektar sözcükleri ne anlama gelir?

"Ambrosia" sözcüğünün, "ölümsüz" anlamındaki ambrotos sözcüğünden geldiği anlaşılıyor; bu sözcük a- ("değil") ile brotos ("ölümlü") parçalarından oluşur. Sanskritçe amṛta ile ilişkilidir ve ikisi büyük olasılıkla "ölmeyen" anlamında bir Hint-Avrupa biçiminden gelir. Daha eski bir araştırmacı olan A. W. Verrall, sözcüğün açıkça "ölümsüz" demek olduğunu reddetmiş ve "güzel kokulu" anlamını yeğlemiştir.

"Nektar" sözcüğünün "ölüm" ve "yenmek" köklerinin birleşiminden oluştuğu varsayılır. Bu tartışmalıdır; Merriam-Webster yalnızca sözcüğün ölümsüzlüğü çağrıştırmış olabileceğini söyler. İkisinin de bir tür bal olduğu fikri Roscher'in kuramıdır ve 1911 tarihli Britannica'da aktarılır. Nektarın şarap olduğu iddiası gibi bu da bir tahmindir.

İki yaygın iddia Homeros'un dizelerinde dayanak bulmaz. Biri, ikhorun altın renkli ve ölümlüler için öldürücü olduğudur. Öteki, Titanların ikhor kanadığıdır. İlyada bunların hiçbirini söylemez.

Bu ziyafetlerdeki tanrıların kim olduğunu öğrenmek için Olimpos'un 12 Tanrısı: Kimdir ve Birbirleriyle Nasıl Akrabadır? yazısına bakın.

Dayandığımız kaynaklar

Antik kaynaklar

  • Homeros, İlyada 1.597-600, 4.1-3, 5.339-342, 5.416-417. Çeviri: A. T. Murray, Loeb Klasik Kütüphanesi (1924).
  • Homeros, Odisseia 5.91-94, 5.196-199, 9.357-359. Çeviri: Ian Johnston (çevrimiçi baskı).
  • Hesiodos, Theogonia 535-557 (Mekone'deki kurban) ve 793-797 (Stiks yemini); Pindaros, Olympia Ödü 1.55-64 (Tantalos).

Modern araştırmalar

  • Harry L. Levy, Homeros'un tanrılarının ölümsüzlüğü üzerine bir yorum (Homer's Gods), Yunan, Roma ve Bizans çalışmaları dergisinde.
  • “Ambrosia” maddesi, Encyclopaedia Britannica, 11. baskı (1911).

Okumaya devam et